Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Giove (praneta)

Jove

Articulu in campidanesu

**Jove** (simbulu: ) est su de cincu pranetas e su prus mannu praneta de su Sistema solari. Jove est unu praneta giganti gassosu e est considerau un istella mancada e defatu s'atmosfera assimbillat a sa de su Soli, printzipalmenti idrogenu e eliu. Tenit una massa manna 2,468 bortas de totus is pranetas de su Sistema Solari a paris. Su nomini benit dae su latinu Iovem, s'acusativu de Iupiter, su deus magiori de su pantheon romanu. In su calendariu sa de cuatru dies pigat su nomini de custu praneta, Jovia o Jovi.
# Euràsia

Artìculu in LSC

Euràsia
S' **Euràsia** est sa palca continentale chi cumprendet s'impare de Europa e Àsia. Localizadu in s'emisfèriu setentrionale e in s'orientale faghet làcana in s'uestu cun s'otzèanu Atlànticu, in s'estu cun su Patzìficu, in su norte cun s'otzèanu Àrticu, in su sud cun s'Àfrica, su mare Mediterràneu e s'otzèanu Indianu. Sa partzidura intre Europa e Àsia che duos continentes dislindados est unu imbentu istòricu, sende chi no s'agatat una partzidura neta fìsica ne culturale intre issos; no ispantat duncas ca in unas partes de su mundu s'Euràsia siat cunsiderada simpremente su prus mannu continente intre ses, chimbe o fintzas bator. Geologicamente s'Euràsia est cunsideradu fitianamente unu blocu ùnicu.

S'**Euràsia** ammuntat unos 55.000.000 km², aprossimadamente unu 36.2% de sas terras emèrgidas de su praneta, e contat unos 5 milliardos de pessones, chi rapresentat unu 70% de sa populatzione mundiale. S'omine s'est istabilidu in Euràsia intre unos 60.000 e unos 125.000 annos faghet. Unas cantas ìsulas mannas, comente Britànnia Manna, Islanda, Irlanda, sas ìsulas giaponesas, sas Filipinas e s'Indonèsia sunt fatu·fatu contadas suta sa definitzione de Euràsia, mancari si nd'agatent ischirriadas.

Fisiograficamente s'Euràsia est unu continente solu. Sos cuntzetos de Europa e Àsia che contientes dislindados remontat a s'antighidade e sas rispetivas làcanas sunt arbitràrias. In tempos antigos su mare Nieddu e su mare de Màrmara, impare a sos istrintos assotziados, si cunsideraiant partzire sos duos continentes, ma oe in die su Càucasu e sos montes Urales rapresentant sos prus fitianos puntos de partzidura. S'Euràsia est unida a s'Àfrica peri su canale de Suez, e impare a s'Àfrica e totu est a bortas cunsiderada formare unu contiente fintzas prus mannu: s'Eurafràsia.

## Àteros progetos
# Timor Orientale

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su mundu
**Timor Orientale** (nùmene ufitziale **Repùblica Democràtica de Timor Oientale**) est un'istadu de su sud-estu asiàticu.

Est cumpostu assentadu dae sa metade orientale de s'ìsula de Timor, dae s'exclave de Oecusse in sa costa nord de su cantone otzidentale de Timor, dae s'ìsula de Atauro, in su norte, e de s'isuledda de Jaco, a illargu de s'atza orientale de s'ìsula.

Timor Orientale tneet subrafache de 18 900 km² e contat pupulatzione de unos 1.124.000 milliones de bividores. Sa sola làcana terrestre de Timor Orientale est cumpartzida cun s'Indonèsia. Sas abbas territoriales de Timor Orientale faghent làcana in su sud cun sas abbas australianas in su Mare de Timor. Sa capitale est Dili, tzitade posta in sa costera setentrionale de s'ìsula.

Connotu in passadu che a *Timor portughesu* in cantu s'sitadu est istadu una colònia de su Portugallu fintzas a su 1975. S'indipendèntzia est istada decrarada unilateralmente su 28 santandria de s'annu matessi, a òpera de fatziones filo-comunistas. Sa timoria de tènnere unu guvernu comunista indipendente in intro de s'archipèlagu indonesianu in sas fases prus affalotadas de sa gherra frita at induidu s'Indonèsia a invàdere Timor Orientale, fintzas cun su suportu de sos guvernos otzidentale, in su nadale 1975 e a lu decrarare sa de 27 provìntzias su 17 trìulas 1976, cun nùmene de *Timor Timur*.

Su 30 austu 1999 sos bividores de Timor Orientale ant optadu pro s'indipendèntzia in unu referendum organizadu dae sas Natziones Unidas, aprovadu a manna majoria dae sa populatzione. Est istada sa prima Natzione acudende a s'indipendèntzia in su de 21 sèculos.

Sa limba printzipale parlata a Timor Orientale est istada s'indonesianu pro sos 25 annos de ocupatzione militare, ma oe est sa limba tetum, prus faeddada in sa capitale. Su tetum e portughesu sunt sas duas limbas ufitziales de s'istadu, chi pertenet a sa Comunidade de sos Paisos de limba portughesa. S'indonesianu e inglesu, annotamala, sunt classificados dae sa Costitutzione de Timor Orientale comente a limbas de traballu, indispensàbiles pro sos raportos cumertziales cun sos Paisos de sa regione.

Est unu de sos duos istados prevalentemente catòlicos presentes in totu s'Àsia, s'àteru est s'archipelagu de sas Filipinas.

Timor Orientale galu in su 2017 est unu istadu meda pòberu economicamente; dae su 2008 però s'economia timoresa est registrende una crèschida econòmica lestra, gràtzias a s'iscoberta e a s'isfrutamentu de paritzas riservas de petròliu, e s'aumentu costante de sos investimentos siat internos siat èsteros in s'istadu.

## Àteros progetos
# Auckland

Artìculu in LSC

Auckland
Posidura
**Auckland** ([ˈɔːklənd]) est una tzitade de uns 1.529.300 bividores de sa Noa Zelanda, posta in s'*ìsula de Norti*. Est sa prus manna zona urbana de s'istadu.

Is datos demogràficos inditant chi Aukland est sa bidda cun crèschida de populatzione prus lenstra de Noa Zelanda. Est fintzas su logu in su mundu cun prus artu nùmeru de pessones de orìgine polinesiana.

## Àteros progetos
# Bandar Seri Begawan

Artìculu in LSC

Bandar Seri Begawan
**Bandar Seri Begawan** (ˌbanda səˌri bəˈɡawan) (in malesu literalmente "*Portu de s'Onoradu Dominadore*", in Jawi: بندر سري بڬاوان), nòdida fintzas a su 3 de santuaine 1970 cun nùmene de *Brunei Town*, est sa capitale de s'istadu de su Brunei. Tenet una populatzione de unos 279 924 bividores e est una tzitade meda reghente, est istada difatis totu torrada a fraigare a pustis chi sos bombardamentos alliados a sa fine de sa segunda gherra mundiale l'aiant arrasada.

## Àteros progetos
# Tzitade de Ho Chi Minh

Articulu in logudoresu

[[|thumb|279x279px|
Ho Chi Minh
]]

Posidura
Sa **Tzitade de Ho Chi Minh** (in vietnamita: *Thành phố Hồ Chí Minh*), si naraiat **Saigon** (in vietnamita: *Sài Gòn*), cun unos 7 milliones de abitantes est sa tzitade pius populada de s'Vietnam. Edd'est posta subra s'isponda occidentale de su Riu Saigon.

## Àteros progetos