Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aristòtele

Articulu in logudoresu

**Aristotele** (in gregu antigu: Ἀριστοτέλης, Aristotélēs) (Stagira, 17 làmpadas 384 a. C.- Calcide, 7 martzu 322 a. C.) est istadu unu filòsofu, lògicu, e iscientìficu de sa Greghia Antiga. Sas bideas suas an influentzadu s'istòria intelletuale de su Otzidente pro pius de dua miza annos.

Aristotele at iscritu 200 tratados —de sos cales esistint oe petzi 31— a propòsitu de una enorme variedade de temas, comente sa lògica, sa metafìsica, sa filosofia de sa iscièntzia, s'ètica, sa filosofia polìtica, s'estètica, sa retòrica, sa fìsica, s'astronomia e sa biologia. Aristòtele at trasformadu medas, si non totus, sas àreas de sa connoschentzia chi at contivizadu. Est cunsideradu su babbu de sa lògica e de sa biologia.

Intre medas àteras contributziones, Aristòtele at formuladu sa teoria de sa generatzione ispontànea, su printzìpiu de non contraditzione, sas notziones de categoria, sustàntzia, acto, potèntzia, etc.

Aristotele pintadu de Raffaello
# Limba sòmala

Artìculu in LSC

Mapa de s'ispainadura de sa limba somala
Su **sòmalu** (nadiu: *Af Soomaali*) est una limba afro-asiàtica cuscìtica orientale, faeddada dae sos sòmalos in totu su Corru de Àfrica (Somàlia, Gibuti, estu de s'Etiòpia e norte-estu de Kènia) e dae cuddos emigrados o esiliados in totu su mundu. In Somàlia sa limba est ufitziale dae sa fine de su 1972, e dae tando est impreada in totu sos cuntestos pùblicos.

Sa limba prus prossima a su sòmalu est s'oromo, però cuntenet fintzamentas una importante cantidade de faeddos de orìgine àraba in su lèssicu e in tempus prus reghente s'at arrichidu de imprèstidos inglesos e italianos, sende ca su territòriu de Somàlia est istadu colònia de custos pòpulos.

## Sistema de iscriidura

Su sòmalu no at tentu alfabetu ufitziale (francas unas cumprobadas comente s'alfabetu Osmanya) fintzas a su 1972, candu est istadu adotadu s'alfabetu latinu. Custu fatu iscerat su sòmalu dae sas limbas lacanantes, chi impitant s'alfabetu amharicu o àrabu.

In antis de s'època coloniale, sos religiosos e sos sòmalos prus istudiados usaiant s'alfabetu àrabu, mancari in forma no cunformada a sa limba.

S'alfabetu atuale si cumponet de sas lìteras sighentes:

B, T, J, X, KH, D, R, S, SH, DH, C, G, F, Q, K, L, M, N, W, H, Y. (non s'agatant antimes sas cunsonantes: P, V e Z).

S'atzapat fintzas unu distinghimentu intre vocales curtzas (A, E, I, O, U) e longas (AA, EE, II, OO, UU).

Sas cunsonantes C, DH, KH, Q e X rapresentant sonos chi no s'agatant in s'alfabetu latinu traditzionale.
# Comunidade de sos Istados Indipendentes

Artìculu in LSC

Mapa de sa Comunidade de sos Istados Indipendentes
Bandera
Sa **Comunidade de sos Istados Indipendentes** (CII; in russu, Содружество Независимых Государств, tr. Sodrúzhestvo Nezavísimyj Gosudárstv) est un'organizatzione supranatzionale cumposta dae deghe de sas bìndighi ex-repùblicas sovièticas, cun s'etzetzione de sos tres istados bàlticos (Estònia, Letònia e Lituània), chi in die de oe sunt membros de s'Unione Europea; su Turkmenistàn, chi at abbandonadu s'organizatzione su 26 de austu de su 2005 pro si cunvertire in membru assòtziadu; e Geòrgia, chi s'est retirada su 18 de austu de su 2009. Sa Mongòlia partètzipat a unas cantas istruturas de sa CII che a membru miradore. Mancari istadu istadu fundadore, s'Ucraina *de iure* no est membru de sa CII sende ca no at ratificadu s'istatutu de s'organizatzione, mancari est unu partetzipadore *de facto*.

Sa CII fiat fundada su 21 de nadale de su 1991, tenet istèrrida de 20.996.932 km² e contat populatzione de unas 276.917.629 pessones.

Sa creatzione sua at signadu s'isparzimentu de s'Unione Soviètica e, segundu Vladímir Putin, su propòsitu suo est istadu su permìtere unu "divòrtziu tzivilizadu" intre sas repùblicas chi cunformaiant s'URSS. Dae sa creatzione de sa CII funt istados firmados numerosos acòrdios subra cooperatzione econòmica, defensa, relatziones internatzionales e seguridade colletiva intre sos Istados chi ddi sunt membros. Dae custa comunidade est naschida s'alliàntzia polìticu-militare, narada Organizatzione de su Tratadu de sa Seguresa Colletiva.
# Central Intelligence Agency

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

Istemma de sa CIA
Cuarteri generale de sa CIA, in Langley, Virgìnia
Sa **Central Intelligence Agency** (Agèntzia de Informatziones Tzentrale), nodida cun sa sigla **CIA**, est un'agèntzia de ispionàgiu tzivile de su guvernu federale de sos Istados Unidos de Amèrica, chi faghet parte de s'United States Intelligence Community, chi esecutat is fainas suas a s'èsteru.

Cando fiat costituida, teniat sa funtzione de criare un'istrutura de istùdiu e anàlisi de sas informatziones chi pertocaiant sa polìtica èstera, a fatu su rolu e is funtziones si sunt evòlvidas e disvariadas; in antis chi in su 2004, durante sa presidèntzia de George W. Bush e a pustis de sos atentados de su 11 cabudanni 2001 e de s'inghitzu de sa Gherra contra su Terrorismu, èsseret aprovadu s'Intelligence Reform and Terrorism Prevention Act su diretore de sa CIA, foras de ghiare s'agèntzia, teniat su rolu de responsàbile de totu sos aparatos de intelligence de Istados Unidos. A pustis de sa promulgatzione de sa norma mentovada, mancari faghende raportu a su diretore de s'Intelligence Natzionale, s'agèntzia est acreschidu meda is funtziones e capatzidades suas, mescamente a pustis de sos atacos terrorìsticos de su 2001. In su 2013 su Washington Post at publicadu una cherta giornalìstica in sa cale s'aporriat ca in s'annu fiscale 2011 sa CIA gestiat su budget prus elevadu intre totu sas agèntzias de intelligence istadunidensas.

In su cuadru de custa crèschida de is funtziones suas, sa CIA at ammanniadu su nùmeru de sas operatziones clandestinas, inclùidas is de tipu paramilitare, mentras s'Information Operations Center (IOC) at iscostiadu s'atentzione sua dae sas operatziones de anti-terrorismu, cara a operatziones chi de atacu de cyber-intelligence. Mancari apat otentu resurtados positivos, comente a sa localizatzione e sa bochidura de Osama bin Laden (operatzione NEPTUNE SPEAR), sa CIA s'est mantzada de responsabilidades graes, ghiende programmas contierrados comente sas extraordinary rendition e impreende tècnicas de interrogatòriu de is mitzas fintzas a traessu de s'impreu de sa tortura. In prus sa CIA at atuadu isvariados interventos illegales in territòriu èsteru atos a favoressire sos interèssios de sos Istados Unidos, assassinende medas pessonàgios de importu comente su presidente de Burkina Faso, Thomas Sankara, e organizende intrusidas graes in sa polìtica de cantos àteros istados soberanos, comente in su casu de s'Operatzione Condor.

## Riferimentos

## Àteros progetos
# Sudàfrica

Articulu in logudoresu

Sa localizzazione de su Sud Africa
Nelson Mandela
Sa repubblica de su **Sudàfrica** est una natzione in s'Àfrica australe. Su Sudàfrica b'at tres capitales, difattis Pretoria est sa capitale esecutiva, Bloemfontein cussa giudiziaria e Tzitade de su Cabu legislativa, sa tzitade prus manna est Johannesburg. B'at guasi 50 milliones de abitantes.

## Sas limbas

Sas limbas uffitziales sunt 11: s'Afrikaans, s'Inglesu, su Ndebele de su sud, su Sotho de su nord, su Sotho de su sud, su Swazi, sa Limba Tsonga, sa Limba Tswana, sa Limba Venda, sa Limba Xhosa e sa Limba Zulu.

## Àteros progetos