Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Regione Autònoma de Sardigna

Artìculu in LSC

Bandera Ufitziale de sa Regione Autònoma de Sardigna
Sa **Regione Autònoma de Sardigna** est una regione a istatutu ispetziale de sa Repùblica Italiana, istabilida in sa Costitutzione e nàschida in su 1948. Òcupat s'ìsula de Sardigna e sas isuleddas minores a inghìriu suo, comente s'artzipèlagu de La Maddalena, s'ìsula de Malu Entu, de s'Asinara...

Su primu Cussìgiu Regionale l'ant eletu in su 1949.

Sa sede regionale est Casteddu.

Sa presidente de sa Regione a incumentzare dae martzu 2024 est Alessandra Todde.

## S'Istatutu

Aprovadu dae sa *Assemblea Costituente* su 31 ghennàrgiu 1948, l'ant ufitzializadu cun lege costitutzionale n.3 de su 26 de freàrgiu 1948.

Est partzidu in oto *tìtulos*:

* definitzione de sas làcanas e de sa sede de sa Regione;
* poderes amministrativos e legislativos de sa Regione;
* sienda e intradas regionales;
* òrganos de guvernu e modalidades de legisladura;
* ligàmenes cun provìntzias e comunos;
* ligàmenes cun s'Istadu;
* modalidades de revisione de s'Istatutu;
* normas transitòrias e finales.

## Riferimentos

## Ligàmenes esternos

* Giassu regionale ufitziale in italianu
* Official regional website for tourists in English

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Europa | Itàlia | Provìntzias de sa Regione Sardigna |  |
| Aristanis | Campidanu de Mesu | Casteddu | Nord-Est Sardigna | Nùgoro | Ogiastra | Sulcis Igresiente | Tàtari |
# Europa orientale

Artìculu in LSC

Europa orientale
S'**Europa orientale** est sa parte de su cuntinente europeu chi s'agatat in su chirru estu. Is tremenes de cust'àrea geogràfica non sunt allindados, sende chi su faeddu est impitadu mescamente pro inditare una regione cun carateres geoplìticos, culturales e sòtziu-econòmicos pretzisos.

A fatu de sa segunda gherra mundiale, cun s'iscomentzu de sa gherra frida, cun Europa orientale, si inditaiat totu sa parte de su cuntinente chi s'agataiat suta s'influèntzia dereta o indiereta de s'Unione Soviètica, in oponidura a s'Europa otzidentale, chi contaiat cuddos istados chi fiant suta influèntzia de is Istados Aunidos de Amèrica. Cun s'iscontzu de s'Unione Soviètica, is echilìbrios polìticos e is àreas de influèntzia ant tentu però mudàntzias de importu e custa partzidura at pèrdidu bàlida.

In sensu istrintu, oe in die sunt cunsiderados paisos de s'Europa orientale:

* - Belarus
* - Moldova
* - Rùssia
* - Ucraina

A custos sunt carchi borta atzuntos Geòrgia, Armènia, Azerbaigian e su Kazakhstan chi, mancari culturalmente acapiados a s'Europa, geograficamente si nd'agatant in parte o totalmente in foras.

Sa Romania est fatuvatu cunsiderada parte de s'Europa orientale, ma podet fintzas èssere tenta in cunsideru che parte de s'Europa tzentrale (a su mancu pro su chi pertocat sa regione otzidentale de sa Transilvània) e fintzas de s'Europa Balcànica.

Atualmente, istados comente Polònia, Repùblica Ceca, Islovàchia, Repùblicas Bàlticas e Ungheria, chi in antis faghiant parte de su blocu orientale, sunt cunsideradas, impare a Germània, Àustria, Isvìtzera, partes de s'Europa tzentrale.

Is istados formados dae s'iscontzu de sa Jugoslàvia, s'Albania e sa Bulgaria, sunt cunsiderados oe parte de s'Europa Balcànica o sud orientale, impare a sa Grèghia. Islovènia e Croàtzia sunt però fintzas insertadas in s'Europa tzentrale.

## Àteros progetos
# Noa York (istadu)

Artìculu in LSC

Inditadu in ruju s'istadu de New York in sos Istados Unidos
Bandera de s'istadu de New York
**Noa York** (in ingresu: *New York*, /nuː ˈjɔək/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos chi tenet a capitale Albany, mancari sa tzitade prus manna e nodia siat Noa York.

S'istadu s'agatat in su nord-est de sa natzione e tenet làcana a Nord cun su Canada, a Est cun su Vermont, su Massachusetts e su Connecticut, a Sud cun su New Jersey e sa Pennsylvania. A su Sud-Est bessit a mare.

## Economia

Est sa tzitade de New York chi ghiat s'economia de s'istadu, essende custa printzipale tzentru bancàriu, finantziàriu e de communicatzione in sos Istados Unidos.

In sa natzione est su de 3 istados chi produit prus richesa, a fatu de Califòrnia e Texas. Pro su chi pertocat su redditu pro capite est a su postu de bator.

## Àteros progetos
# Manitoba

Artìculu in LSC

Manitoba, Cànada
Bandera de su Manitoba
**Manitoba** est una provìntzia de su Cànada otzidentale, chi s'agatat in is praterias canadesas. Sa provìntzia est istada costituida su 15 de trìulas de su 1970.

Su cabulogu est Winnipeg, sa limba de majoria, faeddada de s'89% de is bividores est s'inglesu, sighint francòfonos e amerindos.

Manitoba tenet istèrrida de 649 950 km² e pobulatzione de unos 1.214.000 bividores. Allàcanat in s'estu cun s'Ontàrio, in s'uestu cun Saskatchewan, in su sud cun is istados USA de Dakota de Norti e Minnesota, in su norti cun Nunavut e in su norti-estu tenet bessida in sa *Baja de Hudson*.

Sa faina printzipale de sa provìntzia est sa massaria. Is farras produidas sunt calidade primorosa e meda famada.

Su motto de su Manitoba est *Gloriosus et Liber*.

## Àteros progetos
# Iscritore

Artìculu in LSC

Ernest Hemingway a sa màchina de iscrìere
Un'iscritore est calesi siat creet unu traballu iscritu, cando chi sa paràula designet in manera usuale cussos chi iscrient pro professione, e chi iscriet in diversas formas e ghèneros belle codificados. Àbiles iscritores podent impreare su limbàgiu (narrativu o nono) pro espressare ideas e immàgines.

Un'iscritore podet assentare in medas diferentes maneras intra de sas cales poesia, prosa o mùsica. De cunsighèntzia, un'iscritore podet èssere classificadu comente a poeta, romanziere, paroliere, commediògrafu, giornalista etc.

S'iscritura, cumprèndida comente a traballu e faina, pro funtzionare si depet basare in unu limbàgiu, issu matessi basadu in unu còdighe gràficu, chi podet èssere ideogrammaticu, est a nàrrere chi rapresentat in manera gràfica sas ideas o fonograficu, est a nàrrere chi riproduit sos sonos de una limba, tràmite un'alfabetu.

De sas iscritziones preistòricas in sas cales si contaiant petzi sas propiedades, a sas imbenientes iscrituras pro cuneos, finas sos manuscritos e a sos datiliscritos, cun s'isvilupu de sas màchinas e de sos elaboradores de paràulas subra ischermu e a sas vàrias iscrituras artifitziales, parallela cun s'istòria de s'iscritura, s'acumprit un'istòria de sos "trastos" impreados pro iscrìere, e de sos "suportos" chi permitent una cunservatzione issoro belle longa.

De su puntu de bista narrativu, s'istòria prus antiga agatada fintzas a como est s'Epopea de Gilgamesh, chi torrat a artziare a su de tres millènnios in antis de Cristu, o si si bolet abarrare in àmbitu otzidentale, cun probabilidade su *Libru de sos mortos* de s'antigu Egitu.
# Istòria

Articulu in logudoresu

S'**istòria** est sa disciprina chi istùdiat sos fatos de su passadu cun sos documentos iscritos (o trascritos, si sunt testimonias orales) lassados dae comunidades e tziviltades umanas. Sa paràula medas bortas la impreamus in generale pro indicare una regorta de informatziones a pitzus de ite est sutzessu in unu tempus lontanu meda.

Su nòmene *istòria* benit dae su gregu "ιστορία" (in latinu *historia*), *"unu relatu de sas informatziones de una persona"*. Sos istòricos impreant fontes de tipu diferente, registratziones iscritas o imprentadas, intervistas (istòria orale) e archeologia. Modalidades diferentes podent esser impreadas a segunda de su perìodu suta esàmene, e s'istùdiu de s'istòria at sas modas e manias suas. Sos fatos sutzessos antis de s'assentadura umana sunt connotos comente antistòria.
# Màndigu

Artìculu in LSC

Esempros de màndigos
Unu **màndigu** o **alimentu** est ogni sustàntzia o miscela de sustàntzias in cale si siat istadu de sa matèria e istrutura non traballada, in parte traballada o traballada, destinada a èssere papada dae un'èssere umanu.
# Houston

Artìculu in LSC

Houston, Texas
**Houston** (/ˈhjuːstən/ hyoo-stən) est sa prus manna tzitade de su Texas, sea de sa *Contea de Harris*.

Cun prus de 2 milliones de abitantes est sa de 4 prus manna bidda de sos Istados Unidos de Amèrica. S'area metropolitana in ue pigat parte contat imbetzes prus de 6 milliones de residentes: est sa de 5 prus manna tzitade in sa natzione.
# Springfield (Illinois)

Artìculu in LSC

Palatzu betzu de su guvernu, Springfield
Posidura de Springfield in sa Contea de Sangamon, Illinois
**Springfield** est una tzitade de unos 116.500 bividores de is Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Illinois. Est sea de sa *Contea de Sangamon*.

Sa bidda fiat fundada in su 1819, fiat fata sea de contea in su 1823 e at balangiadu tìtulu de tzitade in su 1840. Est intamas capitale de istadu de su 1837.
# 1860

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|       | XVIII sèculu - **XIX sèculu** - XX sèculu |  |
|       | annos 1840 - annos 1850 - **annos 1860** - annos 1870 - annos 1880 |
|       | 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 1864 |

S'annu **1860** (MDCCCLX in nùmeros romanos) est un annu incomintzadu in domìniga segundu su calendàriu gregorianu.