# Pigota

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia **Limba Sarda Comuna**. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:
campidanesu · logudoresu · nugoresu

| Pigota |
| --- |
|  Pipia cun isfogu tìpicu dèpidu a *Variola maior* |
| Ispetzialidade |
| Infetivologia |
| Classificatzione e risursas esternas |
| ICD-10 | B03  |
| Sìntomos | fadiga, rash, Tzefalea, dolore adominale, vòmitu, pabeddas e pibisias |
| Càusa | *Variola virus* |
| Sinònimos e Variantes |
| elogu, vailogu, murmungiolu, ermizolu, buata, picone nigheddu |
| Custu template: càstia • cuntierras • modìfica |

Sa **pigota** est istada una maladia infetiva causada dae duas variantes de su virus Variola, sa *Variola maior* e sa *Variola minore*. Sa maladia est fintzas connota cun is tèrmines latinos **variola** o **variola vera** (dae su latinu tardu *variŏla*, derivadu dae *varius*, a significare vàriu, pintiriadu), mentras su tèrmine inglesu *smallpox* est istadu coniadu in su Regnu Unidu in su de 15 sèculos pro dda distìnghere de sa sìfilis, denominada *great pox*. Àteros nùmenes in sardu sunt: *elogu*, *vailogu*, *ermizolu*, *murmungiolu*.

Su virus de sa pigota si localizat a livellu de sa tzirculatzione minore de sa cutis, de su canterju e de s'arguena. A livellu cutàneu si manifestat cun un'erutzione màculo-papulare e, a pustis, cun vesìculas abbumbadas prenas de lìchidu. Sa *Variola maior* est càusa de manifestatziones clìnicas prus relevantes e est caraterizada dae una letalidade de su 30-35%. Is cumplicatziones a longu tèrmine incluent tzicatritzes caraterìsticas, mescamente a sa fache, in su 65–85% de is chi resissint a subrabìvere; si podent annotamala manifestare, mancari cun prevalèntzia istimàbile a su 2-5% de is casos, tzurpesa, comente cunsighèntzia de ùltzeras corneales e imbenientes èsitos tzicatritziales, e deformidades de is membros, pro càusa de episòdios de artrite e osteomielite. Sa *Variola minore* càusat una forma de maladia prus lèbia, nòdida fintzas che alastrim, chi podet betire a sa morte in su 1% de is casos.

Si cunsiderat chi sa pigota siat tzocada in sa populatzione umana in su segundu millènniu a.C. tzirca e sa prima proa fìsica faghet a fàghere artziare torra a su isfogu a pabeddas rilevadas in sa mùmmia de su faraone Ramses V. S'est istimadu chi sa maladia apat ochidu unos 400.000 europeos cada annu durante su de 18 sèculos e siat istadu responsàbile de su tres unu de totu is casos de tzurpesa. De totu is persones infetadas sunt mortu unos 20-60% de is adultos e su 80% de is pipios. Si cunsiderat chi sa pigota siat istada sa càusa de 300-500 milliones de mortes durante su de 20 sèculos. Petzi in su 1967, segundu is datos de s'Organizatzione mundiale de sa salude, 15 milliones de persones ant cuntràidu sa maladia e de custos 2 milliones sunt mortos. A pustis de una campagna massitza de vatzinatzione tirada a in antis dae su de 19 sèculos e giuta cun un'imponente isfortzu giuntu intre su 1958 e su 1977, su OMS at decraradu in su 1979 sa maladia irraigada, a pustis de chi s'ùrtimu casu de pigota cuntràidu in natura, causadu dae *Variola minore*, fiat istadu diagnosticadu in Somàlia su 26 santugaine 1977. S'ùrtima vìtima de sa pigota est istada Janet Parker, fotògrafa chi s'est impestada mentres fiat traballende in un'aposentu a subra de su laboratòriu de Henry Bedson, viròlogu de s'Universidade de Birmingham chi fiat impinnadu in una chirca a pitzus de su virus de sa pigota. S'est tratadu de s'ùnica maladia irradigada in s'istòria de s'umanidade fintzas a su 2011, cando sa peste bovina at padèssidu su matessi destinu.

## Notas

## Àteros progetos