Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ISBN

Artìculu in LSC

Esempru de còdighe ISBN cun sas ispricaduras de sas minudas
Su **còdighe ISBN** (de s'inglesu *International Istandard Book Number*, "nùmeru de riferimentu internatzionale de su libru") est una secuèntzia numèrica de 13 tzifras impreada internatzionalmente pro sa classificatzione de sos libros (est galu impreada fintzas sa codìfica pretzedente a su 2007, costituida dae unu nùmeru de tzifras paris a 10 in ue s'ùrtimu caràtere podet in s'in casu cuntènnere sa lìtera majùscula X). Est definidu dae unu istandard de s'ISO, derivadu dae sa codìfica SBN inglesa de su 1967. Mancari no obligatòriu, s'impreu suo però s'est comomai fatu essentziale pro s'immissione de su produtu libràriu in sos canales de sa distributzione manna.

Ogni còdighe ISBN identìficat in modu unìvocu ogni editzione dillindada de unu libru (non però sas simples reimprentas, chi mantenent su matessi còdighe de s'editzione a chi si referint) e, una borta assignadu, non podet prus èssere torradu a impreare.

S'agatant fintzas anàlogos còdighes numèricos pro sa classificatzione de publicatziones periòdicas comente sos cotidianos o sas revistas (s'ISSN) e pro sos ispartidos musicales (s'ISMN).

## Notas

## Àteros progetos
# Atore

Artìculu in LSC

Rowan Atkinson, atore inglesu.
Un'**atòre o atòra,** est una persone chi rapresentat o interpretat un'ala o una parte in un'ispetàculu teatrale, tzinematogràficu, televisivu, radiofònicu o de carrera.

## Istòria

Sa prus fonte istòrica antiga a pitzu de sos atores est ligada a unu testu de sos Veda chi frunit racumandatziones de ritu a unu grupu de atores-satzerdotes chi rapresentaiant su teatru primitivu indianu. Su primu casu documentadu de retzitatzione in su mundu otzidentale fatu dae un'atore torrat a su 530 a.C., cun probabilidade su 23 de santandria, (cando chi sas mudas in su calendàriu in sos annos faghent in manera chi siat difìtzile determinare sa data bera) cando s'atore gregu Tespi est artziadu in su palcu in su Teatru de Atene in ocasione de sas festas de Diònisu e fiat devènnidu su primu a faeddare comente a unu personàgiu in una rapresentatzione. Sos ispidientes de sa narratzione sunt istados deretu rivolutzionados. Prima de s'imbentu de Tespi, sas istòrias beniant tramandadas cun poemas, mùsica e dantza ma cun narratzione in sa de tres persones: nemos aiat assùmidu s'ala de su personàgiu de s'istòria. In onore a Tespi, sos atores sunt istados mutidos *Tespiani.* Galu oe, in sensu metafòricu, si narat "*artziare in su carru de Tespi*" referende·si a chi printzìpiat sa carriera de s'atore. Unu mitu de su teatru tramandat finas a oe chi Tespi esistat comente a ispìritu malu e sos disastros in su teatru a bortas si pensat chi siant cunsighèntzia de s'interventu ispiritescu suo.

## Riferimentos

|  |  |
| --- | --- |
| Controllu de autoridade | BNE (ES) XX524522 (data) · BNF (FR) cb133184428 (data) · GND (DE) 4052154-0 · LCCN (EN) sh85000744 · LNB (LV, EN) 000065552 · NARA 10637120 · NDL (EN, JA) 00562827 · NKC (EN, CS) ph117199 |
# Istados Unidos de Amèrica

Articulu in logudoresu

Sa positura geografica de sos Istados Unidos
Sos **Istados Unidos de Amèrica** (abbreviadu **IUA**; in inglesu: *United States of America*, abbreviadu *USA*) sunt una repùblica federale e constitutzionale integrada pro 50 istados e unu distritu federale. Sa repùblica est situada printzipalmente in su centru de su subcontinente nord-americanu, ue s'agatant sos 48 istados continentales e Washington DC, su distritu capitale, chi sunt a làcana a su nord cun su Canada e a su sud cun su Mèssicu. S'istadu de s'Alaska si agatat in su nord-ovest de su subcontinente a su nord de su Canada a s'est e a su sud e cun Rùssia a s'ovest in rujant s'Istrintu de Beringu. S'istadu de Hawaii si agatat a su centru-nord de s'Otzèanu Patzìficu. Sos Istados Unidos administran finas diversos territòrios e areas insulares de su Pacìficu e su mare de sos Caraìbes.

## Immàgines

*
*
*
*
# Ohio

Artìculu in LSC

S'Ohio, inditadu in ruju in sa mapa de sos Istados Unidos de Amèrica
Bandera de s'Ohio
S'**Ohio** (/oʊˈhaɪ.oʊ/) est unu istadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione otzidentale mèdia. sa capitale est Columbus, s'àrea metropolitana prus de importu est sa de Cleveland.

Allàcanat in s'Est cun sa Pennsylvania, in su Sud-Est cun sa Virgìnia Otzidentale, in su Sud cun su Kentucky, in s'Ovest cun s'Indiana, in su Nord-Ovest cun su Michigan e in su Nord-Est cun sa provìntzia canadesa de Ontàrio.

Est su de 34 istados prus istèrridos, su de 7 prus populados e su de 10 cun prus arta densidade de bividores de sos 50 chi cumponent sa federatzione.

S'Ohio depet su nòmene de su frùmene omònimu chi iscerat sa làcana meridionale. Su faeddu dependet de sa limba Irochesa, cheret nàrrere *grandu frùmene* o fintzas *riu ladu*.

Sa regione in ue s'agatat s'istadu fiat pro meda tempus perricada de frantzesos e inglesos. In su 1763 fiant sos segundos a ddu balangiare. In su 1774 fadiat parte de su Canada e a coa, de su 1787 de su Territòriu de Nord-Ovest, ammìtidu pois in s'Unione comente istadu de 17 su 1 de martzu 1803.

S'Ohio est istadu produidore de richesa de 7 in sa natzione.

Su nòmingiu est *"Buckeye State"* (Istadu de sa Mata de Castàngia Americana). Sos bividores de s'Ohio benint fintzas inditados comente *buckeyes*.

## Àteros progetos
# Califòrnia

Artìculu in LSC

Inditadu in ruju s'istadu de Califòrnia in is Istados Unidos
Bandera de sa Califòrnia
Sa **Califòrnia** est unu istadu federadu de is Istados Unidos, chi s'agatat postu in su Sud-Ovest de sa natzione, a làcana cun su Mèssicu.

A Nord faghet làcana cun s'istadu federadu de Oregon e a est cun is de Nevada e Arizona. A s'Ovest si ghetat in s'Ocèanu Patzìficu.

Cun unos 40 milliones de bividores est s'istadu prus populadu de sos Istados Unidos e su de tres pro istérrida.

Est tzentru econòmicu, curturale e fintzas de s'indùstria tzinematogràfica de importu mundiale.

Is tzitades prus mannas sunt: Los Angeles, San Diego, San José, San Francisco, e sa capitale Sacramento.

## Àteros progetos
# Limba latina

Articulu in logudoresu

Su **latinu** est una limba morta chi fit naschida in s'antiga Roma e fit faeddada in totu s'imperu romanu.
Finas a su XIX seculu est istada sa limba internazionale impidada in tota s'Europa pro sa diplomazia e pro sas publicatziones iscientificas.

Dae su latinu sunt naschidas sas limbas romanzas, chi sunt s'italianu, su frantzesu, s'ispagnolu, su portughesu, su catalanu, su sardu, su romunu e medas influentzias s'agatant puru in s'inglesu e in su tedescu.

## Istòria

Su latinu est una limba itàlica, e, antiguamente dialetu de su Làtziu. Sas primas testimonias parent bìdere chi su latinu a sa fundatzione de Roma non fiat che oe. Iscritziones comente su Lapis niger nos lu dimustrant. A pustis sos romanos ant conchistadu diversos territòrios e su latinu s'est evòlvidu e s'est isparèssidu in s'Europa meridionale e in s'Àfrica de su Nord. Cun sa ruta de s'Impèriu romanu su latinu s'est dissòlvidu e sunt nàschidas sas limbas romànicas

## Latinu Bèciu

Su primu innetu de latinu bèciu iscritu est unu rètulu in una broscia de su VII securu a.C., chi narat in latinu classicu "*Manius me fecit Numerio*" (Manio m'at fatu pro Numerio). Su primu a iscriri literatura in latinu fut Livio Andronico in su 240 a.C., sighiu dae Nevio e Ennio. In su II sèculu incumenzat a nasci su triatu cun is commèdias de Plauto e Terenzio.
# Kentucky

Artìculu in LSC

Su Kentucky, inditadu in ruju in sa mapa de sos Istados Unidos de Amèrica
Bandera de su Kentucky
Su **Kentucky** (/kɨnˈtʌki/), uffitzialmente *Commonwealth of Kentucky*, est unu istadu de sos Istados Unidos de Amèrica, postu in sa regione de Tzentru-Sud-Estu. sa capitale est Frankfort, sa tzitade prus manna Louisville.

Allàcanat in su norte cun Illinois, Indiana e Ohio, in s'estu cun Virgìnia Otzidentale e Virgìnia, in su sud cun Tennessee e in s'uestu cun Missouri

Su Kentucky fiat in orìgine parte de sa Virgìnia. Est intradu in is Istados Unidos comente istadu de 15 in su 1792.

Est su de 37 prus istèrridos istados e su de 26 prus populadu de sos 50 de sa federatzione.

Su Kentucky contat su nùmeru majore de esemplares de cherbos e de dindos in sa natzione.

Su nomìngiu est *"Bluegrass State"* (Istadu de s'Erba Leperina), dadu de su fatu chi in is paschidòrgios s'agatat meda de custa erba.

## Àteros progetos
# Columbus

Artìculu in LSC

Columbus
Posidura de Columbus in s'Ohio
Columbus est una tzitade de unos 822.500 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale de s'istadu de Ohio, e bidda de 15 prus manna de sos USA. S'istèrret in sos territòrios de sas conteas de Delaware, Fairfield e Franklin.

S'àrea metropolitana contat 2 milliones de residentes, chi in s'Ohio est segunda isceti a sa de Cleveland e pro sa natzione est sa prus manna de 28.
# Cleveland

Artìculu in LSC

Cleveland
Posidura de Cleveland in s'Ohio
**Cleveland** est una tzitade de unos 478.500 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in s'istadu de Ohio. est sea de sa *Contea de Cuyahoga*.

Sa bidda est posta in su Nord-Est de s'istadu in s'oru de su Lagu Erie, a 100 km de sa làcana cun sa Pennsylvania.

Fundada a sa buca de su frùmene Cuyahoga in su 1796, Cleveland est crèschida meda diventende tzentru de finantza e de indùstria.

S'àrea metropolitana contat 2.250.871 residentes. Est sa prus manna de Ohio e sa de 23 in sa natzione.
# Istados Unidos de Amèrica Meridionales

Artìculu in LSC

Istados Unidos de Amèrica Meridionales, inditados in ruju in sa mapa
Sa de **Istados Unidos Meridonales** est una regione de is Istados Unidos de Amèrica posta in sa parte meridionale de sa natzione. Est partzida in Atlànticu de Sud, Tzentru sud-estu e Tzentru sud-uestu.

## Cumponidura

* Alabama
* Arkansas
* Carolina de Nord
* Carolina de Sud
* Delaware
* Distretu de Colùmbia
* Flòrida
* Geòrgia
* Kentucky
* Louisiana
* Maryland
* Mississippi
* Oklahoma
* Tennessee
* Texas
* Virgìnia
* Virgìnia Otzidentale
# Parigi

Articulu in logudoresu

Bista subra Parigi, a s'interighinadorzu, dae sa turri Maine-Montparnasse.
**Parigi** (in frantzesu: *Paris*) est sa capitale e sa tzitade pius manna de sa Frantza. In s'area metropolitana de Parigi bi campan pius de dòighi milliones de persones.

Sa torra Eiffel in su 1888
## Cullegamentos de foras

* Parigi: Frantza-on-line.Eu Archiviadu su 20 làmpadas 2008 in s'Internet Archive.
# Saint Louis (Missouri)

Artìculu in LSC

Panorama de Saint Louis cun su Gateway Arch
Posidura de Saint Louis in su Missouri
**Saint Louis** est una tzitade de unos 320.000 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica, chi s'agatat in s'istadu de Missouri. Tenet status de tzitade indipendente, non faghet parte duncas de peruna contea.

Su nòmene de Saint Louis dd'est istadu dadu in onore de Luisu IX, Re de Frantza.

S'area metropolitana s'istèrret in conteas siat de su Missouri, siat de s'Illinois e arribat a contare unos 2.700.000 residentes, chi nde faghent sa de 19 prus manna in sos USA.

Simbulu de Saint Louis est su *Gateway Arch*.
# New Orleans

Articulu in logudoresu

New Orleans. "Piazza d'Italia" de s'architetto Charles Moore.
**New Orleans** (in frantzesu: *La Nouvelle-Orléans*) est sa tzittade cun su portu pius mannu de sos Istados Unidos e sa pius manna de s'istadu de sa Louisiana.

New Orleans est collocada in sa parte pius a sud de sa Louisiana, subra sa foce de su Mississippi.

Sa tzittade at leadu su numene dae Filippu II, Duca de Orléans, edd'est una de sas pius antigas de sos Istados Unidos. New Orleans est connotta pro sa traditzione multiculturale e multilingue, pro su manigu, s'architettura, e sa musica (in primis pro esse' sa patria de su Jazz, e pro sa grande festa de carrasegare jamada Mardi Gras).
# Filadelfia

Articulu in logudoresu

Panorama de sa tzitade
Filadelfia (in inglesu: *Philadelphia*) est sa de ses tzidades de sos Istados Aunidos. Sa tzitade est in s'istadu de sa Pennsylvania edd'est una de sas pius antigas de su Nord America, fit istada fundada in su 1682.

Su mercadu italianu in Filadelfia
# Mònacu de Baviera

Articulu in logudoresu

Panorama de MònacuS'istazione de sa metropolitana Münchner Freiheit illuminada dae Ingo Maurer
**Mònacu de Baviera** (in tedescu *München*), est una tzitade de 1.314.350 abitantes, de sa Germània meridionale capitale de sa Baviera. Situada subra su riu Isar, poi de Berlinu e Amburgu est sa tzitaede pius manna pro abitantes.

## Àteros progetos
# Louisville (Kentucky)

Artìculu in LSC

Louisville
Contea de Jefferson
**Louisville** est una tzitade de unos 557.800 bividores de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in s'istadu de Kentucky, in ue est sea de sa *Contea de Jefferson*. Est sa tzitade prus manna de s'istadu.

Pigat nòmine de Re Luisu su XIV de Frantza.
# Denver

Artìculu in LSC

Panorama de Denver
**Denver** est una tzitade de sos Istados Unidos de Amèrica, capitale e tzentru prus mannu de s'istadu federadu de Colorado. Est sea de sa contea omònima.

Tenet populatzione de unos 734.134 abitantes, chi nde faghent sa de 25 prus manna tzitade de sa natzione e sa de 6 prus manna capitale de istadu de 6. S'agatat in su coro de s'àrea metropolitana Denver-Aurora chi contat unos 2.700.000 residentes.

Posta in campura, s'agatat pagu a Est de sos Montes Rocosos. In territòriu suo colat su frùmene South Platte.

Est nodia comente Mile-High City (Tzitade a Artària de unu Migliu), sende chi s'agatat a artària subra su mare est de 1609 metros, paris a 1 mìgliu.

Istoricamente est connòschida fintzas comente Queen City (Tzitade Reina), pro s'importu in economia de sa regione chi dda inghìriat.
# Rio de Janeiro

Panorama de Rio

Articulu in logudoresu

**Rio de Janeiro** (chi cheret narrere *Riu de Ennalzu* in portughesu) est una tzitade de su Brasile. Rio est connotta pro sas ispiaggias frequantadas dae sos turistas (Copacabana e Ipanema) e pro sa istatua de Gesus (nota comente "Cristo Redentor") in su monte Corcovado, e pro su Carrasegare.