Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Castoru

| **Castoru** |
| --- |
|  Su castoru americanu |
| **Classificatzione sientìfica** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Rennu: | Animalia |
| Phylum: | Chordata |
| Classe: | Mammalia
 |
| Òrdine: | Rodentia |
| Famìlia: | Castoridae |
| Gènia: | Castor |
| Ispètzia: | C. canadensis, C. fiber |

 |
| **Nomencladura binomiale** |
| Castor canadensis, Castor fiber Linnaeus, 1758 |

Su **castoru** o **castorru** (*Castor* sp.) est unu mammìferu rotzigadore de sa famìlia de is castòridos (*Castoridae*).

Tenet corpu massisu, conca manna, dentes denanti po rotzigare e segare truncos; sos pes desegus prammados po nadare e sos pes denanti cun ungias robustas. Su corpu cobertu de pedde pilosa, prejada. Coa longa e larga (a spatola).

Vivet in s'abba e si fraigada tanas o coile cun rattos de àrvures e ludu. Nadat bene, ma no caminat bene subra su terrinu. Fraigada digas cun truncos, subra sos rios, inue b'est sa domitta sua. Benit catzadu po sa pedde.

Bi nd'at duas genias: su castoru americanu (*C. canadensis*) e su castoru europeu (*C. fibra*).

## Riferimentos
# Amèrica de su Sud

Artìculu in LSC

Amèrica de su Sud
S'**Amèrica de su Sud** o **Sudamèrica** (grafia alternativa: "Sud-America") o **Amèrica Meridionale** est sa parte de su cuntinente americanu posta a su sud de s'Amèrica Tzentrale. Atualmente est cunsiderada segundu de is bisuras unu sub-cuntinente o unu cuntinente a parte (ma isceti su de bator unu modellu de istùdiu ddu cunsiderat propiamente cuntinente)..

Cun s'Amèrica de su Norti e s'Amèrica Tzentrale, est una de is tres macro-regiones cun chi s'Amèrica est atualmente partzida.

S'Amèrica de su Sud est porta integramente in s'emisfèriu otzidentale e pro sa prus parte in s'emisfèriu australe. S'agatat posta intre s'ocèanu Patzìficu in s'uestu, s'ocèanu Atlànticu in s'estu, su mare de is Caràibes in su norti e format sa làcana setentrionale de su mare antàrticu in s'estremu sud. In su norti uestu, peri sa làcana intre Colòmbia e Panamà est aunida cun s'Amèrica Tzentrale.

Tenet istèrrida de 18 841 000 km², chi currespondent a unu 3,5% de sa subrafache de su praneta. Sa populatzione est carculada de èssere de unos 400 milliones de bividores.

## Paisos de s'Amèrica de su Sud

### Istados indipendentes

* Argentina
* Bolìvia
* Brasile
* Cile
* Colòmbia
* Ecuador
* Guyana
* Paraguay
* Perù
* Suriname
* Trinidad e Tobago
* Uruguay
* Venezuela

### Dipendèntzias

* Aruba, Paisos Bàscios
* Bonaire, Paisos Bàscios
* Curazao, Paisos Bàscios
* Guyana Frantzesa, Frantza
* Ìsulas Falkland, Rennu Aunidu
* Geòrgia de su Sud e Ìsulas Sandwich meridionales, Rennu Aunidu

## Notas

## Àteros progetos
# Madagascàr

Artìculu in LSC

Bandera
Posidura in su continente africanu
Tirada
Su **Madagascàr**, ufitzialmente **Repùblica de Madagascàr** (in malgàsciuː *Madagasikara* o *Repoblikan'i Madagasikara;* in frantzesuː *Madagascar* o *République de Madagascar)* est un'istadu insulare situadu in s'otzèanu indianu, a illargu de sa costera orientale de Àfrica, cara a su Mozambicu. Sa capitale est Antananarivo, is limbas ufitziales su malgàsciu e su frantzesu.

Tenet istèrrida de 587 041 km² pro unos 25.571.000 bividores. S'ìsula printzipale, chi tenet a pustu nùmene de Madagascàr, est sa de bator prus ìsulas mannas de su mundu (a palas de Groenlàndia, Noa Guinea e Bòrneu). Acasàgiat su 5% de is ispètzies animales e vegetales de su mundu, su 80% de is cales sunt endèmicas de su Madagascàr. Intre sos esempros prus nodidos de custa biodiversidade de etzetzione s'agatat s'òrdine de is lèmures, is ultres 250 ispètzies de ranas, is ispètzies numerosas de camaleontes e s tìpicos baobabes.

S'agetivu assotziadu a su Madagascàr (impreadu pro nd'inditare sa limba nadia, is etnias e sa tzitadinàntzia) est malgàsciu. Sa limba malgàscia est sa prima limba de su Madagascàr, ma sa populatzione faeddat in manera currente fintzas su frantzesu (a sighidu de su passadu coloniale de s'ìsula).

Ecoturismu e agricultura, inbestimentos mannos in su campu de s'imparu, de sa sanidade e is impresas privadas, sunt is elementos crae de s'economia malgàscia. Suta de su guvernu Ravalomanana, custos inbestimentos ant prodùidu una crèschida econòmica sustantziales, ma is benefìtzios non sunt istadosdistribuidos in manera intre sa populatzione, produende tensiones in mèritu a su chi creschet costu de sa vida e declinu de su tenore de vida intre is pòberos pro carchi tretu de sa classe mèdia. In su 2005 su Paisu at annuntziadu de àere iscobertu setziduras de petròliu, risursa chi diat pòdere tènnere unu ruolu importante in sa crèschida econòmica de s'ìsula africana; comente chi siat in su 2017 su Paisu est àncora economicamente intre de is prus pòboros e sa calidade de sa vida abarrat bàscia pro sa majoria de sa populatzione.

## Àteros progetos
# Àfrica

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |
 |  |

 |
| Africa |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Stadus |  |
| Superfitzie | 30.221.000 km² |
| Bividoris | 1.020.201.229 (2011) |
| Densidadi | 33,76 ab./km² |
| Fusus orarius | de UTC-1 a UTC+4 |
| Nomini bividoris | africanus |
|  Positzioni de s'Africa in su mundu (Posidura de s'Africa in su mundu) |

S'**Àfrica** est su segundu prus estesu continente a pustis de s'Asia. Sa tirada sua est de 30.227.467 km², chi est paris a su 20,2% de sas terras emersas de su pianeta. Sos bividoris sunt prus de 920.000.000 (a su 2005) chi sunt paris a sa de sete partes de sa populatzione mundiale.
S'Àfrica est delimitada a Nord dae su Mare Mediterraneu, a Ovest dae s'Otzèanu Atlantigu, a Sud dae s'Otzèanu Antàrtigu e a Est dae s' Otzèanu Indianu. A Nord-Est est separada dae s'Àsia dae su Canale de Suez. Est atraessada dae s'Ecuadore.

## Notas