Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тайпэй

|  |
| --- |
| **Тайпей Куорат 臺北市** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Flag** |  **Seal** |

 |
| Хос аата: the City of Azaleas (杜鵑花之城) |
|  |
| Тайпей Куорат аргыстан ойуутаТайпей Куорат аргыстан ойуута |
| Координаталара: 25°02′ х. ш. 121°38′ и. д. |
| Дойду
  |  Republic of China |
| Регион
  | Хоту Тайуан |
| City seat
  | Xinyi District
 |
| **Cалалтата** |
|  - Mayor
 | Ko Wen-je (TPP)  |
| **Иэнэ** |
|  - Куорат
  | 271,7997 km² (104,9 sq mi) |
|  - Уу | 2,7 km² (1,0 sq mi)  1.0% |
|  - Urban | 2457 km² (948,7 sq mi) |
| **Олохтоохторо** (September 2008) |
|  - Куорат | 2,622,933 |
|  - Чиҥэ | 9650,24　/km² (25 031/sq mi) |
|  - Urban | 6,752,826 |
|  - Метро | 10,072,918 |
|   | Population Ranked 2 of 25 |
| Кэм курдааһына | CST (UTC+8)
  |
| The city has 12 districts. The metropolitan area of Taipei includes Taipei City, Taipei County, Keelung City, Taoyuan County, Hsinchu City, Hsinchu County, and Yilan County. **City flower**: Azalea (*Rhododendron nudiflorum*) **City tree**: Banyan (India laurel fig, *Ficus microcarpa*) **City bird**: Formosan Blue Magpie (Urocissa caerulea) |
| **Сайт:**  |

**Тайпей** диэн Кытай Республикатын киин куората (1949 ыла).
Население — 2 621 641 чел. (2004).

Тайпей куорат Тайвань арыы хоту өттүгэр сытар.

Куорат хайалаах сиргэ турар, үс хайысханан хайа баар — хоту, соҕуруу уонна илин өттүнэн.

Тайпей — Тайвань транспортай киинэ буолар, манна тимир суол хотугулуу-илин турар Цзилун пордугар, соҕуруу эргин Гаосюн куоратыгар, ону кытары, саҥа Тайваннааҕы түргэн тэтимнээх тимир суола араас хайысханан тарҕанар. 2003 сылга Тайпей куоратыгар аан дойдуга биир саамай үрдүк тутуу Тайпэй 101. небоскреба тутуллубута.

Куоракка икки көтөр аал порда баар — Таоюань көтөр аал порда (ИАТА:TPE), Таоюань провинциятыгар, уонна дойду иһинээҕи Суншань көтөр аал порда (ИАТА:TSA), ону кытары Тайвань арыы хотугулуу-илин өттүгэр турар Цзилун муора порда баар.

Тайпей куората — Тайваҥҥа сүрүн үөрэхтээһин уонна үрдүк үөрэх киинэ буолар. Олор истэригэр биир аан дойдуга биллэр Тайвань судаарыстыбаннай Университета.

## Кэрэ сирдэрэ

Тайпей — Тайвань култуурнай уонна туристическэй киинэ. Куорат сүрүн кэрэ сирдэринэн Императорскай Дыбарыас музейа (故宮博物館), Дракон хайатын Храма (龍山寺), Чан Кайши мемориала (中正紀念堂), түүҥҥү атыы-эргиэн киинэ Шилинь (士林夜市) уонна аан дойдуга уһун кэмҥэ саамай үрдүк дьиэнэн буола сылдьыбыт, Тайпэй 101 небоскреба. Өссө куоракка зоопарк (臺北市立動物園) баар, манна панданы уонна пингвиннары көрүөххэ сөп.

## Тайпей метрота

Тайваньҥа метро — 90,5 километр усталаах, 82 тохтобуллаах. 2013 сылга эбии икки саҥа линия аһыллара күүтүллэр. Ол тутулуннаҕына, метрополитен устата150 километрга тиийиэхтээх. 2010 сыл түмүгүнэн күҥҥэ балтараа мөлүйүөн киһи метро өҥөтүнэн туттар. Метро төлөбүрэ тохтобуллар икки ардылара төһө ырааҕыттан тутулуктаах, ортотунан - 20-50 тайванннаҕы дуоллар буолар.

## Климата

Халыып:Куорат климата
# Хотугу полюс эргимтэтэ

Хотугу полюс эргимтэтэ
**Хотугу полюс эргимтэтэ** — Сир каартатыгар көрдөрүллэр биэс сүрүн параллельлартан биирдэстэрэ.

Экватортан 66° 33′39″ (66.56083°) хоту диэкки баар. Полюс эртимтэттэн хоту сытар сир Арктика диэн ааттанар. Соҕуруу полушариеҕа маннык параллель соҕуруу полюс эргимтэтэ диэн ааттанар.

**Хотугу полюс эргимтэтэ** Полюс күнэ уонна Полюс түүнэ буолар сири чэрчилиир.

Бу эргимтэттэн хоту сытар ханнык баҕарар сиргэ күн сылга биирдэ, эбэтэр онтон да элбэх күн горизонт анныгар 24 чааһы быһа көстүбэт.

Бу түбэлтэ сылга биирдэ буолар ахсынньыга. Эбэтэр күн горизонт анныгар киирбэт бэс ыйыгар.
Срҕуруу полюс эргимтэтиттэн соҕуруу сытар сирдэргэ эмиэ оннук.

Полюс эргимтэттэн хоту климат кытаанах буолан аҕыйах киһи олорор. Манна түөрт бөдөҥ куорат баар: Мурманскай (325 000 киһи), Норильскай (135 000 киһи), Воркута (85 000 киһи) (барыта Арассыыйа) уонна Тромсё (62 000 киһи) (Норвегия).

Саха сиригэр Анаабыр, Булуҥ, Усуйаана, Аллайыаха, Абый, Аллараа Халыма, Орто Халыма уонна Эбээн Бытантай улуустар полюс эргимтэттэн хоту сыталлар, онтон Өлөөн, Эдьигээн, Үөһээ Дьааҥы, Муома уонна Үөһээ Халыма улуустар территориялара сорҕото.

## Өссө маны көр

* Соҕуруу полюс эргимтэтэ
# Гренландия

| Гренландия *Kalaallit Nunaat* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Өрөгөй ырыата:Nunarput utoqqarsuanngoravit* (Гренланныы) |
| Location of Greenland  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Нуук 64°10′N, 51°44′W |
| Ил тыла | Гренланныы (Kalaallisut) |
| **Омуктар**  | 88% инуиттар, 12% Эуропа омуктара, үксэ дааннар |
| Олохтоохтор ааттара | Гренландиялар, Гренланнар
  |
| Дьаhалтата | Парламент демократията уонна конституция монархията |
|  -  | Монарх | Маргрет II |
|  -  | High Commissioner | Søren Hald Møller |
|  -  | Премьер миниистир | Kuupik Kleist |
| Дания Хоруоллугун автономиялаах дойдута |
|  -  | Олохтоох салалта | 1979  |
|  -  | Олохтоох салалта киэҥ компетенцията | Бэс ыйын 21, 2009  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  2,166,086 km² (13th) 836,109 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 83.11 |
| Олохтоохторо |
|  -  | July 2007 estimate | 57,564  |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 0.027/km² (241st) 0,069/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2001 estimate |
|  -  | Total | $1.1 billion (not ranked) |
|  -  | Per capita | $20,0002 (not ranked) |
| **КСИ** (1998) | 0.927 (high) (n/a) |
| Валюта | Danish krone (`DKK`)  |
| Кэм зоната | GMT (UTC+0 to -4) |
| Ил домен | .gl |
| Телефон кода | +299
 |
| 1 | As of 2000: 410,449 km² (158,433 sq. miles) ice-free; 1,755,637 km² (677,676 sq. miles) ice-covered. |
| 2 | 2001 estimate. |

**Гренландия** (даан. *Grønland*; Гренланныы *Kalaallit Nunaat*) диэн Дания Хоруоллугар киирсэр автономиялаах арыы дойду. Хоту уонна Атлантик океаннар икки ардыларыгар баар. Дания бас билиитигэр XVIII үйэттэн киирэр. Географиятынан Хоту Америкаҕа сыhыаннаах.

Гренландия аан дойду ордук улахан арыыта. Иэнэ 2 166 086 км². Олохтоохторун ахсаана 63 000 киhи (2009). 1979 с. ыла бэйэ салалталаах. 2008 с. референдумугар Гренландия дьоно олохтоох дьаhалта быдан киэҥ компетенцияланарын туhугар куоластаабыттара.

## Бэлиэ күннэр

* Бэс ыйын 21 — Дойду күнэ
* Ахсынньы 24 (Инуиттар) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, Гренландияҕа уонна Арассыыйаҕа бэлиэтииллэр

## Быһаарыылар