Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Чанчунь

|  |
| --- |
| **Чанчунь 长春** |
| —  **Суб-провинциал куорат**  — |
| ЧанчуньЧанчунь |
| Чанчунь префектурата ЦзилиньҥаЧанчунь префектурата Цзилиньҥа |
|  ЧанчуньКытайга |
| Координаталара: 43°54′ х. ш. 125°12′ и. д. |
| Дойду
  | Кытай |
| Провинция
  | Цзилинь |
| County-level divisions
 | 10
  |
| **Иэнэ** |
|  - Суб-провинциал куорат
 | 20 532 km² (7927,4 sq mi) |
|  - Urban | 3616 km² (1396,1 sq mi) |
| **Үрдэлэ** | 222 m (730 ft) |
| **Олохтоохторо** (2007) |
|  - Суб-провинциал куорат | 7 459 000 |
|  - Чиҥэ | 363,3/km² (940,9/sq mi) |
|  - Urban | 3 581 000 |
|  - Urban Density
  | 990,3/km² (2564,9/sq mi) |
| Кэм курдааһына | China Standard Time (UTC+8)
  |
| Почта кода | 130000 |
| Area code(s) | 0431 |
| License plate prefixes | 吉A |
| БИО (2007) | CNY 208.9 billion |
|  - per capita | CNY 28,131 (2007) |
| **Сайт:** www.changchun.gov.cn |

**Чанчунь** (кытай. 長春) диэн Цзилинь провинция киин уонна ордук улахан куората, Кытай хотугулуу илинигэр, Соҥляо хонуу ортотугар баар. Олохтоохторун ахсаана 7.46 млн.
# Де-факто

**Де-факто** (лат. *De facto* — «Дьиҥининэн») — латыын өс хоһооно, дьиҥинэн буоларын көрдөрөр, ол эрээри сокуоннарынан бигэргэммэтэх. Үксүн сокуоннарынан бигэргэммит (Де-юре) уонна бигэргэммэтэҕи тэҥнээри туттуллар.

## Суолтата

Юриспруденцияҕа маннык ис хоһоону сүгэр: «Тутуллар, ол эрээри сокуонунан бигэргэммэтэх». Үксүн сокуон, дьаһайыы эбэтэр техника туһунан кэпсэтии буоллаҕына, бу тыл «Де-юре» утарытын курдук туттуллар. Ол эрээри, «Де-факто» уонна «Де-юре» бииргэ туттуллуохтарын сөп, ол иһин кинилэр онтуоньум буотахтар.

Синонимнар: «Дьиҥинэн», «Чахчы...».

## Быһаарыылар
# Салар тыла

**Салар тыла (салардыы: *Salırça*, سالارچا)** — түүр тыллар оҕус бөлөҕөр киирэр салар омук төрөөбүт тыла. Салардар сүрүннээн Кытай Цинхай уонна Ганьсу провинцияларыгар олороллор. Салар тыллаахтар ахсааннара 60 000 кэриҥэ киһи..

Салардар былыргы уонна улахан *салыр* диэн туркмен бииһин сыдьааннара буолаллар. Кинилэр XIV үйэҕэ селдьуктартан арахсан илин диэки көспүттэр. Номох быһыытынан салардар былыр Самарканд таһыгар олорбуттар. Билиҥҥи кэмҥэ салар тылыгар кытай уонна тибиэт тыллара күүскэ дьайаллар.

Салар тыла аан маҥнай XVIII үйэҕэ ахтыллыбыт. Г. Н. Потанин диэн аатырбыт чинчийээччи уонна айанньыт салар тылын түүр тыллар илиҥҥи бөлөҕөр киллэрбит.

Салар тылыгар төһө да оҕус тыла буолбутун иһин күүстээх кыпчак тылларын дьайыыта көстөр, ону таһынан илиҥҥи түүр тылларыгар майгынныыр өрүттэрдээх, холобур, Сайаан тылларыгар курдук сорох тылларга -d- дорҕоон оннугар -j- дорҕоон үөскээбит (*adıg* "эһэ", оҕустуу *aju*; *adax* "атах", оҕустуу *ajax*). Дорҕоон дьүөрэлэһиилэрин көрдөххө салар тыла ордук сарыг йоҕыр уонна фуйуй кыргыс тылыгар чугас.

## Сурук-бичик

Салардар салардыы сүрүннээн кэпсэтэр эрэ буолбуттар, суруйалларыгар ордук кытай тылын тутталлар.

Салардар официальнай суруктара суох этэ, ол эрээри былыр арааб суругун туттар буолаллара. Салар кырдьаҕастара арааб суругун тутта сатыыллар, ол эрээри эдэр көлүөнэ латыын алпабыытын ордорор. Биир кэлим салар суруга суох буолан салардар билиҥҥи кэмҥэ ордук кытайдыы эрэ суруйаллар. Кытай чинчийээччилэр салар тылыгар анаан латыын суругар олоҕуран салар алпабыытын айбыттар, ол эрээри бу алпабыыт киэҥник тарҕамматах.

Ол эрээри эдэр салардар түүр тылларын орфографиятыгар олоҕурбут латыын алпабыытын туһанар буолбуттар. Икки сүрүн вариант баар: ТВ30 уонна ТВ31. Аҕа көлүөннэ билигин даҕаны арааб суругун тутта сатыыр.

### TB30

ТВ30 диэн латыын суругар олоҕурар салар тылын алпабыыта маннык:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | Ç ç | D d | E e | F f | G g |
| Ğ ğ | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l | M m |
| N n | Ñ ñ | O o | Ö ö | Р p | Q q | R r | S s |
| Ş ş | T t | U u | Ü ü | V v | X x | Y y | Z z |

## Кинигэлэр

* *Тенишев Э. Р.* Саларский язык. — М.: Издательство восточной литературы, 1963. — 56 с. — (Языки зарубежного Востока и Африки).
* Hahn, R. F. 1988. Notes on the Origin and Development of the Salar Language, Acta Orientalia Hungarica XLII (2-3), 235—237.
* Dwyer, A. 1996. Salar Phonology. Unpublished dissertation University of Washington.
* Dwyer, A. M. 1998. The Turkic strata of Salar: An Oghuz in Chaghatay clothes? Turkic Languages 2, 49-83.

## Быһаарыылар

## Эбии көр

* Салардар
* Оҕустар
* Түүр тыллара
# Эбэҥки тыла

Эбээн тыла кытта булкуйума.

| Эбэҥки тыла Эвэды̄ турэ̄н Evedȳ turēn ᠧᠠᠩᠬᠢ |
| --- |
| Дойдулар: | Кытай, Арассыыйа |
| Total speakers: | 26,580 |
| Тыл системата: | Тоҥус  Хоту   Эбэҥки группа    **Эбэҥки тыла**  |
| Суруга: | Cyrillic, Latin, Mongolian (experimentally) |
| Language codes |
| ISO 639-1: | *none* |
| ISO 639-2: | – |
| ISO 639-3: | evn |
| Glottolog: | even1259
Халыып:Infobox Language/IPA |

**Эбэҥки тыла** (**Эбэҥ.Эвэды̄ турэ̄н*, урук. *тоҥус тыла*) — эбэҥкилэр тыллара.

Арассыыйаҕа Илин Сибииргэ Енисей өрүстэн Сахалииҥҥа дылы тарҕаммыт тыл (35,5 тыһ. киһи 2002), уонна 9 тыһ. кэриҥэ киһи Хотугу Кытайга уонна Монголияҕа олорор. Эбээннэр уонна негидаллар тылларын кытта тоҥус-мондьуур тылларын хотугу бөлөҕөр киирэр.

Хотугу, соҕуруу уонна илиҥҥи диэннэргэ арахсар.

## Сурук-Бичик

1929 сыллаахха латыын графикатынан сурук-бичик айыллыбыта, онтон 1937 — нуучча алпабыытыгар олоҕурар сурук-бичик бигэргэммитэ.

### Араассыыйаҕа алпабыыт

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | А̄ а̄ | Б б | В в | Г г | Д д | (Д' д')\* | Е е |
| Е̄ е̄ | Ё ё | Ǎ ǎ | Ж ж | З з | И и | Ӣ ӣ | Й й |
| К к | Л л | М м | Н н | (Н' н')\* | Ӈ ӈ | О о | О̄ о̄ |
| П п | Р р | С с | Х х | Һ һ | Т т | У у | Ӯ ӯ |
| Ф ф | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ы̄ ы̄ |
| Ь ь | Э э | Э̄ э̄ | Ю ю | Ю̄ ю̄ | Я я | Я̄ я̄ |  |

* Буквы в скобках при письме даются перед гласными е, ё, и, ю, я.

### Кытайга

*Экспериментальнай монгол алпаабыта*:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᠠ a /a/ | ᠡ e /ə/ | ᠢ y\*, i /i/ | ᠣ o /ʊ/ | ᠤ o /ɔ/ | ᠥ u /o/ | ᠦ u /u/ | ᠧ\* e /ə/ |
| ᠨ n /n/ | ᠩ ng /ŋ/ | ᠪ b /b/ | ᠫ p /p/ | ᠬ g /g/ | ᠭ g /g/ | ᠮ m /m/ | ᠯ l /l/ |
| ᠰ s /s/ | ᠱ x, sh /ʃ/ | ᠲ t /t/ | ᠳ d /d/ | ᠴ q, ch /tʃ/ | ᠵ j, zh /dʐ/ | ᠶ y /j/ | ᠷ r /r/ |
| ᠸ w /w/ | ᠹ f /f/ | ᠺ k /k/ | ᠾ h /h/ | \* used only word-initially |

*Пиньинь*:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a /a/ | B b /b/ | C c /ts/ | D d /d/ | E e /ə/ | Ē ē /e/ | F f /f/ | G g /ɡ/ | Ḡ ḡ /ɣ/ |
| H h /x. h/ | I i /i/ | J j /dʒ/ | K k /k/ | L l /l/ | M m /m/ | N n /n/ | Ng ng /ŋ/, /ˠ/ |  |
| Ō ō /ɔ/ | O o /ʊ/ | P p /p/ | Q q /tʃ/ | R r /r/ | S s /s/ | T t /t/ |  |  |
| U u /u/ | V v /ɵ/ | W w /w/ | X x /ʃ/ | Y y /j/ | Z z /dz/ |  |  |  |

## Быһаарыылар
# Массачусетс Технологийа Института

**Массачусетс Технологийа Института** (MIT) - Массачусетс штатыгар баар биир үрдүк үөрэх кыһата, Аан Дойдуга биир биир биллэр үөрэх кыһата. Элбэх өйдөөх дьон концентрациаланар сирэ.

Баар сирэ - Кембридж (Массачусетс)
# Биики Сонун

**Биики Сонун** (ааҥл. *Wikinews*, нууч. *Викиновости*) — аан дойдутааҕы информационнай агентство сонуннары тарҕатар аһаҕас интэриниэт-таһаарыы, хамнаһа суох баҕа өттүнэн суруйар дьон үлэлииллэр. Биики Сонун ньыматыга (технологията) уонна сүрүн тулааһыннара Бикимиэдьийэ Пуондатын (Биики Сонуну өйүүр тэрилтэ) атын таһаарыыларыгар майгынныыр. Биики Сонун тутулуга уонна кытыга суох сыһыаны өрө тутар. Ханнык да дойдуну, сири ойуччу тутан сырдаппат, аан дойду да сонуннара, олохтоох да сонуннар тэҥҥэ бэриллэллэр.

## Быһаарыылар
# NYSE

**NYSE** (ол эбэтэр *Нью Йорк фондовай биржата*), АХШ уонна да атын омук дойдуларын уопсай фондовай биржата, Аан Дойду саамай улахан биржата буолар. Салалтата - Нью Йорк куоратка Уолл Стрит уулуссаҕа баар.
Планета, ол эбэтэр сир шаарын экономикатын көрдөрөр биир глобальнай индекс буолар.

## Индекстара

* Dow Jones
* NYSE Composite
# Сеул

|  |
| --- |
| **Сеул 서울** |
| —  **Metropolitan City**  — |
| **Seoul Special City** |
| **transcription(s)** |
|  - Hangul | 서울 특별시 |
|  - Hanja | 서울 特別市 |
|  - Revised Romanization | Seoul Teukbyeolsi |
|  - McCune-Reischauer | Sŏul T'ŭkpyŏlsi |
| A dusky view overlooking the Gangnam District of Seoul.A dusky view overlooking the Gangnam District of Seoul.A dusky view overlooking the Gangnam District of Seoul. |
|

|  |
| --- |
| Official logo of Сеул **Emblem of Seoul** |

 |
| Map of South Korea with Seoul highlightedMap of South Korea with Seoul highlighted |
| Country
  |  South Korea |
| Region
 | Seoul National Capital Area |
| Districts |
25[сап]
Dobong District (도봉구; 道峰區) Dongdaemun District (동대문구; 東大門區) Dongjak District (동작구; 銅雀區) Eunpyeong District (은평구; 恩平區) Gangbuk District (강북구; 江北區) Gangdong District (강동구; 江東區) Gangnam District (강남구; 江南區) Gangseo District (강서구; 江西區) Geumcheon District (금천구; 衿川區) Guro District (구로구; 九老區) Gwanak District (관악구; 冠岳區) Gwangjin District (광진구; 廣津區) Jongno District (종로구; 鍾路區) Jung District (중구; 中區) Jungnang District (중랑구; 中浪區) Mapo District (마포구; 麻浦區) Nowon District (노원구; 蘆原區) Seocho District (서초구; 瑞草區) Seodaemun District (서대문구; 西大門區) Seongbuk District (성북구; 城北區) Seongdong District (성동구; 城東區) Songpa District (송파구; 松坡區) Yangcheon District (양천구; 陽川區) Yeongdeungpo District (영등포구; 永登浦區) Yongsan District (용산구; 龍山區)
 |
| **Cалалтата** |
|  - Type | Seoul Metropolitan Government |
|  - Mayor
  | Oh Se-hoon  |
| **Иэнэ** |
|  - Metropolitan City
 | 605,25 km² (233,7 sq mi) |
| **Олохтоохторо** (2007) |
|  - Metropolitan City | 10 421 782 |
|  - Чиҥэ | 17 219/km² (44 597/sq mi) |
|  - Метро | 24 472 063 |
|  - Dialect | Seoul |
| Flower | Forsythia |
| Tree | Ginkgo |
| Bird | Magpie |
| **Сайт:** seoul.go.kr |

**Сеул (Сөүл)** (кор. 서울) диэн Соҕуруу Кэриэйэ киин уонна ордук улахан куората. Нэһилиэнньэтэ 12 мөллүйүөн киһи, аттынааҕы дэриэбинэлэрин уонна куораттарын холбоон 26 мөллүйүөн киһи буолар. Аан дойду биир улахан мегаполиһа уонна ордук сайдыылаах куората буолар. Территориятынан биир ордук улахан куорат, холобур куорат кытыытыттан куорат ортотугар (сыантырыгар) диэри 7 чаас айанныыгын (массыынанан) уонна 3 чаас (аныгы түргэн поеһынан). Куоратка 2007 сылтан ыла "Кыталык" диэн Сахалар түмсүүлэрэ үлэлиир.

## Сеул Сахалара

* студеннар - 49
* наар олохтоох (Корея гражданстволаах) - 1004
* бизнестээх сахалар - 87
* туристар ахсааннара - 2007-2009 сс - 835 саха киһитэ сылдьыбыт
* Permanent Resident статустаах сахалар - 892 киһи

Ону таһынан куоратка өссө 200 араас омук представителя олохсуйан олорор. Саамай элбэх кытайдар буолаллар (1 мөл.) уонна узбектар (670 тыһ.). Син мээнэ элбэх нуучча олорор (700 тыһ.). Сахалар уопсай ахсааммыт Сеул куоратка 3500 курдук (87% Корея сахаларыттан).
# Кыһын

Кыһын
**Кыһын** — сыл 4 сүрүн кэмнэриттэн биирдэстэрэ, күһүн уонна саас ыккарда, быыһа.

Дьыл утумун түорт тэттик кэмнэриттэн биирдэстэрэ. Саха өйдөбулунэн: Кыстык хаара түһүөҕүттэн саас илдьитэ туллуктар кэлиэхтэригэр, ылаацы (сылаас, угуттуур) куннэр буолуохтарыгар дылы кэм. Өссө көр: кэм.
# Fortune Global 500

**Fortune Global 500** (Форчун-500) диэн планета үрдүнэн 500 саамай бөдөҥ (элбэх хапытааллаах) тэрилтэлэр испииһэктэрэ, Fortune (сурунаал) сылын ахсын үбү киллэриниилэринэн көрөн таһаарар. Сүрүннээн испииһэккэ Америка Холбоһуктаах штааттарын, Кытай, Дьоппуон, Германия тэрилтэлэрэ киирэр. Урут Саха сиринээҕи АЛРОСА киирэ сылдьыбыта.

Фортуна 500 сүрүннээн биир индекстаах - S&P 500 диэн. Ол онно ити 500 тэрилтэлэр акциялара бары биир индекска оонньоноллор.

Фортуна 500 иһигэр 500 топовай тэрилтэлэри уопсай харчыларын аахтахха планета 76% харчыта тиксэр.

• Indesit
• Nokia
• Volkswagen
• Royal Dutch Shell
• IKEA
• Renault
• Renault Samsung Motors
• Bayer
• Electronic Arts
• Spin Master
• Guru Studio

• Dyson
• LG Electronics
• Allianz
• Netflix Animation
• Ajinomoto
• Yamaha Motor Company
• Citroen
• Chevron
• Renault Samsung Motors
• GSK
• Volkswagen
• Volkswagen Group
• Audi
• Dalmier AG
• Stellantis
• FCA
• Groupe PSA
• Reckitt-Benckiser
• Coolpad
• Redmi
• Toys "R" Us
• HP

• Adidas
• Puma
• Nike
• Rebook
• Daewoo Motors
• Daewoo Electronics
• Elsevier
• Orange S.A
• Oracle
# Тирана

|  |
| --- |
| **Тирана Tiranë** |
| **Тирана муниципалитета** |
| Скандербег Майдаана түүнСкандербег Майдаана түүн |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Flag** |  **Seal** |

 |
|  ТиранаТирана Албания хаартатыгар |
| Координаталара: 41°19′48″ х. ш. 19°49′12″ и. д. |
| Country
  | Халыып:ALB |
| County
 | Tiranë County |
| District
 | Tiranë District
 |
| Founded | 1614 |
| **Cалалтата** |
|  - Mayor
  | Edi Rama (PS)  |
| **Иэнэ** |
|  - Total
  | 41,8 km² (16,1 sq mi) |
| **Үрдэлэ** | 110 m (361 ft) |
| **Олохтоохторо** (2008-April-01) |
|  - Municipality | 602,041 |
| Кэм курдааһына | CET (UTC+1)
  |
|  - Сайын (Сайыҥҥы кэм) | CEST (UTC+2) |
| Postal code | 1000 |
| Area code(s) | 4 |
| Car Plates | TR |
| **Сайт:** www.tirana.gov.al |

**Тирана** (алб. Tiranë) диэн Албания киин уонна ордук улахан куората. 1614 с. тэриллибитэ уонна 1920 с. киин куорат буолбута.

## Быһаарыылар
# Shanghai Stock Exchange

**Shanghai Stock Exchange** (*上海证券交易所*), Кытай уонна да атын омук дойдуларын биир промышленнай уонна финансовай индекса, Аан Дойду биир бастыҥ индекса. Салалтата - Шанхай куорат.
# Yahoo!

Yahoo! Inc.|  |
| Көрүҥэ |
Public (NASDAQ: YHOO) |
| Тэриллибитэ |
Санта Клара, Калифорния (Кулун тутар 1, 1995) |
| Штаб-квартира | 701 First Avenue Саннивейл, Калифорния, АХШ |
| Индустрията |
Интернет, софтуэр |
| Оҥоһуулара |
(See list of Yahoo! products) |
| Барыhа | ▲$7.22 billion USD (2008) |
| Операционнай барыhа | ▲$4.13 billion USD (2008) |
| Үлэhиттэрэ |
15,200 (2008) |
| Уэбсайта |
www.yahoo.com |

**Yahoo! Inc.** диэн Америка корпорацията. Интернет сервистарынан дьарыктанар.
# Яндекс

Yandex
Яндекс|  |
| Көрүҥэ |
Аһаҕас хампаанньа |
| Тэриллибитэ |
1997 — Көрдүүрэ ситим үлэтин саҕалаабыт 2000 — Яндекс хампаанньа тэриллибит. |
| Штаб-квартира |
119021Лев Толстой уул 16, Москва, Россия |
| Тутаах дьоно |
Аркадий Волож, CEO Илья Сегалович, CTO |
| Индустрията |
Интернет Көрдүүр ситим Интернекка реклама |
| Оҥоһуулара |
Яндекс Яндекс.Директ |
| Барыhа | ▲ $439.7 мөл (*2010*). |
| Үлэhиттэрэ |
3000 ттан тахса (*2011*) |
| Уэбсайта |
yandex.ru (нууч.) yandex.com (ааҥл.) |

**Yandex** (нууч. *Я́ндекс*) (NASDAQ: YNDX) Россия айти хампаанньата, Россия иһигэр баар саамай улахан көрдүүр ситимин тутар. Интернекка көрдөөбүттэртэн 64% дьоно Яндексы туттубуттар.) уонна ону тэҥэ атын интернет сервистары сайдатар. 2011 сыллаахха Яндекс сир үрдүгэр 5ис саамай улахан интернекка көрдүүр ситиминэн биллэр .

Яндекс страницата Россияҕа саамай популярная страницанан буолар.. Яндексынан 56 мөлүйүөнтэн тахса дьон туттар. Россияны тэҥэ атын ырыынактарга үлэлиир/: Беларусьга, Казахстаҥҥа, Украинаҕа уонна Турцияҕа

## Историята

Хампааньа историята 1990 сыллаахха саҕаламмыта, Аркадий Волож уонна Аркадий Борковский "Аркадия" диэн хампаанньаны төрүттээбиитэр, онно МС-ДОС операционнай системаҕа патеннары уонна табаардары классификацияллыр программаны таһаарбыттар. Ол программалара нуучча тылын морфологиятан сатаан өйдүүр эбит. 1993 сыллаахха Комптек диэн ааттаах Волож арыйбыт хампаанньа подразделенията буолбут. 1993-1996 сылларга нучча тылыгар классическай литература уонна Библия иһинэн көрдүүрү салҕыы сэмэлээбиттэр.

1993 сыллахха Аркадий Волож уонна Илья Сегалович Яндекс диэн көрдүүргэ аналлаах саҥа тылы айбыттар. Бастаан "Yet Another iNDEXer". ааҥылыйскайтан тылбаастаатахха "Өссө да атын индекс оҥороччу".

Поисковик 1997 сыл балаҕан ыйын 23 күнүгэр үлэтин саҕалаабыт. Ол сылга Яндекс Софтуул выставкаҕа кэпсэтиллэр.Бастаан интернет көрдүүр Комптек хампаанньа сэмэлэнэр эбит. 2000 сыллахха Аркадий Волож хампаанньалары холбообут.

Яндекс барыһа рекламаттан кэлэр. 1998 сыллахха конекстнай рекламаны көрдүүрүгэр көрдөрөр буолбут. 2001 сыллаахха реклама ситимин - Яндекс.Директ аһыллыбыт. 2004 сыллаахха реклаама атыыта 17 мөл. дуолларга дылы үүммүт.

2005 сыл балаҕан ыйыгар Яндекс үлэтин Украинаҕа саҕалаабыт.

2007 сыл кулуу тутарыгар МойКруг специализированнай социальнай ситими атыыласпыт.

2001 сыл ыам ыйыгар NASDAQ фондовай биржатыгар IPOнан тахсан $1.3 миллиарды барыстаабыт. 2004 сылга Google хампаанньа IPOга тахсыбытын кэннэ бу саамай элбэх харчыны барыстаабыт.

## Быһаарыылар

## Өссө маны көр

* Яндекс Музыка
# Капитализм

**Капитализм** диэн экономика системата. Капитализмҥа капитал чааhынай бас билиигэ баар. Үлэ, маллар уонна капитал баhаарга көҥүл атыыланаллар уонна атыылаhыллаллар (көҥүл эргиэн).

## Капитализм экономикатын элеменнара

Капитализм экономиката бу биэс пуун дьайсыыларыттан турар

1. Табаар
2. Харчы
3. Үлэ күүһэ
4. Оҥоруу ньымалара
5. Оҥоруу

## Быһаарыылар

• Колтуцкий В.И. Капиталист. Професия+робочее место. Черкасы 2012 с. 102
# Discord

**Discord** — босхо миэссэнджэр үксүн үөрэнээччилэргэ аналлаах туттуллар уонна оонньуларга, видео сибээсинэн эрийэр кыахтаах.

Остуол көмпүүтэрдэригэр Windows, macOS уонна Linux систиэмэлэргэ, төлөпүөннэргэ — Android уонна iOS систиэмэлэргэ анаммыт версиялардаах, ону таһынан веб-клиент баар.

Айааччы тэрилтэтэ Hammer & Chisel (Discord Inc) буолан турар. Приложение компүүтэрдэргэ уонна төлупуоннэргэ аналлаах. Сервердара уон биир араас сиргэ аан дойду быҺыгар тураллар.
Ыам ыйын 13 күнүнээҕи туругунан, 2019 сыл мессендергэ ортотунан 250 мөл. тахса кыттааччы регистрацияламмыта.
Приложение саҥа конференциялары тэрийиэхин сөп. Суруйсар чат оноруон сөп. Браузердарга холбонуон сөп. Тыаhыгар Opus кодэк холбонон турар, оол атын тыаһы кыччатар, үтүктэр кыахтаах, бэйэтэ усилиэниэты тупсаран биэрэр. Видиотугар V8 кодэк турар.

2016 сыл саҥатыгар регистрацияламмыт туһанааччылар ахсааннара 11 мөл. тахса киһиэхэ тиийдэ, онуоха ый аайы 2 мөл. 2017 сыл алтынньытыгар видеочат эбиллибитэ, ону тэҥэ 2018 сыллааҕы туругунан, видео- ресурсаҕа саамай элбэх киһи үлэлээбит. 11 марта 2020 года хампаанньа видео- кэпсэтиигэ саамай элбэх киһини видео- кэпсэтиигэ 50- ча киһини улаатыннарда.
2020 сылга сыһыарыы босхо тарҕанар.

Айааччы Джейсон Цитрон discord ону туран барыларга аналлаах буолуо, уорэнээччилэргэ эрэ буотах диэн иһитиннэрбитэ.
# Мали

| Мали Республиката *République du Mali* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:**"Un peuple, un but, une foi" |
| **Өрөгөй ырыата:Le Mali* |
| Location of Mali  |
| **Киин куората** | Бамако
 |
| Largest city | Bamako |
| Ил тыла | Француз тыла |
| Олохтоохтор ааттара | Malian
 |
| Дьаhалтата | Республика |
|  -  | Президент | Ibrahim Boubacar Keïta |
|  -  | Премьер миниистир | Modibo Keita |
| Тутулуга суох буолуу | Францияттан  |
|  -  | Бигэргэтии | Балаҕан ыйын 22, 1960  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  1,240,192 km² (24th) 478,839 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 1.6 |
| Олохтоохторо |
|  -  | July 2007 estimate | 11,995,402 (73rd) |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 11/km² (207th) 28/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $13.562 billion  |
|  -  | Per capita | $1,038  |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $6.940 billion  |
|  -  | Per capita | $531  |
| **Дьини** (1994) | 50.5 (high)  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.380 (low) (173rd) |
| Валюта | CFA franc (`XOF`)  |
| Кэм зоната | GMT (UTC+0) |
| Ил домен | .ml |
| Телефон кода | +223
 |

**Мали** (*Mali*) диэн Арҕаа Африка дойдута. Кирбиилэhэр Алжирдыын хоту, Нигердыын илин, Буркина Фасолыын уонна Кот д'Ивуардыын cоҕуруу, Гуинеялыын соҕуруулуу-арҕаа, Сенегаллыын уонна Мауританиялыын арҕаа. Иэнэ 1,240,000 км² уонна олохтоохторун ахсаана 12,000,000. Киин куората Бамако.

Мали аҕыс региоҥҥа арахсар. Хоту өттө Саhаара кумах куйаарга сытар, соҕуруу өттүгэр Нигер уонна Сенегал өрүстэр бааллар. Дойду экономикатын тутула сүрүннээн агрикултуура уонна балыктааhын. Малига айылҕа баайдарыттан кыhыл көмүс, ураниум уонна туус бааллар. Мали аан дойду ордук дьадаҥы дойдуларыттан биирдэстэрэ.

## Мали бэлиэ күннэрэ

* Тохсунньу 20 — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ

* Кулун тутар 26 — Дэмэкирээтийэ күнэ

* Балаҕан ыйын 22 — Тутулуга суох буолуу күнэ (1960, Францияттан).
* Сэтинньи 19 — Босхолонуу күнэ