Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Кыргыстаан

| Кыргыстаан ӨрөспүүбүлүкэтэКыргыз Республикасы |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Өрөгөй ырыата:**>  |
| Location of Kyrgyzstan  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Бишкек
 |
| Ил тыла | Кыргыыс тыла 1 Нуучча тыла 2 |
| Олохтоохтор ааттара | Кыргыстааннар, Кыргыыстар
  |
| Дьаhалтата | Президент өрөспүүбүлүкэтэ |
|  -  | Президент | Садыр Жапаров |
|  -  | Премьер-министр | Улукбек Марипов |
| Independence | from the Soviet Union  |
|  -  | Finalized | August 31, 1991  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  199,951 km² (85с) **Алҕас: биллибэт пунктуация бэлиэтэ «,»** sq mi  |
| Олохтоохторо |
|  -  | Тохсунньу 2018 estimate | 6,523,529 (110с) |
|  -  | 1999 census | 14,953,100  |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 5.4/km² (215с) 14,0/sq mi |
| Валюта | Сом (`KGS`)  |
| Кэм зоната | West/East (UTC+6) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | *not observed* (UTC+6) |
| Ил домен | .kg |
| Телефон кода | +996
 |
| 1 | Ил тыла. |
| 2 | Омуктар икки ардыларыгар кэпсэтэр тыл. |

**Кыргыстаан** диэн Орто Азия дойдута. Байҕала суох уонна хайалаах дойду. Хоту Казахстаанныын кэккэлэhэр, арҕаа Узбекистаанныын, соҕуруулуу-илин Тадьикистанныын уонна илин Кытайдыын.

## Эбии маны көр

* Кыргыстаан бэлиэ күннэрэ
# Fortune (сурунаал)

**Fortune magazine** — киэҥник биллэр АХШ деловой сурунаала. Time Inc. компанияны кытта таьаарыллар. Генри Льюс 1930 сыллаахха олохтообута. Time, Life, Fortune уонна Sports Illustrated сурунааллар урут Time Warner диэн биир конгломераакка киирэллэрэ.

2014 сыл бэс ыйыгар *Fortune* сурунаалы таһаарар Time Inc. хампаанньа Time Warner конгломерааттан арахсан туспа тэрилтэ буолбута, аахсыйалара Нью-Йорк фонда биржатыгар котировкаланар буолбута.

*Fortune* сурунаал сылын ахсын АХШ уонна аан дойду хампаанньаларын рейтинин (үбү киллэриилэринэн) таһаарарынан биллэр (Fortune 1000 уо.д.а.).

2000 сыллаахха самай биллиилээх сурунаал буолбута.

## Быһаарыылар
# Чунцин

**Чунциин** (кыт. трад. 重慶, суд. 重庆, пиньинь: *Chóngqìng*) — Кытай киинигэр баар бөдөҥ куорат, киин былааска быһаччы бас бэринэр 4 Кытай куоратыттан биирдэстэрэ. Олохтоохторун ахсаана 3,4 мөл. киһи (2004). 2009 сыллаахха куоракка бас бэринэр сирдэргэ 32,75 мөл. киһи олороро.

## Географията

Чунцин Цзялинцзян өрүс Янцзы өрүскэ түһэр сиригэр олохтоммута.
# Кытай улуу эркинэ

| Улуу Эркин\* |
| --- |
| UNESCO World Heritage Site |
|

---

 |
| **State Party** |  Кытай |
| **Type** | Культура |
| **Criteria** | i, ii, iii, iv, vi |
| **Reference** | 438 |
| **Region**\*\* | Asia-Pacific |
| **Inscription history** |
| **Inscription** | 1987  (11th Session) |
| \* Name as inscribed on World Heritage List. \*\* Region as classified by UNESCO. |

**Кытай улуу эркинэ** — Хотугу Кытайга баар 6 400 км уhуннаах сыста сытар таас фортификациялар. Сорох фрагменнара биhиги эрабыт иннинээҕи IV үйэҕэ тутуллубуттара. Б.э.инн. 214 с. Цинь Шихуанди ыраахтааҕы тус-туспа турбут эркиннэри холбооттоон уонна башня туруортаан биир көмүскүүр тиһилик оҥорбут. Аан бастаан таастан уонна туойтан тутуллубута. Илин өттө тас өттүттэн кирпииччэнэн бүрүллүбүт этэ. Кэлин саҥардыллыбыта, XV-XVI үйэлэргэ ол саҥардыы күүскэ барбыта.

Кытай Империятын тастан киирэр өстөөхтөртөн көмүскүүр, дойдуну киин куораты кытта ситимниир уонна кулуттар-хамначчыттар дойдуттан куоппаттарыгар аналлаах.

ЮНЕСКО Аан дойду Утумун тиһигэр 1987 с. киирбитэ.
# The New York Times

Хаһыат логотиибэ
**«Нью-Йорк таймс»** (The New York Times, *Зи Нью Йорк Таймс*, "Нью-Йорк кэмэ" диэн тылбаастанар) — күн аайы тахсар, аан дойдуга улахан сабыдыаллаах АХШ хаhыата. 1851 сыл балаҕан ыйын 18 күнүгэр төрүттэммит. АХШ-ка тирааһынан *The Wall Street Journal* кэнниттэн иккис. Хаһыат ситим-сирин күҥҥэ 30 мөлүйүөн киһи көрөр.

Ситим-сирэ: www.nytimes.com
# 907

## Туох буолбута

* Олунньу 27 — Кидань басхана Өлүүй Амбагай (Тайцзи уонна Абаоцзи диэн ааттарынан эмиэ биллэр, 872–926 сс.) Хотугу Кытайга Ляо династиятын олохтоон импэрээтэр буолбут.
* Ыам ыйын 12 — 3 үйэ тухары Кытайы салайбыт Тан династия эстиитэ: Чжу Вэнь ыраахтааҕыны бөрүстүөлтэн батынарга күһэйбит.

## Төрөөбүттэр

## Өлбүттэр
# Литва

Латвия кытта булкуйума.

| Литва Өрөспүүбүлүкэтэ*Lietuvos Respublika* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:"Tautos jėga vienybėje"* |
| **Өрөгөй ырыата:Tautiška giesmė* |
| Location of Lithuania Location of  Литва  (orange)– in Эуропа  (camel & white) – in Эуропа Унията  (camel)  —  [Legend] |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Вильнүс 54°41′N, 25°19′E |
| Ил тыла | Литва тыла |
| Олохтоохтор ааттара | Литвалар
 |
| Дьаhалтата | Республика |
|  -  | Президент | Даля Грибаускайте |
|  -  | Премьер миниистир | Алгирдас Буткэвичүс |
|  -  | Сеймас салайааччыта | Лорета Граужинене |
| Тутулуга суох буолуу | Россия Империятыттан (1918)  |
|  -  | Литва үөскээhинэ | Олунньу 14, 1009  |
|  -  | Ил тэриллиитэ | От ыйын 6, 1253  |
|  -  | Польшалыын уния | Олунньу 2, 1386  |
|  -  | Польша-Литва доҕордоhуулара | 1569  |
|  -  | Арассыыйа оккупацията | 1795  |
|  -  | Тутулуга суох буолуу | Олунньу 16, 1918  |
|  -  | Сүбэ Унията бастакы оккупацията | Бэс ыйын 15, 1940  |
|  -  | Сүбэ Унията иккис оккупацията | 1944  |
|  -  | Тутулуга суох буолуу туругуруута | Кулун тутар 11, 1990  |
| ЭУ кыттыыта | Ыам ыйын 1 2004 |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  65,200 km² (123rd) 25,173 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 1,35% |
| Олохтоохторо |
|  -  | 2007 estimate | 3,369,600 (130th) |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 52/km² (120th) 134/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $59.644 billion (75th) |
|  -  | Per capita | $17,661 (46th) |
| **БИО** (номинал) | 2008 IMF April estimate |
|  -  | Total | $48.132 billion  (75th) |
|  -  | Per capita | $14, 273 (39th) |
| **Дьини** (2003) | 36 (medium)  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.862 (high) (43rd) |
| Валюта | Литва лита (Lt) (`LTL`)  |
| Кэм зоната | EET (UTC+2) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | EEST (UTC+3) |
| Ил домен | .lt1 |
| Телефон кода | +370
 |
| 1 | Also .eu, shared with other European Union member states. |

**Литва** (лит. Lietuva), официаллык **Литва Өрөспүүбүлүкэтэ** (Lietuvos Respublika), диэн Илин Эуропа дойдута. Балтик байҕал соҕурулуу-илин кытылыгар баар, кирбиилэhэр Латвиялыын хоту, Беларусьтуун соҕуруулуу-илин, Польшалыын уонна Калининград уобалаhыныын (Арассыыйа эксклава) соҕуруулуу-арҕаа. NATO уонна ЭУ кыттааччылара. Олохтоох ахсаана 3.4 млн киhи. Киин куората Вильнюс.

Литва Эуропа Униятын биир ордук түргэнник үүнэр экономиката. Ахсынньы 21 2007 с. Шенген Сөбүлэhиитигэр кыттыспыта.

## Эбии маны көр

* Литва бэлиэ күннэрэ