Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бермуд Арыылара

**Бермуд арыылара** — дойду.

## Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр

* Атырдьах ыйын 1 — Эмансипация күнэ (Emancipation Day). Урукку Европа дойдуларын Кариб байҕаллааҕы холуонньаларыгар кулуттааһыны суох гыныыга сыһыаннаан бэлиэтэнэр күн.
# Дубай

|  |
| --- |
| **Dubai إمارة دبيّ** |
| —  **Emirate**  — |
| **Emirate of Dubai** |
|

|  |
| --- |
|  **Flag** |

 |
|  DubaiLocation of Dubai in the UAE |
| Координаталара: 25°15′00″ х. ш. 55°18′00″ и. д. |
| Country
 | United Arab Emirates |
| Emirate
 | Dubai
  |
| Incorporated (town) | 9 June 1833 |
| Олохтооччу | Maktoum bin Bati bin Suhail (1833) |
| Seat | Dubai |
| Subdivisions |
Towns and villages
Jebel Ali Hatta Al Hunaiwah Al Aweer Al Hajarain Al Lusayli Al Marqab Al Faq Hail Al Sufari Ud al-Bayda Al Malaiha Al Madam Margham Urqub Juwayza Al Qima
 |
| **Cалалтата** |
|  - Type | Constitutional monarchy |
|  - Emir
 | Mohammed bin Rashid Al Maktoum  |
|  - Crown Prince
 | Hamdan bin Mohammed bin Rashid Al Maktoum  |
| **Иэнэ** |
|  - Emirate
 | 4114 km² (1588,4 sq mi) |
|  - Metro | 1287,4 km² (497,1 sq mi) |
| **Олохтоохторо** (2008) |
|  - Emirate | 2 262 000 |
|  - Чиҥэ | 408,18/km² (97/sq mi) |
|  - Метро | 2 262 000 |
|  - Nationality (2005) | 26,1% Arab (of whom 17% are Emirati) 42,3% Indian 13,3% Pakistani 7,5% Bangladeshi 2,5% Filipino 1,5% Sri Lankan 0,9% European 0,3% American 5,7% other countries |
| Кэм курдааһына | UAE standard time (UTC+4)
  |
| **Сайт:** Dubai Emirate Dubai Municipality |

**Дубай** (Дубаи), (араб. دبيّ‎) - ХАЭ саамай улахан куората буолар, биир улахан мегапроекка киирбит куорат буолар. Нэһилиэнньэтэ ынырык түргэнник улаата турар, билиҥҥи кэмҥэ 2 мөллүйүөн киһи олохтоох. Аан Дойду биир улахан (5 бастыҥ куораттарыгар) шопинг, күүлэй уонна туризм сирэ. Биир улахан мода киинэ буолар (Париж, Токио, Лондон, Лос-Анджелес, Нью-Йорк, Сеул, Сидней тэҥэ)

## Экономиката

Дубай - ынырык күүскэ сайдыбыт куорат, хас 49 олохтоох миллионер, онтон хас 131 олохтооҕо миллиардер. Куоратка ынырык элбэх һобуоттар бааллар. Уопсайа куоратка 500 тахса тыһыынча тэрилтэ, 600 тахса корпорация филиала үлэлиир. 31 тыһыынча тутуунан дьарыгырар корпорациялар үлэлииллэр. Куоратка ынырык элбэх тутуу бөҕөтө бара турар. Хас күн аайы сэттэлии куартал тутуллан бүтэр, өссө ый аайы биирдии небоскрёб тутуллан бүтэр.

## Быһаарыылар
# Уашиҥтон, Колумбия Эргин

|  |
| --- |
| **Колумбия эргинэ District of Columbia** |
| Top left: Georgetown University; top right: U.S. Capitol; middle: Washington Monument; bottom left: African American Civil War Memorial; bottom right: National ShrineTop left: Georgetown University; top right: U.S. Capitol; middle: Washington Monument; bottom left: African American Civil War Memorial; bottom right: National Shrine |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Flag** | Official seal of Колумбия эргинэDistrict of Columbia **Seal** |

 |
| Девиз: *Justitia Omnibus* |
| Location of Washington, D.C. in the United States and in relation to the states of Maryland and Virginia.Location of Washington, D.C. in the United States and in relation to the states of Maryland and Virginia. |
| Координаталара: 38°53′42″ х. ш. 77°02′12″ а. д. |
| Дойду
 | АХШ |
| Федерал эргин
 | Колумбия эргинэ |
| **Cалалтата** |
|  - Баhылык
 | Adrian Fenty (D)  |
|  - D.C. Council
 | Chairman: Vincent Gray (D)  |
| **Иэнэ** |
|  - Куорат
  | 177,0 km² (68,3 sq mi) |
|  - Сир | 159,0 km² (61,4 sq mi) |
|  - Уу | 18,0 km² (6,9 sq mi) |
| **Үрдэлэ** | 0–125 m (0–409 ft) |
| **Олохтоохторо** (2008) |
|  - Куорат | 591,833 |
|  - Чиҥэ | 3722,2/km² (9639,0/sq mi) |
|  - Метро | 5,3 млн |
| Кэм курдааһына | EST (UTC-5)
  |
|  - Сайын (Сайыҥҥы кэм) | EDT (UTC-4) |
| **Сайт:** www.dc.gov |

**Уашиҥтон, Колумбия Эргин** (ааҥл. *Washington, D.C.*) диэн АХШ киин куората. От ыйын 16 1790 тэриллибитэ. Потомак өрүс хаҥас кытылыгар турар. Вирдьиния уонна Мэрилэнд иллэрдиин кирбиилэhэр. Эргин олохтоохторун ахсаана 591,833. Элбэх дьон тула эргинтэн куоракка үлэлии кэлэллэр, ол иhин үлэ күнүгэр дьон ахсаана биир мөлүйүөнтэн тахсар. Уашиҥтон метрополията 5.3 млн олохтоохтордоох.

АХШ Конституциятын бастакы артыыкылынан Уашиҥтон федерал эргин суолталаах уонна хайа да илгэ киирбэт. АХШ Федерал Дьаhалтатын бары үс салааларын кииннэрэ манна бааллар. Ил суолталаах монуменнар уонна музейдар бааллар. Уашиҥтоҥҥа бааллар Аан дойду Баанын, Омуктар икки ардыларынааҕы Манньыат Фондатын, Америка Иллэрин Тэрилтэлэрин, Интер Америка Сайдыы Баанын уонна Бүтүн Америка Эт-хаан Тэрилтэтин салалталара уонна 174 омук амбасаадата. Онтон ураты араас институттар салалталара эмиэ бааллар.

### Бэлиэ күннэрэ

* Муус устар 16 — Босхолонуу күнэ
# Психология

**Психология** (был.-гириэк. ψῡχή, psȳkhē, «[[кут]», уонна -λογία, -logia, «билии» — куту билии) диэн өй үлэтин уонна майгыны чинчийэр үөрэх. Психологтар ылыныы, билии, эмоция, тус бэйэ, майгы уонна сыhыан көстүүлэрин үөрэтэллэр. Психология туттуллар үөрэх буоларын быhыытынан, күннээҕи олох (ыал, үөрэҕирии уонна үлэ) уонна өй чэгиэнин проблемаларын быhаарыыга туhаныллар.

## Историята

### Философия уонна үөрэх төрүөттэрэ

### Психоанаалис

### Бехавиоризм

### Гуманизм уонна экзистенциализм

### Когнитивизм

## Оскуолалара

## Салаалара

### Абнормал психология

### Биология психологията

### Когнитив психология

### Тэҥниир психология

### Клиника психологията

### Сайдыы психологията

### Үөрэҕирии психологията

### Суут психологията

### Эт-хаан психологията

### Киhи факторын психологията

### Тэрилтэ психологията

### Тус бэйэ психологията

### Сокуон психологията

### Ахсаан психологията

### Социал психология

## Ньымалара

### Эксперимент
# Олимпия спордара

Олимпия спордара диэн аныгы Олимпия оонньууларын 28 сайыҥҥы уонна 7 кыhыҥҥы спорт көрүҥэ.

## Олимпия сайыҥҥы оонньуулара

1. Бадминтон
2. Баскетбол
3. Бокс
4. Тустуу:Греко-ром тустуута, Көҥүл тустуу
5. Билисипиэдтээhин : BMX, Суолунан билисипиэдтээhин, Билисипиэд сыырсыы, Mountain bike
6. Уу спорда: харбааhын, синхрон харбааhын, ууга ыстаныы, уу полота, уу хайыhардааhына
7. Волейбол, кумах волейбола
8. Хэндбол
9. Гимнастика: артистик гимнастика, ритмик гимнастика, трамполиннааhын
10. Эрдии
11. Каноэ эрдиитэ
12. Дьүдо
13. Ат спорда
14. Атлетика
15. Остуол тенниhа
16. Яхта спорда
17. Аныгы пентатлон
18. Ох саанан ытыы
19. Ытыы спорда, стенд ытыы
20. Теннис
21. Триатлон
22. Тэквондо
23. Ыарахханы көтөҕүү
24. Эскрима
25. Футбол
26. От хоккей

## Олимпия кыhыҥҥы оонньуулара

1. Биатлон
2. Бобслей, скелетон
3. Түргэн хаҥкылааhын, артистик хаҥкылааhын, шорт трэк
4. Көрлиҥ
5. Хайыhардааhын, алп хайыhардааhын, хоту комбинация, хайыhар сыырсыыта, хайыhарынан ыстаныы, сноубордиҥ, фристайл
6. Сыарҕалааhын
7. Муус хоккей
# Оман

| Оман Султанатаسلطنة عُمان *Salṭanat ʾUmān* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:**none |
| **Өрөгөй ырыата:Nashid as-Salaam as-Sultani* |
| Location of Oman  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Мускат 23°36′N, 58°33′E |
| Ил тыла | Араб тыла |
| Олохтоохтор ааттара | Оманнар
  |
| Дьаhалтата | Ислам абсолют монархията |
|  -  | Султан | Хейсам бен Тарик |
|  -  | Канцлер | Fahad ibn Mahmood Al Said |
| Establishment |
|  -  | Imamate established | 751  |
|  -  | Independence from the Portuguese | 1651  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  309,500 km² (70th) 119,498 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | negligible |
| Олохтоохторо |
|  -  | mid 2006 estimate | 2,577,000 (139th) |
|  -  | 2003 census | 2,341,000  |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 8.3/km² (182th) 21,5/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $61.658 billion  |
|  -  | Per capita | $23,987  |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $40.391 billion  |
|  -  | Per capita | $15,713  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.814 (high) (58th) |
| Валюта | Rial (`OMR`)  |
| Кэм зоната | (UTC+4) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм |  (UTC+4) |
| Ил домен | .om |
| Телефон кода | +968
 |
| 1 | Population estimate includes 693,000 non-nationals. |

**Оман** диэн Соҕуруулуу-арҕаа Азия дойдута, Араб тумул арыытын соҕуруулуу-илин кытылыгар баар. Кирбиилэhэр Холбоhуктаах Араб Эмираттарыныын хотугулуу-арҕаа, Сауд Арабиятыныын арҕаа уонна Йиэмэнниин соҕуруулуу-арҕаа. Араб байҕалын уонна Оман хомотун кытылларыгар сытар.

## Оман бэлиэ күннэрэ

* От ыйын 23 — Барҕарыы күнэ. Кабус бин Саид аль Саид 1970 сыллаахха былааска кэлбит күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 2020 сыллаахха тохсунньуга өлбүтүн кэнниттэн олунньуга бу күнү бэлиэтэммэт буолла диэн биллэрбиттэрэ.
* Сэтинньи 18 — Дойду күнэ. Султаан төрөөбүт күнүгэр киэҥник бэлиэтэнэр
# Мекка

|  |
| --- |
| **مكّة المكرمة‎ Мекка Куорат / Makkah Al Mukarrammah** |
| Масдьид ал-Харам, Мекка киинэМасдьид ал-Харам, Мекка киинэ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Flag** |  **Coat of arms** |

 |
| Хос аата: Умм ал Кура (*Сэлиэнньэлэр ийэлэрэ*) |
| Мекка баар сирэМекка баар сирэ |
| Дойду
 |  Сауд Арабията |
| Провинция
 | Мекка провинция |
| Кааба тутуллуута | +2000 б.э.и. |
| Тутааччы | Абраам |
| Сауд Арабиятыгар холбонуута | 1924 |
| **Cалалтата** |
|  - Баhылык
  | Осама ал-Бар  |
|  - Провинция губернатора
  | Халид ал Файсал  |
| **Иэнэ** Мекка муниципалитета |
|  - Urban | 850 km² (328,2 sq mi) |
|  - Metro | 1200 km² (463,3 sq mi) |
| **Олохтоохторо** (2007) |
|  - Куорат | 1,700,000 |
|  - Чиҥэ | 4200/km² (2625/sq mi) |
|  - Urban | 2,053,912 |
|  - Метро | 2,500,000 |
|   | Makkah Municipality estimate |
| Кэм курдааһына | EAT (UTC+3)
  |
|  - Сайын (Сайыҥҥы кэм) | EAT (UTC+3) |
| Почта кода | (5 digits) |
| Area code(s) | +966-2 |
| **Сайт:** Mecca Municipality |

**Мекка** (араб. مكة‎ *Makka*) диэн Сауд Арабиятын куората. Масдьид ал-Харам баар сирэ уонна Ислам ордук ытык куората. 2008 Хадька 2-3 млн кэриэтэ кэриирдьит кэлбитэ.

Ислам үөрэтиитинэн Мекканы Исмаил удьуордара тэрийбиттэр. VII үйэҕэ мусулмаан көрбүөччүтэ Муhаммед Исламы куоракка биллэрбитэ, онтон ыла куорат эргиэн уонна итэҕэл суолталаах киинэ буолбута. 966 ыла Мекканан араас шарифтар салайбыттара, 1924 дьаhалтаны Саудтар ылбыттара.

Мекка Сауд Арабиятын Мекка провинциятын киинэ. Олохтоохторун ахсаана 1,700,000 (2008).
# Билии

Билии сирэйдэниитэ (гректыы *Επιστημη*), Селсус библиотеката (Эфес, Түркийэ).
**Билии** диэн өйдөбүлү маннык быhаарыахха сөп:

1. Киhи үөрэнэн ылар өйдөөһүнэ
2. Субъегы теория уонна практика өттүнэн өйдөөһүн
3. Чахчы уонна информация
4. Чахчыга эбэтэр ситуацияҕа сигэнэн үөрүйэх буолуу

Былатыан билиини "тоhоҕостоох дьиҥ өйдөөһүн" диэн аан бастаан быhаарыытыттан ыла билии туhунан философия мөккүөрдэрэ саҕаланаллар. Онтон ыла билиҥҥээҥҥи дылы билии биир ылыныллыбыт быhаарыыта суох.

Билии когнитив бырассыастар комплекстарыттан үөскүүр: өйдөөһүн, үөрэтии, билсии, тэҥнээhин уонна санааhын.

## Өссө маны көр

* Баар чахчы
* Билии-көрүү
* Кырдьык
* Үөрэх
* Үөрэх уонна билии