# Азия дойдуларын тиһилигэ

Бу Азия тутулуга суох уонна тутулуктаах дойдуларын тиһилигэ.

## Арҕаа Азия

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Харчыта | Иэнэ | Олохтоохторо | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Азербайджан | Баку | Азербайдьаан тыла | Азербайдьаан манаата (AZN) | 86 600 км² | 9 593 000 |  |
|  | Армения | Ереван | Эрмээн тыла | Эрмээн драама (AMD) | 29 800 км² | 3 010 600 |  |
|  | Бахрейн | Манама | Арааб тыла | Бахрейн динаара (BHD) | 665 км² | 1 314 089 |  |
|  | Грузия | Тбилиси | Грузин тыла | Лари (GEL) | 69 700 км² | 3 729 500 |  |
|  | Израиль | Иерусалим | Иврит уонна арааб тыла | Израиль саҥа шекелэ (ILS) |  20 770 км²
22 072 км² | 7 746 000 |  |
|  | Иордания | Амман | Арааб тыла | Иордания динаара (JOD) | 92 300 км² | 6 316 000 |  |
|  | Ирак | Багдад | Арааб тыла | Ираак динаара (IQD) | 437 072 км² | 30 747 000 |  |
|  | Иран | Тегеран | Перс тыла | Ираан риала (IRR) | 1 648 000 км² | 74 196 000 |  |
|  | Йемен | Сана | Арааб тыла | Йемен риала (YER) | 527 970 км² | 23 580 000 |  |
|  | Катар | Доха | Арааб тыла | Катар риала (QAR) | 11437 км² | 1 409 000 |  |
|  | Кипр | Никосия | Гириэк тыла уонна туурак тыла | Евро (EUR) | 9 250 км² | 801 851 |  |
|  | Кувейт | Эль-Кувейт | Арааб тыла | Кувейт динаара (KWD) | 17 818 км² | 2 985 000 |  |
|  | Ливан | Бейрут | Арааб тыла | Ливан фунта (LBP) | 10 452 км² | 4 224 000 |  |
|  | Холбоһуктаах Арааб Эмирааттара | Абу-Даби | Арааб тыла | Дирхам (ОАЭ) (AED) | 83 600 км² | 4 599 000 |  |
|  | Оман | Маскат | Арааб тыла | Оман риала (OMR) | 309 500 км² | 2 845 000 |  |
|  | Сауд Аравията | Эр-Рияд | Арааб тыла | Сауд рияла (SAR) | 2 218 000 км² | 25 721 000 |  |
|  | Сирия | Дамаск | Арааб тыла | Сиирийэ фуунта (SYP) | 185 180 км² | 21 906 000 |  |
|  | Турция | Анкара | Туурак тыла | Туурак лиирата (TRY) | 780 580 км² | 73 723 000 |  |

## Киин Азия

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Харчыта | Иэнэ | Олохтоохторо | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Казахстан | Астана | Казах тыла | Тенге (KZT) |  2 724 900 км² | 17 541 000 |  |
|  | Киргизия | Бишкек | Кыргыз тыла | Сом (KGS) | 198 500 км² | 5 954 500 |  |
|  | Таджикистан | Душанбе | Таджик тыла | Сомони (TJS) |  143 100 км² | 8 400 000 |  |
|  | Туркмения | Ашхабад | Туркмен тыла | Туркменистаан саҥа манаата (TMT) | 491 200 км² | 5 373 502 |  |
|  | Узбекистан | Ташкент | Узбек тыла | Узбек сума (UZS) | 447 400 км² | 31 022 500 |  |

## Соҕуруу Азия

| **Былааҕа** | **Аата** | **Киинэ** | **Тыла** | **Харчыта** | **Иэнэ** | **Олохтоохторо** | **Каартаҕа** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Афганистан | Кабул | Пушту уонна Дари | Афгани (AFN) | 652 900 км² | 31 108 100 |  |
|  | Бангладеш | Дакка | Бенгаал тыла | Така (BDT) | 144 000 км² | 162 221 000 |  |
|  | Бутан | Тхимпху | Дзонг-кэ уонна ааҥл тыла | Нгултрум (BTN) уонна ииндийэ рупията (INR) | 47 000 км² | 697 000 |  |
|  | Индия | Нью-Дели | Хинди уонна ааҥыл тыла | Ииндийэ рупията (INR) | 3 287 590 км² | 1 217 831 000 |  |
|  | Мальдивы | Мале | Дивехи | Руфия (MVR) | 298 км² | 309 000 |  |
|  | Непал | Катманду | Непаал тыла | Непал рупията (NPR) | 140 800 км² | 29 331 000 |  |
|  | Пакистан | Исламабад | Урду уонна ааҥыл тыла | Пакистан рупията (PKR) | 803 940 км² | 173 949 000 |  |
|  | Шри-Ланка | Шри-Джаяварденепура-Котте (офиц.)
Коломбо (факт.) | Сингаал тыла уонна тамил тыла | Шри-Ланкийская рупия (LKR) | 65 610 км² | 20 238 000 |  |

## Илин Азия

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Харчыта | Иэнэ | Олохтоохторо | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Кытай | Пекин | Кытай тыла | Юань (CNY) | 9 596 960 км² | 1 347 290 000 |  |
|  | Корейская Народно-Демократическая Республика
(Хоту Кэриэйэ)
 | Пхеньян | Кэриэй тыла | Хоту Кэриэйэ воната (KPW) |  120 540 км² | 24 051 706 |  |
|  | Республика Корея
(Соҕуруу Кэриэйэ)
 | Сеул | Кэриэй тыла | Соҕуруу Кэриэйэ воната (KRW) | 99 274 км² | 49 773 145 |  |
|  | Монголия | Улан-Батор | Монгуол тыла | Тугрик (MNT) | 1 564 116 км² | 2 871 000 |  |
|  | Япония | Токио | Дьоппуон тыла | Иена (JPY) | 377 835 км | 127 960 000 |  |

## Хотугу Азия

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Харчыта | Иэнэ | Олохтоохторо | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Россия  | Москуба           | Нуучча тыла | Солкуобай (RUB)  | 17 125 200 км² (Европаҕа баар сирин ааҕан туран)  | 146 600 000 (с Европаҕа баар сирин ааҕан туран)  |  |

## Соҕуруулуу-Илин Азия

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Харчыта | Иэнэ | Олохтоохторо | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Бруней | Бандар-Сери-Бегаван | Малайский | Бруней дуоллара (BND) |  5 770 км² | 400 000 |  |
|  | Вьетнам | Ханой | Вьетнам тыла | Донг (VND) | 329 560 км² | 85 789 573 |  |
|  | Индонезия | Джакарта | Индонезия тыла | Рупия (IDR) | 1 919 460 км² | 231 369 500 |  |
|  | Камбоджа | Пномпень | Кхмер тыла | Риель (KHR) | 181 040 км² | 14 805 000 |  |
|  | Лаос | Вьентьян | Лаос тыла | Кип (LAK) | 236 800 км² | 6 320 000 |  |
|  | Малайзия | Куала-Лумпур | Малаай тыла | Малайзия ринггита (MYR) | 329 758 км² | 28 306 700 |  |
|  | Мьянма | Нейпьидо | Мьянма тыла | Кьят (MMK) | 678 500 км² | 50 020 000 |  |
|  | Сингапур | Сингапур | Ааҥыл тыла, кытай тыла,
малаай уонна тамил тыла | Сингапур дуоллара (SGD) | 692,7 км² | 4 987 600 |  |
|  | Таиланд | Бангкок | Таай тыла | Бат (THB) | 514 000 км² | 63 525 062 |  |
|  | Восточный Тимор | Дили | Тетум уонна португаал тыла | Доллар США (USD) | 15 007 км² | 1 134 000 |  |
|  | Филиппины | Манила | Тагалог, испаан уонна ааҥыл тыла | Филиппин песота (PHP) | 300 000 км² | 102 000 000 |  |

## Билиниллибэтэх уонна сорох дойдулар билиммит дойдулара

### Билиниллибэтэх дойдулар

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Дойду сиригэр де-юре сытар | Ыйыллыбыт сирэ | Олохтоохторо | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Вазиристаан | Вана | Пушту | Пакистан | 11 585 км² |  791 087 |  |
|  | Нагорнай Карабах Өрөспүүбүлүкэтэ | Степанакерт | Эрмээн тыла | Азербайджан | 11 500 км² |  145 100 |  |
|  | Шан | Таунджи | Шан тыла | Мьянма | 155 800 км² |  4 702 000 (1999) |  |

### Сорох дойдулар билиммит дойдулара

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Сирин былдьаһар дойду | Ыйыллыбыт сирэ | Олохтоохторо | Каартаҕа | Билиммиттэр |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Абхазия | Сухум | Абхаз тыла уонна нуучча тыла | Грузия |  8 598 км² |  242 862 |  | Россия, Никарагуа, Венесуэла, Науру, Тувалу |
|  | Азад Кашмир | Музаффарабад | Урду | Индия |  13 297 км² |  4 567 982 |  | Пакистан |
|  | Китайская Республика (непризнанная, о. Тайвань) | Тайбэй | Китай тыла | Китайская Народная Республика |  35 980 км² |  23 188 078 |  | Белиз, Буркина-Фасо, Ватикан, Гаити, Гамбия, Гватемала,
Гондурас, Кирибати, Маршалловы Острова, Науру, Никарагуа,
Палау, Панама, Парагвай, Сальвадор, Сан-Томе и Принсипи, Свазиленд, Сент-Винсент и Гренадины, Сент-Китс уонна Невис,
Сент-Люсия, Соломоновы Острова уонна Тувалу. |
|  | Палестина | Рамалла | Арааб тыла | Израиль |  6020 км² |  4 016 416 |  | см. Международно-правовой статус Государства Палестина |
|  | Хотугу Кипр Туурак Өрөспүүбүлүкэтэ  | Лефкоша | Туурак тыла | Республика Кипр |  3 355 км² |  200 000 |  | Туурсуйа |
|  | Соҕуруу Осетия | Цхинвал | Осетин тыла, нуучча тыла уонна грузин тыла | Грузия | 3 900 км² |  51 547 |  | Россия, Никарагуа, Венесуэла, Науру, Тувалу |

## Тутулуктаах сирдэр

| Былааҕа | Аата | Киинэ | Тыла | Харчыта | Дойду | Олохтоохторо | Иэнэ | Каартаҕа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Акротири уонна Декелия | Эпископи | Ааҥыл тыла | Евро (EUR) | Великобритания | 14 500 |  254 км² |  |
|  | Макао (Аомынь) |  Макао (Аомынь) | Кытай тыла уонна Португаал тыла | Патака (MOP) | КНР | 541 200 |  27 км² |  |
|  | Гонконг (Сянган) | Гонконг (Сянган) | Кытай тыла уонна ааҥыл тыла | Гонконгский доллар (NKD) | КНР | 7 097 600 |  1 104 км² |  |
|  | Британия Ииндийэ далайыгар сирэ | Диего-Гарсия | ааҥыл тыла | Доллар США | Великобритания | 3 500 | 60 км² |  |
|   | Кокос арыылара | Уэст-Айленд | Ааҥыл тыла | Австралийский доллар (AUD) | Австралия | 596 |  14 км² |  |
|  | Ороһооспо арыыта | Флайинг-Фиш-Коув | Ааҥыл тыла | Австралийский доллар (AUD) | Австралия | 1 400 |  135 км² |  |

## Икки континеҥҥа сытар дойдулар

* Арассыыйа — сорҕото Европаҕа (сиринэн аахтаахха кыра өттө, олохтоохторун ахсаанынан - улахан өттө).
* Казахстаан —  кыра өттө Европаҕа.
* Турция — кыра өттө Европаҕа.
* Индонезия — кыра өттө Океанияҕа.
* Йемен — кыра өттө Африкаҕа.
* Египет — улахан өттө Африкаҕа.

Европа уонна Азия кирбиилэрин Кум Маныч хотоолунан ыытар түгэҥҥэ - бүүс-бүтүннүү Азияҕа, оттон Улахан Хапхааһынан ыытар түгэҥҥэ - сорҕолоро Европаҕа, маннык дойдулар сыталлар:

* Азербайджан — кыра өттө Европаҕа.
* Грузия — кыра өттө Европаҕа.

## Быһаарылар