Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1862

**1862** сыл.

## Туох буолбута

* Муус устар 20 — Луи Пастер уонна Клод Бернар олох бэйэтэ үөскүүрүн туһунан түөрүйэ олоҕо суоҕун дакаастыыр уопуту түмүктээбиттэр.

* Ыам ыйын 22 — Арассыыйа импиэрийэтигэр «Хайа биистэрин бүтэһиктээхтик бас бэриннэрэргэ … Хапхаас сиһин арҕаа өттүгэр Кубаан казаактарын уонна Арассыыйа атын олохтоохторун олохсутар туһунан» балаһыанньа тахсыбыт.

* Бэс ыйын 19 — АХШ Кэнгириэһэ кулуттааһыны боппут. Бу кэмҥэ гражданскай сэрии хайыы-үйэ буола турара.

* От ыйын 1 — Арассыыйа судаарыстыбатын бибилэтиэкэтэ олохтоммут, ол саҕана Москубатааҕы публика түмэлин бибилэтиэкэтин быһыытынан.

* Атырдьах ыйын 26 — өр сылларга Дүпсүн улууһугар олорбут Нөмүгүттэн төрүттээх Василий Никифоров бэйэтин дьиэ кэргэнинээн Тэбиик нэһилиэгэр суруйар туһунан көрдөһүү киллэрбит. Ол сыл Дүпсүн улууһун ыстаарыһата буолбут. Бу — саха чулуу киһитин Күлүмнүүр аҕата.

* Балаҕан ыйын 20 — Санкт-Петербурга Арассыыйа бастакы консерваторията олохтоммут.

* Балаҕан ыйын 22 — АХШ-га Гражданскай сэрии кэмигэр бэрэсидьиэн Авраам Линкольн дойду иһигэр баар кулуттары барыларын босхолуур прокламация таһаарбыт.

* Сэтинньи 13 — Льюис Кэрролл күннүгэр суруйбут: «Алиса туһунан остуоруйаны суруйан эрэбин, Ороһооспоҕо бүтэрбит киһи дии саныыбын».

## Төрөөбүттэр

* Тохсунньу 23 — Давид Гильберт — биллиилээх ниэмэс математига.
* Муус устар 14 — Пётр Столыпин (1911 өлб.), нуучча судаарыстыбаннай диэйэтэлэ, ис дьыала миниистирэ, Арассыыйа премьер-миниистирэ (1906—1911), аграрнай реформа көҕүлээччитэ.

## Өлбүттэр
# Лас Вегас

Лас Вегас
**Лас Вегас** диэн АХШ Невада штатыгар баар куорат. Куорат нэһилиээнньэтэ 2009 сыллаахха 567,641 киһи этэ. Ону тэҥэ Лас Вегас Невада штат Кларк уокуругун административнай центра.

## Историята

1854 сыллахха мормон фермердар олорбуттар. Испаннар ол сири *Лас Вегас* диэн ааттыыллара, тоҕо диэн биир улахан хонуу эбит. Хонуу 1854 сылга дылы элбэх эбит. Куорат килиимэтэ олус кураанах эбит. Невада штат соҕуруутун барытыгар майгыннаан тула барыта пустыня.

1864 сыллаахха АХШ армията онно кириэппэс тууппут. Калифорния штатыгар баран иһэр дьон тохтоон баар источниктартан ууну иһиэххэ сөп. 1905 сыллахха Вильям Кларк аттыгар баар сири атыыласпыт уонна тимир суолу тутарга дьаһайбыт. Бастаан Лас Вегас тимир суолун куората диэн тутуллубут. Куоратынан 1911 сыллаахха аттаммыт.

## Культурата

Лас Вегас биир биллэр өттө диэн арыгыны иһэргэ уонна хаартылырга олус иллэҥ сокуоннардаах эбит. Хаартынан оонньууру Невада штата 1931 сыллаахха сокуоннай диэн аатаабыт, онтон 1941 сыллаахха Лас Вегас биллэр гостиницалара тутуллуулара саҕаламмыт.

Билигин дьон Лас Вегаска сынньана кэлэллэр, араас темалардаах сынньаныахтарын сөп, ол иһин сорох дьон *Аан дойду Сынньанар столицата* диэн ааттыыллар.

Араас өҥнөөх казиноларынан киэҥник биллэр. *Цезарь Пэлас* гостиница Римскай Империя темалаах, онтон *Париж Лас Вегас* - Париж курдук уонна да атыттар.

## Атын сигэлэр

* Official Las Vegas Tourism Site
* Official Government Site
* Las Vegas History Архыыптаммыт 2013, Сэтинньи 5 күнүгэр.
* Las Vegas Hotels Архыыптаммыт 2013, Ахсынньы 13 күнүгэр.
* Family Oriented Activity List Архыыптаммыт 2009, Олунньу 28 күнүгэр.
# Ырыа

**Ырыа** диэн тыллаах музыка.
Ырыалар араастык оҥоһуллуоҕун сөп. Сорох дьон бөлөхтөрго мунньустан ырыа суруйан харчы өлөрөллөр. Атыттар норуот ырыатын толороллор - ол эбэтэр урут-уруккуттан баар ырыаны үгэс быһыытынан ыллыллар.
Сороҕор тыла да суох буоллаҕына дьон "ырыа" диэн этээччи. Тыла суох буоллаҕына "инструментальнай ырыа" буолар.
# Punk rock

{{К быстрому удалению|*причина*}}

Sex Pistols бөлөх
**Панк-рóк** (**панк**; ааҥл. *punk rock*) — 1970-с сыллар ортолоругар АХШ, Улуу Британия уонна Австралия5а үөскээбит Рок-музыка жанра. Бу жанр 1960-с сыллардах гаражнай роктан уонна билигин протопанк диэн биллэр хайысхалардан тахсар. Аан маҥнайгыттан дьон маанымсыйарын, сымыйанан кыаҕырар-киэбирэр майгытын утарар жанр курдук үөскээбитэ. Бу жанр ырыаһыттара соруйан мөлтөх, наһаа түргэн, кылгас хатан саҥалаах уонна музыкалаах ырыа суруйаллара. Ырыаларын ис хоһонноро үксэ социальнай уонна политическай олох мэһэйдэрин сырдатар.
# Карикатура айдаана 2005 уонна 2006 сыллардаахха

Билэ:Айдааннаах КарикатураСкандальные карикатуры на пророка Мухаммеда, опубликованные газетой *Jyllands-Posten* в сентябре 2005.
**Карикатура айдаана 2005 уонна 2006 сыллардаахха** - Улахан Аан Дойдутааҕы айдаан, мусулмааннар уонна христианнар утары туруулара. Ити айдаан Данияттан төрүттэммитэ, кэлин тиһэҕэр 36 Эуропа дойдуларын уонна 76 мусулмаан дойдуларын, 12 Арассыыйа республикаларын (олор ахсааннарыгар Саха Сирэ), Латыын Американы, Хоту Америка дойдуларын барытын холбуур улахан планетарнай скандал буолар. Ити скандал билигин да бүтэ илик, араас кыра кыра "стычкалар" буола тураллар.

## Айдаан остуоруйата

Ити айдаан Муһаммеды үөҕэрдик Даниялар хаһыаттарыгар таһаарбыттара, онтон 12 мусулмаан дойдулара Данияҕа бойкот оҥороллор, онтон Дания диэки Норвегия буолар. Онтон Эуропа дойдулара барыта. Эуропа диэки өссө Саха Сирэ 2007 сыллаахха буолар, ол түмүгэр хас да "зачинчиктар" ууратыллаллар. Татарстан Саха Сирин кытта сибээһин быһа сыһар. Айдаан кэнники 230 сыдаарыстыбаны барытын хабар, ол түмүгүнэн Иккис Аан Дойду сэриитин ситэр, элбэх дойдуну хабарынан. Кэнники ол айдаан Германияны, Францияны улаханнык ылар. Айдаан бүтэһигэр хас да киһи өлүүлээх буолар 32 омук дойдуларыгар уонна 61 тыыһынча рааньынайдаах буолар. Олох бүтэһигэр Владимир Путин "зачинчик" диэн Александр Литвиненко этэр, ол кэнниттэн кинини өлөрөллөр.