# Мексика

| Estados Unidos MexicanosМексика Холбоhуктаах Штаттара |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Өрөгөй ырыата:**"Himno Nacional Mexicano"  |
| **Ил бэчээтэ:** Мексика Холбоhуктаах Штаттарын бэчээтэ  |
| Location of México  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Мехико 19°03′N, 99°22′W |
| Ил тыла | Федеральнай өрүккэ суох. Испан тыла (*de facto*) |
| Омук тыла | Испан, уонна 62 Америка төрүт тыллара |
| Олохтоохтор ааттара | Мексиканнар
 |
| Дьаhалтата | Федерал президент республиката |
|  -  | Президент | Фелипе Кальдерон (PAN) |
| Көҥүл буолуута | Испанияттан  |
|  -  | Декларацияламмыта | Балаҕан ыйын 16, 1810  |
|  -  | Билиммитэ | Балаҕан ыйын 27, 1821  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  1,972,550 km² (15) 761,606 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 2.5 |
| Олохтоохторо |
|  -  | mid-2008 estimate | 106,682,500 (11) |
|  -  | 2005 census | 103,263,388  |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 55/km² (142) 142/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $1.486 trillion (11) |
|  -  | Per capita | $14,119 (54) |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $1.022 trillion (14) |
|  -  | Per capita | $9,716 (54) |
| **Дьини** (2008) | ▼ 46.1 (high)  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.829 (high) (52) |
| Валюта | Песо (`MXN`)  |
| Кэм зоната | U.S Central to Western (UTC-8 to -6) |
| Ил домен | .mx |
| Телефон кода | +52
 |

**Мексика Холбоhуктаах Штаттара** (исп. *Estados Unidos Mexicanos*), кылгастык **Мексика** (*México*) диэн Хотугу Америка дойдута. Мексикаттан хоту Америка Холбоhуктаах Штаттара, соҕуруу уонна арҕаа Чуумпу океан, соҕуруулуу-илин Гуатемала, Белиз уонна Кариб байҕала уонна илин Мексика хомото бааллар. Мексика 31 штаттан уонна биир федеральнай уокуруктан турар федеральнай конституционнай республика. Киинэ Мехико (аан дойду саамай дьонноох куората).

Сэтинньи 20 күнүгэр дойдуга Өрөбөлүүссүйэ күнүн бэлиэтииллэр.

## Миэксикэ бэлиэ күннэрэ

* Олунньу 5 — Конституция күнэ.
* Олунньу 19 — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* Олунньу 24 — Былаах күнэ

* Кулун тутар 18 — Ньиэп экспроприяциятын күнэ. 1938 сыллаахха бэрэсидьиэн Ласаро Карденас ньиэби хостуур хампаанньалар хамнаһы үрдэппэтэхтэриттэн сылтаан баайдарын-дуолларын дойду туһатыгар былдьыырга быһаарбыт.
* Кулун тутар 21 — Бенито Хуарес төрөөбүт күнэ. Бу күн судаарыстыба биэс сүрүн бырааһынньыктарын (Fiestas Patrias) ахсааныгар киирэр. Бенито Хуарес Миэксикэ (1806—1872) улуу бэрэсидьиэнинэн билиниллэр

* Муус устар 21 — Веракрус дьоруойдуу көмүскэниитин күнэ
* Муус устар 30 — Оҕо күнэ
* Ыам ыйын 5 — Пуэбла кыргыһыытын күнэ (Синко де Майо)
* Ыам ыйын 8 — Идальго күнэ, Миэксикэ дьоруойун Мигель Идальго төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр
* Ыам ыйын 10 — Ийэ күнэ
* Ыам ыйын 15 — Учуутал күнэ
* Ыам ыйын 23 — Устудьуон күнэ
* Бэс ыйын 1 — Байҕалынан устуу күнэ. 1917 сыллаахха Миэксикэ эргиэн флота баар буолбут. Аан бастаан 1942 сыллаахха ньиэмэс подлодкалара тимирдибит икки хараабыл экипажтарын кэриэстээн бэлиэтэммит
* От ыйын 1 — Инженер күнэ
* Атырдьах ыйын 28 — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ
* Балаҕан ыйын 12 — Сибэтиэй Патрик батальонун ыйаныллыбыт саллааттарын ахтар күн
* Балаҕан ыйын 13 — Ниньос Героэс күнэ (дьоруой уолаттар күннэрэ, Мехиконы 1847 сыллаахха көмүскээһин кэмигэр өлбүт алта 13-19 саастаах уолу кэриэстээн бэлиэтэнэр)
* Балаҕан ыйын 16 — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1810 сыллаахха Мигель Идальго диэн аҕабыыт Долорес куоракка утары турарга ыҥырбыт, бу кэнниттэн Миэксикэ Испанияттан тутулуга суох буолуу иһин уон сыллаах охсуһуута саҕаламмыт
* Балаҕан ыйын 30 — Морелос төрөөбүт күнэ. 1765 сыллаахха Хосе Мария Морелос-и-Павон диэн Миэксикэ дойдутун төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ төрөөбүт
* Алтынньы 12 — Американы арыйыы күнэ
* Алтынньы 31 — Өлбүттэр күннэрин бастакы күнэ
* Сэтинньи 1-2 — Өлбүттэр күннэрэ (Эль-Диа-де-лос-Муэртос). Өлбүттэри кэриэстиир күн (Рим католик сыаркаба, англиканство)
* Сэтинньи 20 — Өрөбөлүүссүйэ күнэ
* Ахсынньы 23 (Оахака) — Редис түүнэ

## Быһаарыылар