# Испания

| *Reino de España*Испания Хоруоллуга |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:**"Plus Ultra"  (Latin) "Further Beyond" |
| **Өрөгөй ырыата:**"Marcha Real"  (Spanish) "Royal March"   |
| Location of Spain Location of  Испания  (dark green)– in Эуропа  (light green & dark grey) – in the Эуропа Унията  (light green)  —  [Legend] |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Мадрид
 |
| Ил тыла | Испан тыла |
| Региональнай тыллар | Аран, баск, каталан уонна галисия тыллара |
| **Омуктар**  | 89% испаннар, 11% иммиграннар |
| Олохтоохтор ааттара | Испаннар
 |
| Дьаhалтата | Парламент демократията уонна конституция монархията |
|  -  | Хоруол | Филипп VI |
|  -  | Премьер-министр | Педро Санчес |
| История | 15с үйэ  |
|  -  | Холбоhуу | 1469  |
|  -  | Династия унията | 1516  |
|  -  |   *de facto* | 1716  |
|  -  |   *de jure* | 1812  |
| ЭУ кыттыыта | 1 тохсунньу 1986 |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  504,030 km² (51st) 195,364 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 1.04 |
| Олохтоохторо |
|  -  | 2007 estimate | 45,200,737 (28th) |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 90 people/km² (106th) 231/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $1,351 trillion (11th) |
|  -  | Per capita | $30,118 (IMF) (27th) |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $1,439 trillion (8th) |
|  -  | Per capita | $32,089 (IMF) (26th) |
| **Дьини** (2005) | 32  |
| **КСИ** (2005) | 0.949 (high) (13th) |
| Валюта | Euro (€) (`EUR`)  |
| Кэм зоната | CET (UTC+1) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | CEST (UTC+2) |
| Ил домен | .es, .cat |
| Телефон кода | +34
 |

**Испания** (исп. España Эспаньа) эбэтэр **Испания Хоруоллуга** (исп. Reino de España) диэн соҕуруулуу-арҕаа Эуропаҕа, Иберия тумул арыытыгар баар дойду. Испанияттан соҕуруу уонна илин Орто Дойду байҕала уонна Гибралтар, хоту Франция, Андорра уонна Бискай хомото, арҕаа Атлантик океан уонна Португалия бааллар. Испания илигэр Балеар уонна Канария арыылара, уонна Хоту Африкаҕа баар Сеута уонна Мелилья диэн аутоном куораттар киирэллэр. Испания иэнэ 504,030 km² (Арҕаа Эуропаҕа улаханынан Франция кэнниттэн иккис дойду).

Испания дьаhалтатын көрүҥэ парламент уонна конституция монархията. Эуропа Униятын уонна NATO кыттааччыта.

## Политиката

Испанияҕа 50 ил бааллар:

Испания Илларта| Код (NUTS1) | Саха тыла | Испан тыла |
| --- | --- | --- |
| ES111 | Ла Коруньа | La Coruña |
| ES112 | Луго | Lugo |
| ES113 | Оренсе | Orense |
| ES114 | Понтебедра | Pontevedra |
| ES120 | Астуриас | Asturias |
| ES130 | Кантабрия | Cantabria |
| ES211 | Алаба | Álava |
| ES212 | Гипузкоа | Guipúzcoa |
| ES213 | Бизкаия | Vizcaya |
| ES220 | Набара | Navarra |
| ES230 | Ла Риоһа | La Rioja |
| ES241 | Уеска | Huesca |
| ES242 | Теруел | Teruel |
| ES243 | Сарагоса | Zaragoza |
| ES300 | Мадрид | Madrid |
| ES411 | Абила | Ávila |
| ES412 | Бургос | Burgos |
| ES413 | Леон | León |
| ES414 | Паленсия | Palencia |
| ES415 | Саламанка | Salamanca |
| ES416 | Сегобия | Segovia |
| ES417 | Сория | Soria |
| ES418 | Баиядолид | Valladolid |
| ES419 | Самора | Zamora |
| ES421 | Албасете | Albacete |
| ES422 | Циудад Реал | Ciudad Real |
| ES423 | Куенка | Cuenca |
| ES424 | Гуадалаһара | Guadalajara |
| ES425 | Толедо | Toledo |
| ES431 | Бадаһос | Badajoz |
| ES432 | Касерес | Cáceres |
| ES511 | Барселона | Barcelona |
| ES512 | Һерона | Gerona |
| ES513 | Лерида | Lérida |
| ES514 | Тарагона | Tarragona |
| ES521 | Аликанте | Alicante |
| ES522 | Кастейон | Castellón |
| ES523 | Баленсия | Valencia |
| ES531 | Ибиса уонна Форментера | Ibiza y Formentera |
| ES532 | Майорка | Mallorca |
| ES533 | Менорка | Menorca |
| ES611 | Алмерия | Almería |
| ES612 | Кадис | Cádiz |
| ES613 | Кордоба | Córdoba |
| ES614 | Гранада | Granada |
| ES615 | Уелба | Huelva |
| ES616 | Һаен | Jaén |
| ES617 | Малага | Málaga |
| ES618 | Себиия | Sevilla |
| ES620 | Мурсия | Murcia |
| ES630 | Сеута | Ceuta |
| ES640 | Мелиия | Melilla |
| ES703 | Ел Йеро | El Hierro |
| ES704 | Фуертебентура | Fuerteventura |
| ES705 | Гран Канария | Gran Canaria |
| ES706 | Ла Гомера | La Gomera |
| ES707 | Ла Палма | La Palma |
| ES708 | Лансароте | Lanzarote |
| ES709 | Тенерифе | Tenerife |

1 ааҥл. *Nomenclature of Territorial Units for Statistics*

### Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр

* Тохсунньу 17, Менорка арыы — Менорка күнэ. 1287 сыллаахха бу күн Каталония уонна Арагон хоруола Альфонсо III бу иннинэ мусульмааннар баһылаан олорбут арыыларын сэриилээн ылбыт.

* Тохсунньу 30 — Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ (оскуолаларга бэлиэтэнэр, Махатма Гандины кытта ситимнээх). Сорох сирдэргэ кулун тутар 30 күнүгэр бэлиэтэнэр

* Кулун тутар 9 — Улуу пост иннинээҕи чэппиэргэ (Лардеро чэппиэр) үгүс провинцияларга *Тортилья күнүн* бэлиэтииллэр (сорох провинцияларга атын күҥҥэ бэлиэтэнэр), карнавал саҕаланар. Бу күн дьон тортилья диэн ааттанар хортуоскалаах уонна сымыыттаах лэппиэскэни ыһык оҥостон куораттар кииннэригэр бараллар, үөрэллэр-көтөллөр.
* Кулун тутар 15 — Фальяс саҕаланар, дойду илин өттүгэр Валенсияҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ
* Кулун тутар 30
	+ Оскуолаларга бэлиэтэнэр Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ. Сорох сирдэргэ тохсунньу 30 күнүгэр бэлиэтэнэр
	+ Барселона — Сибэкки күнэ

* Муус устар 22 — Изабелла ыраахтааҕы күнэ
* Ыам ыйын 1 — Галисия Галисия, Майос бэстибээлэ (Festa dos Mayos)
* Ыам ыйын 2 (Мадрид) — Дос де Майо өрө туруутун күнэ (1808 сыл)
* Ыам ыйын 30 — Канаар арыыларын күнэ. 1983 сыллаахха бу күн Канаар арыыларын Түмэнин бастакы сиэссийэтэ саҕаламмыт.
* Бэс ыйын 7 — Өрөспүүбүлүкэ күнэ
* Бэс ыйын 23 — Сибэтиэй Хуан күнэ (24-с чыыһыла буолар түүнүгэр)
* Бэс ыйын 29 — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр, ол иһигэр испаан тыллаах элбэх дойдуларга бэлиэтииллэр.
* От ыйын 6 — Сан-Фермин бэстибээлэ саҕаланар (от ыйын 14 диэри). Наварраҕа Памплона куорака буолар, Эрнест Хэмингуэй биир айымньытыгар ахтыбыт бэстибээлэ, онтон сылтаан аан дойду барыта билбитэ, сылын ахсын мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттар.
* От ыйын 25 — Галисия күнэ (исп. Día Nacional de Galicia)
* Балаҕан ыйын 8 — Волонтер күнэ исп. Día del Cooperante
* Алтынньы 12
	+ Испания наассыйатын күнэ (Día de la Hispanidad эбэтэр Fiesta Nacional de España)
	+ Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* Сэтинньи 27 — Учуутал күнэ
* Ахсынньы 6 — Конституция күнэ

* Ахсынньы 24 (Испанияҕа уонна испаан тыллаах дойдуларга) — Ночебуэна. Христианстовҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх.
* Ахсынньы 28 — Күлүү күнэ

## Быһаарыылар

Цитата сыыһата: "note" бөлөх `<ref>` тиэгигэр сөп түбэһэр `<references group="note"/>` тиэк көстүбэтэ