Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# От ыйа

Ходуһа
От ыйа *Très Riches Heures du Duc de Berry*
**От ыйа** - 7 ый.

От ыйа — сайын үгэнэ. От-мас сибэккитэ, туораҕа ситэр. Үрэх кытылыгар сардаана сибэкки тэтэрэ кыыһар. Чараҥнарга дьэдьэн буһар, сыһыы, үрэх саҕатыгар хаптаҕас, моонньоҕон ситэр. Күн ортотугар түһэр сик-кирэс тыал от-мас сиэмэтин ыһар.
Сир аайы сибэкки ыһыаҕа. Көтөрдөр оҕолорун көтүтэллэр. Киннлэри батыһыннара сыддьан түргэнник көтөргө, аһылыктарын бу-лунарга үөрэтэллэр. Саха сиригэр от хомуура саҕаланар. Отчуттар аҕыс ыйдаах ыарахан кыстыгы эрэйэ суох туоруур туһугар элбэх оту оттуурга дьулуһаллар. Оҕолуун-уруулуун бука бары ходуһаҕа тахсаллар.

От ыйа үксүгэр кураан буолар. Бөтүрүөпкэ, Борокуоппайапка ардааччы. Сааскыта ардах-таах уонна түүнүн сиик түһэр буоллаҕына, уһун кэмҥэ ардаабатаҕына даҕаны, түүҥҥү сиик уутунан үүнээйи балайда тулуктаһар.

От ыйа — хамнас ыйа. Былыр тыа сирин дьоно: «Сүрэҕэ суох киһи от ыйыгар кэр-гэннэнэр», — диэн этэллэрэ. Онон бу ыал дьадаҥы буолуохтарын сылыктыыллара. Кырдьыга оннук. Сүрэҕэ суох киһи хаһан да байбат. Үлэ-хамнас быддьаһыгар буолан, от ыйа биллибэккэ ааһар.

## От ыйын күнүн-дьылын билгэтэ

От ыйыгар күнү бьглытынан, үөнүнэн-көйүүрүнэн, кыылынан-сүөлүнэн, сиигинэн билгэлииллэр. От ыйын 20-с күнүгэр саары куйааһа бүтэр.
Ый биир самыырдаах — от (Бөтүрүөп) са-мыыра, биир тыаллаах — от саарар тыала.
От ыйа тохсунньу ыйга тэҥнэһэр.

Күн уота өллөҕүнэ, уһун кураан буолар.
Күн былыкка саспакка көрөн киирдэҕинэ, халлаан халлыбат.
Ардах бириэмэтигэр тыал түстэҕинэ, ардах сотору кэминэн ааһар.
Быстах былыт кэлэн ардаатаҕына, уһуннук түспэт.
Сибэкки, от-мас ордук сыттаннаҕына, со-тору кэминэн ардах түһэр.
Сарсыардаанҥы сиик суох буоллаҕына, ардах кэлэр.
Тоҥот кумаар түстэҕинэ, халлаан көнөр.
Ардах чиэрбэтэ сиргэ көһүннэҕинэ, ардах кэлэр.
Балык күөлгэ оонньуура — ардахха.

## Түөлбэ тылыгар

Бөтүрүөп ыйа;
бырдах ыйа;
кумаар ыйа;
оҕолоох ыйа;
оттуур ый;
сыбаҥ хаас ыйа;
үһүнньү;
хаас саарар ыйа;
чүүччэх ыыр ыйа.

## Сигэлэр

* Sakhatyla.ru
* [Диалектологический словарь якутского языка. 1976]
# Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ

| 대한민국 大韓民國 *Daehan-minguk*Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:**널리 인간을 이롭게 하라 (홍익인간) *Benefit all humankind* |
| **Өрөгөй ырыата:Aegukga* (애국가) *The Patriotic Song*   |
| Location of South Korea  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Сеул
 |
| Ил тыла | Кэриэй |
| Олохтоохтор ааттара | Соҕуруу кэриэйдэр
  |
| Дьаhалтата | Президент республиката |
|  -  | Президент | Ли Чжэ Мён |
|  -  | Премьер-министр | Ким Мин Сок |
| Историята |
|  -  | National Foundation Day | October 3, 2333 BCE  |
|  -  | Independence declared | March 1, 1919 (*de jure*)  |
|  -  | Provisional Government | April 13, 1919  |
|  -  | Liberation | August 15, 1945  |
|  -  | First Republic | August 15, 1948  |
|  -  | United Nations recognition | December 12, 1948  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  100,032 km² (108th) 38,622 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 0.3 |
| Олохтоохторо |
|  -  |  estimate | 49,044,790 (24th) |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 493/km² (12th) 1,274/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $1.201 trillion (13th) |
|  -  | Per capita | $24,803 (28th) |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $969.871 billion (13th) |
|  -  | Per capita | $20,015 (28th) |
| **Дьини** (2006) | 35.1  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.921 (high) (26th) |
| Валюта | International symbol **₩Pronounced* Won (`KRW`)  |
| Кэм зоната | Korea Standard Time (UTC+9) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | *not observed* (UTC+9) |
| Ил домен | .kr |
| Телефон кода | +82
 |
| 1 | Mobile phone system CDMA, WCDMA, HSDPA and WiBro |
| 2 | Domestic power supply 220V/60 Hz, CEE 7/7 sockets |

**Соҕуруу Кэриэйэ**, официаллык **Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ** (кор. 대한민국 *Тэхань миньгүг*) диэн Илин Азияҕа, Кэриэйэ тумул арыытыгар баар дойду, сороҕор "Сарсыардааҥҥы Чуумпуруу Сирэ" диэн ааттанар. Кирбиилэhэр Кытайдыын арҕаа, Дьоппуоннуун илин уонна Хоту Кэриэйэлиин хоту. Соҕуруу Кэриэйэ киинэ Сеул куорат, Азия үп уонна култуура суолталаах киинэ уонна аан дойду иккис улахан метрополия зоната.

## Историята

Кэриэйэ аан дойду былыргы цивилизацияларыттан биирдэстэрэ, бастакы дьон манна аллараа палеолит кэмигэр үөскээбиттэрэ.

## Аата

«Кэриэйэ» диэн нуучча тылыттан киирбит (*Корея*) сахалыы уларытыллыбыт тыл, экзоним буолар. Кэриэйдэр бэйэлэрин, дойдуларын "Һ*ангук*" (한국), ол эбэтэр "*Чоосон*" (조선) диэн ааттыыллар.

## Эбии маны көр

* Соҕуруу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ

## Быһаарыылар