# Видео оонньуу

**Видео оонньуу** диэн туттааччы интерфейсын уонна дисплей нөҥүө холбонор оонньуу көмпүүтэр программата. Видео оонньуулар онньонор электроник системалара платформалар диэннэр. Сүрүн үс ооонньуу платформалара: тус көмпүүтэр, видео оонньуу консолляра, аркадалар уонна илиигэ тутар девайстар. Оонньуунан салайар девайс оонньуу контроллера диэн. Араас платформаларга араас көрүҥнэрдээх буолар: көмпүүтэргэ клавиатура уонна кутуйах.

Жанр олус элбэх. Интэриниэт сайтыгар оонньуур сүрүн соруктары ааҕыаҕыҥ: эшененнэр, платформалар, стратегиялар, аркадтар, варгеймалар, кестэр, адвенчуралар (Саргылаана), ил (интерактивнай литература), файтези, рпг (ролевые оонньуулар), фентези, симулятордар, сойуустар, остуол, спортивнай, гонкалар, виртуальнай тирирдэр уо. д. А.

## История

Оонньууларга аналлаах бастакы интерактивнай электроннай тэриллиилэр уонна бастакы оонньуу программалара АХШ- ка иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн компьютерга тахсыбыттара. 1948 сыллаахха Америка физиктара Томас Голлдсмит-младшай уонна Эстлэй Рейн Манн «электроннай тиргэ олоҕурарыгар аралдьытар тэрил», онтон ураты оҥоһуута теннис форум (1958) - Уильям Хигинотам тэрийбит симуляторын, Брукхейвен национальнай лабораториятын базатыгар оциллограф базатыгар олоҕурбута. Бу курдук, атын сыалга анаммыт бастакы компьютердарга туһаайыллыбыт ОХО (1952) программата «крестик- нолик» оонньууну көрдөрбүт эдэр учуонайдар Александр Дуглас кини докторскай диссертациятын сорҕотун быһыытынан Кембридж университетыгар бастакы компьютерга пропагыраама оҥоһуллубута! (1962) Сөҥүүндэ (Ааҥл.) руск. уонна икки атын массачусет технологическай институт мини- компьютерга РДП-1.

Аркадий бушнелла уонна *Pong* (1971) курдук Боҕуруордар оонньуур автоматтара (1972) кэлин «видеоигр аҕата» диэн ааттаммыт ралла Баерга компьютернай оонньуулары кубулуппуттара. Рьфу Баеру 1972 сыллаахха Америка ырыынагар таһаарыллыбыт бастакы оонньуур консоль оҥорооччу аатын ылбыта. Магадан Твердохимович уонна да атын оҥорон таһаарааччылартан элбэх аппаратнай уонна программнай клоннары үөскэтэн, бу кумааҕы компьютернай оонньуулар индустрияларын саҕалаабыта. 1978 с. Япония Таито хампаанньата Японияҕа да, АХШ- ка да — бэйэтин уочаратынан, бу Атаҕастар 2600 (1977) уонна кинилэргэ Аркадий автоматтары кытта бииргэ оонньуур күүстээх толугу биэрбитэ. Маныаха университет уонна научнай эйгэҕэ компьютердар оонньууларын уураппатахтара-мейфреймердэр, маннык *Star Trek* (1971), *Colossal Cave Adventure* (1975) эбэтэр *Empire* тириэрдэр (1977) — кинилэри тарҕатыы стандартнай компьютердар кэлиилэрэ, тарҕаныыта PДП- 10, уонна операционнай систиэмэлэр UNIX.

Дьиэтээҕи оонньуур консолей рыногын тосту намыһах хаачыстыбалаах оонньуунан 1983 с. компьютернай оонньуулар индустрияларын кризиһэ буолбута, коммерческай компьютернай оонньуулары оҥорон таһаарыынан дьарыктанар американскай компаниялар үгүстэрэ эстибиттэрэ. Аан дойду рыногар өр сылларга компьютернай оонньуулар түмүктэригэр Японияттан компаниялар үлэлээн кэллилэр, бастатан туран, дьиэ рыногын тупсарарга; кризис эмиэ Соҕуруу уонна NEC PC- 98 куораттар икки ардыларыгар баар персональнай компьютердар ырыынактарын тупсарыыга көмөлөстө. Бу эпохаҕа аан дойду, аан дойду, *The Lеgend of Zelda* курдук оонньуулар үгүс сериялара тахсыбыттара. Консольсолет Бойи (1989) көҕүлээһининэн, кинилэргэ анаан оонньуур киэҥ ырыынагы тэрийбитэ; кини кэмигэр «Тетрис» (*Tetris*) төбөтө Алексей мэччирэҥ этэ.

1990- с сылларга икки кээмэйдээх графиктан көһүү саҕаламмыта; бастакы жанрдар курдук саҥа жанрдар үөскээһиннэрэ (1993) уонна дьиҥнээх Дуня II (1992) курдук уһулуччу күүстээх оонньууну тарҕатыы уонна элбэх туһалаах оонньууларга интэриэс үөскээбитэ. Оонньуу индустрията Аркадий Аркадий балайда уһуннулар-Киинниин II эбэтэр *Mortal Kombat*. КД-ROM информацияны илдьэ сылдьааччылар — сменнай картиджей уонна дискет-оонньууга туттуллар дааннайдар кээмэйдэрин улаатыннарыыга, ВИДЕОЗАСТАВКАЛАРЫ (FMV) оонньууга уонна motionture технологияларын туһаныыга; Sony хампаанньаттан дьиэ кэргэн ырыынагын кэскилин ыйар.

Икки тыһыынча сылларга киинэлэргэ туспа оонньууну чугаһатар үс төгүллээх графика тупсарыллан, сетевой оонньуулар тарҕаныылара салҕанан бара турар. Түмүкпэр саамай киэҥ аудиториялаах оонньуулар - Интернет ситимэ ситим силигилээн, социальнай ситимнэр чэчирээн сайдыбыттара; Steam курдук цифровой ситим ситимэ сайдыбыта. Маассабай онлайн оонньуулар маассабай көрдөрүүлэрин ситиспиттэрэ, кинилэр ортолоругар *World of Warcraft* (2004). Икки тыһыынча сыллар иккис аҥара эмиэ үрдүк, ол гынан баран түргэнник бүтэрбит музыкальнай оонньуулар Аркадий Аммосов (1998) уонна дьиэ кэргэн консолларыгар анаммыт (2005). Мобильнай төлөпүөннэри тарҕатыы уонна хойутааһын бу тэриллэр индустрияларын чэчирэтиигэ тириэртэ. Коммерческай ситиһиилээхтик оонньуур усулуобуйаҕа издателлэри үп- харчы өттүнэн өйөөһүн ирдэнэр, кыра бүддьүөт оонньууларын феномена үөскүүр.

## Көрүү

### Платформалар

* PlayStation
* Xbox 360
* Nintendo Wii
* Sega
* Dendy
* GameBoy
* PSP

уо. д. а.

### Жанрдар

### Көрүҥнэрэ

## Обзор

Компьютернай оонньуулары оҥоруунан биир киһи курдук, фирма (разработчиктар коллективтара) эмиэ дьарыктаныахтарын сөп. Коммерческай оонньуулар биир фирма иһинэн тэриллибит бэдэрээтчиттэр хамаандалара тэриллэллэр. Фирмалар персональнай компьютердары, оонньуур приставкалары эбэтэр планшетнай компьютердары оҥорон таһаарыыга идэтийиэхтэрин сөп. Хостооһун атын, ордук улахан фирмалартан — издатель үбүлэниэн сөп. Оҥорон таһаарааччы Фирма оонньууну тэнитиинэн дьарыктанар уонна ол ороскуотун кытта сибээстээх. Ол эбэтэр фирма бэйэтэ фирма хостуур (издателлэр кыттыгаһа суох) оонньуур копияларын, холобур, цифровой уордьан туттар средстволарын тарҕатар.

Саамай улахан бюджеттаах оонньуулары оҥоруу АХШ уонунан мөлүйүөн долларынан сыаналаныан сөп, онтон кэнники 2 уонунан ити бюджеттар тохтоло суох улааппыттара, бэдэрээтчиттэр хамаандаларын ахсааннара уонна оҥорон таһаарыы болдьохторо тохтоло суох улааппыттара. Ол курдук, тоҕус ыйын бүтүүтэ атыылаһааччыга анаан 10 киһилээх хамаанда сылга 2 (2000- с сыллар бастакы аҥарыгар) 30-50 киһилээх хамаанда уонна икки сыл устата бэлэмнэнии наада, 2012 сылга 100- тэн тахса үлэһиттээх уонна үс сыл кэриҥэ болдьохтоох хамаандалар тустарынан этилиннэ. Александр Мур бигэргэтэринэн, Геймдизайнер бу пропорцияҕа бүтэһиктээх туһанааччы оонньуутун сыаната эмиэ үрдүүрэ буоллар, 2012 сылга 1800 долларынан АХШ буолуо этэ; атыннык эттэххэ, улааппыт бюджеты сарбыйыыга, хампаанньа-издателлэр ол сыананы оннунан хаалларарга бүддьүөт төлүөхтээхтэр этэ.

Икки платформ-Xbox 360 Суулга акционернай оонньуу 3 — 2012 сылга ортотунан 20 мөлүйүөн доллары эргийбитэ уонна төлөммүтүн төлүүр туһугар икки мөлүйүөн копияны атыылыахха наада.

## Быһаарыылар