Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ыстыык

**Ыстыык** (ниэм. *Stich* - анньар охсуу, анньыы) - саа уоһугар кэтэрдиллэр анньар сэрии сэбэ. Саа оччоҕуна үҥүү курдук буолар, өстөөҕү ыстыыгынан анньан өлөрөллөр.

Иннэ ыстыык, XIX үйэ.
## История

Былыргы мушкет саалар иитиллэр бириэмэлэрэ биир мүнүүтэ курдук эбит, уонна ытар уһуна сүүс миэтирэ эрэ. Ону ол дистанцияны, аттаах өстөөх аҕыйах сөкүүндэ иһинэн туорур буолан, мушкетёрдарга көмөҕө пикинёрдар (пика - уһун үҥүү) бэриллибиттэр эбит. Кавалерия атаакалаатаҕына, мушкеттаах саллаат оннугар үҥүүлээх пикинёр турар, аттары уһуктарга аннаьар.

Кэминэн, ити туһата суох хоромньуну суох гынарга, *байонет* диэн сэби айбыттар. Байонеты, тимир төгүрүк тутаахтаах кынчаалы наада кэллэҕинэ саа уоһугар уган кэбиһэллэр эбит. Биллэн турар, угуллубут байонеттах санан сатаан ыппаккын, ол байонет сүрүн итэҕэһэбуолар эбит.

XVII-с үйэ бүтүүтүгэр, Европа дойдуларын армиялара саҥа ыстыыгы сэбилэниигэ ылбыттара. Ол ыстыык саа уоһугар кэтирдиллэн кэбиһэр эбит, тутааҕын оннугар баар көҥдөй трубканан. Россия армията саҥа ыстыыгы 1702 сылга ылыммыта.

## Ыстыыктар көрүҥнэрэ

**Биитин быһыытынан Иннэ ыстыык
	+ Төгүрүк
	+ Кырыылардаах
		- Үс кырыылаах (нуучча ыстыыга диэн сороҕор ааттыыллар)
		- Түөрт кырыылаах
		- Тавровай (быһыыта Т буукуба курдук)
* Быһах ыстыыктар
	+ Тесак ыстыык
	+ Быһах ыстыык (быһах курдук туттуллалар, биитигэр эрбиилэх буолуон син)
* Инструмент ыстыык
	+ Күрдьэх ыстыык
	+ Чумпуур ыстыык
	+ Сошка ыстыык
	+ Эрбии ыстыык
	+ Уо. д. а.

**Холбонуутунан Арахсар ыстыык
* Арахсыллыбат ыстыык

Иннэ ыстыык ордуктара - оҥоһуута дөбөҥ, ыйааһынан чэпчэки, киһи этигэр кыбыллан хаалбат. Итэҕэстэрэ - ыстыык эрэ курдук туттуллуон син, атын функцията суох, кэбирэх.

## Туһаныллыбыт сирдэр

* Жук А. Б. Справочник по стрелковому оружию. Револьверы, пистолеты, винтовки, пистолеты-пулемёты, автоматы. — М.: Воениздат, 1993. ISBN 5-203-01660-7
* Травников А. И. Штыковой бой. Боевые приемы прикладного раздела оперативного карате по системе спецназа КГБ. , М.: M&D Production, 2007.ISBN 978-5-902830-06-1

## Сигэлэр

* Быһах ыстыык историята (нуучч.) Архыыптаммыт 2010, Бэс ыйын 10 күнүгэр.
* Вандален Бехайм. Сэрии сэбтэрин энциклопедията (нуучч.) Архыыптаммыт 2007, Ахсынньы 12 күнүгэр.
* Вермахт быһах ыстыыга Архыыптаммыт 2007, Атырдьах ыйын 28 күнүгэр.

## Быһаарыылар
# Тааҥка

| Тааҥка |
| --- |
|  M1 Abrams тааҥка. Биадж, Ирак |
| Көрүҥэ | Armoured fighting vehicle |
| Айыллыбыт сирэ | Холбоhуктаах Хоруоллук, Франция |
| Историята |
| Туттууга | 1916 – |
| Сэриилэр | I аан дойду сэриитэ – билигин |
| Ураты чымпыктара |
|

---

 |
| Armour | vehicle armour of steel plate and other enhancements |
| Бас сэбилэнээhинэ | бөдөҥ калибрдаах тааҥка тэргэнэ |
| Хос сэбилэнээhинэ | antipersonnel and antiaircraft machine guns or autocannons |
| Мотора | multi-fuel diesel or turbine engine  |
| Suspension | caterpillar track for cross-country mobility |
| Далааhынын эйгэтэ | 400–600 km |
| Түргэнэ | 42 mph |

* Thd
* Музей бронетанковых войск. Россия, Кубинка Архыыптаммыт 2012, Тохсунньу 20 күнүгэр.;
* Баһылай Чобиток тааҥкалар туһунан библиотеката Архыыптаммыт 2011, Олунньу 12 күнүгэр.