Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Брэмэн

**Брэмэн** (ниэм. *Bremen*), Германия биир улахан туризм уонна күүлэй киинэ буолар, Аллараа Саксонийа сиригэр баар, туспа бэйэтэ федеральнай сир буолар. Аванпорт куораттаах - Брэмэрһаффен.
# Түркменистаан

| ТүркменистаанTürkmenistan |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Өрөгөй ырыата:**Independent, Neutral, Turkmenistan State Anthem  |
| Location of Turkmenistan  |
| **Киин куората** | Ашгабат
 |
| Largest city | Ashgabat |
| Ил тыла | Түркмен тыла |
| Региональнай тыллар | нуучча, узбек, дари |
| Олохтоохтор ааттара | Түркмен
  |
| Дьаhалтата | Өрөспүүбүлүкэ |
|  -  | Президент | Гурбангулы Бердымуhаммедов |
| Independence | from the Soviet Union  |
|  -  | Declared | 27 October 1991  |
|  -  | Recognized | 8 December 1991  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  488,100 km² (52nd) 188,456 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 4.9 |
| Олохтоохторо |
|  -  | December 2006 estimate | 5,110,023 (112th) |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 9.9/km² (208th) 25,6/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $26.822 billion  |
|  -  | Per capita | $5,171  |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $26.201 billion  |
|  -  | Per capita | $5,052  |
| **КСИ** (2007) | ▼ 0.712 (medium) (109th) |
| Валюта | Turkmen Manat (`TMM`)  |
| Кэм зоната | TMT (UTC+5) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | *not observed* (UTC+5) |
| Ил домен | .tm |
| Телефон кода | +993
 |

**Түркменистаан** (түркмен. *Türkmenistan*) диэн Орто Азия дойдута. Кирбиилэhэр Афганистанныын соҕуруулуу-илин, Иранныын соҕуруулуу-арҕаа, Узбекистаанныын хотугулуу-илин, Казахстаанныын хотугулуу-арҕаа уонна Каспий байҕаллыын арҕаа. Киин куората Ашгабат.

Түркменистаан бүтүн ис оҥоhугун үүнүүтүн көрдөрүүтэ 11.5% (2007), аан дойдуга 11с. Сир баайа элбэх, ол гынан баран дойду улахан өттө Каракум кумах куйаарга баар. Ил тутула биир партия системата. 21 ахсынньы 2006 с. дылы "Түркменбашы" ("Түркмен баhа") диэн аатынан биллэр Сапармурат Ниязов президент этэ. Кини өлбүтүн кэнниттэн 11 олунньуга 2007 с. Гурбангулы Бердымуhаммедов президент буолбута.

## Эбии маны көр

* Туркменистаан бэлиэ күннэрэ

## Быһаарыылар
# Һонолулу

Халыып:About

|  |
| --- |
| **Honolulu, Hawaii** |
| Aerial view of downtown from Honolulu HarborAerial view of downtown from Honolulu Harbor |
| Хос аата: Crossroads of the Pacific, Sheltered Bay |
| Location in Honolulu County and the state of HawaiiLocation in Honolulu County and the state of Hawaii |
|
[[image:Халыып:Location map Hawaii|300px|Honolulu, Hawaii (Халыып:Location map Hawaii)]] <div style="position: absolute; z-index: 2; top: **Алҕас: биллибэт пунктуация бэлиэтэ «[»**%; left: **Алҕас: кэтэһиллибэтэх оператор <**%; height: 0; width: 0; margin: 0; padding: 0;"><div style="position: relative; text-align: center; left: -**Алҕас: биллибэт пунктуация бэлиэтэ «[»**px; top: -**Алҕас: биллибэт пунктуация бэлиэтэ «[»**px; width: Халыып:Location map Hawaiipx; font-size: Халыып:Location map Hawaiipx;">[[Image:Халыып:Location map Hawaii|Халыып:Location map HawaiixХалыып:Location map Hawaiipx|Honolulu, Hawaii]]Honolulu, HawaiiLocation in Hawaii |
| Координаталара: 21°18′32″ х. ш. 157°49′34″ а. д. |
| Country
 |  United States |
| State
 | Халыып:Country data Hawaii Hawaii |
| County
 | Honolulu
 |
| **Иэнэ** |
|  - CDP
 | 105 sq mi (272,1 km²) |
|  - Сир | 85,7 sq mi (222,0 km²) |
|  - Уу | 19,3 sq mi (50,1 km²) |
| **Үрдэлэ** | 0 ft (Sea Level 0 m) |
| **Олохтоохторо** (2000) |
|  - CDP | 371,657 |
|  - Метро | 909,863 |
| Кэм курдааһына | Hawaii-Aleutian Standard Time (UTC-10)
  |
| Zip Code | 96801-96825 |
| Area code(s) | 808 |
| FIPS code | 15-17000 |
| GNIS feature ID | 0366212 |

**Һонолулу** (ааҥл. *Honolulu*, Халыып:Lang-haw) — АХШ дойдутугар баар куорат, һауайи киин уонна саамай улахан куората буолар. Нэһилиэнньэтэ 1 мөллүйүөнтэн тахса. Аан Дойду биир кыраһыабай сынньалаҥ киинэ буолар.

Куорат аттыгар — Перл Һарбор.
# Осмаан Импиэрийэтэ

Осмаан Импиэрийэтэ 1683 сыллаахха
**Осмаан Импиэрийэтэ** 1299 сыллаахтан 1923 сылга дылы баар буола сылдьыбыт импиэрийэ (Ил). Киинэ Турцияҕа баара уонна аттыгар сытар Средиземнай муора илин уонна соҕуруу дойдулары тутан олорбута. Империяны Осмаан туроктар айбыттара уонна тарҕаныытын ордуга 1400 сыллартан 1600 сыллахха дылы этэ, ол бириэмэҕэ соҕуруулуу-илин Европаҕа, соҕуруулуу-арҕаа Азияҕа атыыны-эргиэни уонна бэлиитикэни салайан олорбута. Биир биллэр салайааччытынан Улуу Сулеймааны аатыыллар

Импиэрийэ барытын кыра кыралаан саба түһэн ылбыт дойдулар холбонуута буолар. Султан хотторбут дойдуга Паша уонна Бей диэн титуллаах салайааччыны ыытар этэ. Ордук биллэр салаайааччылар — Мухаммед Аль-Паша. Кэнини бириэмэҕэ Осмаан Империята мөлтөөбүт, ол иһин XIX үйэҕэ «Европа ыарыһаҕа» диэн дойдуну ааттыыллара

## Султан дьиэ кэргэнэ

Империя эрдэ сылларыгар шахзада — эбэтэр Султаан уоллара араас Импиэрийэ уһуктарыгар (Саньяктарга) салайалларыгар ыытыллаллара, кэлин дойдуну барытын салайарга опыты ылар курдук соруктаах этэ. Султанатка уонна Целифатка хандьыдаат буолаллара ол иһин.

Ахмед кэнниттэн ол систиэмэ уларыйбыта. Саҥа систиэмэҕэ эр дьоннору барытын «кафес» диэн ааттаах дьиэҕэ хаайаллара, онтон атын сири сатаан көрбөт курдук, оччоҕуна кини былааһын былдьаабат курдук. Сорох бириэмэтигэр Султан буолбут киһи аймахтарыттан эр дьону барытын өлөттөрөрө, оччоҕуна күрэс суоҕар бууну ким да сатаан саҕалаабат буолара. Ол гынан баран инник системаҕа дьахтар оруола уонна сабыдыала улаатан тахсар буолбута, ол курдук Султан ийэтэ Империяҕа биир улахан былаастаах киһи буолара.

Султааннар сотору буолан баран ыраах уһуктары сатаан салайбат буолбуттара, ол иһин онно олорор дьон бэйэлэрин сокуоннарынан олороллоро. Ол иһин сотору буолан баран Осмаан Империята ылдьарыйбыт уонна арахсыбыт

## Осмаан Импиэрийэтин киин куораттара

Бурса диэн Осмаан Империятын бастакы киин куората этэ. Эдирнэ 1365 сыллаахха киин куорат буолбут Стамбул буолуор дылы.

## Осмаан импиэрийэтин вассаал дойдулара

Транасильвания, Молдавия, Валлахия, (Румыния), Кавказ — Грузия, Дагестан, Чечня, Ставрополь кыраайа вассал дойдулар этилэр. Сорох дойдулар туга эрэ тутулуга суох этилэрэ, ол иһин Султааҥҥа нолуок төлүөххэ наада этэ.

## Быһаарыылар

## Тас сигэлэр

Халыып:Sisterlinks

* The Ottoman Empire: A Chronogical Outline
* Ottoman Website
* History of Turkish Empire — Gives detailed timetable.
* Turkish Oral Narrative
* Information about Ottomans
* Forced population transfers in early Ottoman imperial policy Архыыптаммыт 2008, Алтынньы 29 күнүгэр. — covers the period 1300—1600
* Turkey in Asia is an old book in English from 1920