Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ордук хонуктаах сыл

**Ордук хонуктаах сыл** (нууч. *високо́сный год* - лат. bis sextus — «хос алтыс» диэнтэн) — халандаар сыла, астрономия сылын кытта тэҥнииргэ анаан күҥҥэ олоҕурар халандаардарга биир эбии хонуктаах, оттон ыйга олоҕурар халандаардарга биир эбии ыйдаах. Аан дойдуга барыта ылыммыт григориан халандаарыгар эбии күнүнэн олунньу 29 күнэ буолар.

## Быһаарыылар

## Литература

* Високосный год // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
# Эгукка

Эгукка
**Эгукка** (кор. 애국가, 愛國歌) — диэн Хотугу уонна Соҕуруу Кэриэйэ өрөгөйүн ырыаларын ааттара.

## Соҕуруу Кэриэйэ өрөгүн ырыата

### Тыллара

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Хангыль
동해 물과 백두산이 마르고 닳도록
하느님이 보우하사 우리나라 만세
*Хатылааһын*
무궁화 삼천리 화려 강산
대한 사람 대한으로 길이 보전하세
남산 위에 저 소나무 철갑을 두른 듯
바람서리 불변함은 우리 기상일세
*Хатылааһын*
가을 하늘 공활한데 높고 구름 없이
밝은 달은 우리 가슴 일편단심일세
*Хатылааһын*
이 기상과 이 맘으로 충성을 다하여
괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세
*Хатылааһын* | Хангыль уонна ханча (иероглифтар)
東海 물과 白頭山이 마르고 닳도록
하느님이 保佑하사 우리나라 萬歲
*Хатылааһын*
無窮花 三千里 華麗 江山
大韓 사람 大韓으로 길이 保全하세
南山 위에 저 소나무 鐵甲을 두른 듯
바람서리 不變함은 우리 氣像일세
*Хатылааһын*
가을 하늘 空豁한데 높고 구름 없이
밝은 달은 우리 가슴 一片丹心일세
*Хатылааһын*
이 氣像과 이 맘으로 忠誠을 다하여
괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세
*Хатылааһын* | Транслитерация
Дуҥһэ мульгва Пэктусани марыго дальторок
Ханыними поуһаса ури нара мансэ
*Хатылааһын*
Мугуҥва самчолли хваръё гаҥсан
Тэхан сарам тэханыро гири бодьонхасэ
Намсан виэ дьо сонаму чольгабыль дурым дыт
Парам сори бульбйонхамын ури гисаҥ-ильсэ
*Хатылааһын*
Гаыль һаныль гоҥхвальһандэ нопго гурым опщи
Бальгын дарын ури гасым ильпйо данщимильсэ
*Хатылааһын*
И гисаҥва и мамыро чуҥсоҥыль даһайо
Гвэроуна дьылго-уна нара сараҥһасэ
*Хатылааһын* | Сахалыы тылбас
Илиҥҥи муора хата илигинэ, Пэктусан хайа баарына
Таҥара биһиги дойдубутун харыстыыр
*Refrain*
чэчирээн үүммүт сардааналарынан сабыллыбыт үс тыһыынча көстөөх кэрэ өрүстэр уонна хайалар
Кэриэйдэр! Кэриэй суолуттан сууллумаҥ!
As the pine atop Namsan Peak stands firm, unchanged through wind and frost,
as if wrapped in armour, so shall our resilient spirit.
*Refrain*
The Autumn skies are void and vast, high and cloudless;
the bright moon is like our heart, undivided and true.
*Refrain*
With this spirit and this mind, let us give all loyalty,
in suffering or in joy, to the country’s love.
*Refrain* |
# Чад

| *République du Tchad* جمهورية تشاد *Jumhūriyyat Tshād*Чад Республиката |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Coat of arms of Chad |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:Unité, Travail, Progrès* |
| **Өрөгөй ырыата:**"*La Tchadienne*"  |
| Location of Chad  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Ндьамена 12°06′N, 15°02′E |
| Ил тыла | француз, араб |
| Олохтоохтор ааттара | Chadian
  |
| Дьаhалтата | Республика |
|  -  | Президент | Idriss Déby |
|  -  | Премьер миниистир | Djimrangar Dadnadji |
| Тутулуга суох буолуу | Францияттан  |
|  -  | Даатата | Атырдьах ыйын 11, 1960  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  1,284,000 km² (21st) 495,753 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 1.9 |
| Олохтоохторо |
|  -  | 2007 estimate | 10,780,600 (75th) |
|  -  | 1993 census | 6,279,921  |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 7.9/km² (212th) 20,4/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $15.841 billion  |
|  -  | Per capita | $1,668  |
| **БИО** (номинал) | 2007 estimate |
|  -  | Total | $6.965 billion  |
|  -  | Per capita | $733  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.388 (low) (170th) |
| Валюта | CFA franc (`XAF`)  |
| Кэм зоната | WAT (UTC+1) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | not observed (UTC+1) |
| Ил домен | .td |
| Телефон кода | +235
 |

**Чад** (фр. *Tchad*, араб. تشاد‎*Tshād*) диэн Орто Африка дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр Лиибийэ хоту, Судан илин, Орто Африка Республиката соҕуруу, Камерун уонна Нигерия соҕуруулуу арҕаа, Нигер арҕаа. Чад сүрүн үс регионнардаах: кумах куйаар зоната хоту, саhель кура ортоку уонна саванна зоната илин. Африка иккис улахан күөлэ Чад баар. Чад ордук үрдүк чыпчаала Эми Кусси Саһаараҕа баар. Киин куорат Ндьамена. Чадка 200 тахса араас тыллар уонна омуктар бааллар. Араб уонна француз тыллара официаллык суолталаахтар. Сүрүн итэҕэл Ислам. Аан дойду ордук дьадаҥы дойдуларын ахсааннарыгар киирэр.

## Чад бэлиэ күннэрэ

* Муус устар 13 — Дойду күнэ
* Атырдьах ыйын 11 — Тутулуга суох буолуу күнэ
* Сэтинньи 28 — Өрөспүүбүлүкэ күнэ
* Ахсынньы 1 — Көҥүл уонна демократия күнэ. 1990 сыллаахха Идрисс Деби диэн бэлиитик Хиссен Хабре диэн бэрэсидьиэни туоратан, былааһы бэйэтин илиитигэр ылбыта. Иккиэн быйыл 2021 сыллаахха өлбүттэр: биирэ өрө турааччылары кытта сэриилэһэ сылдьан, иккиһэ — Сенегал хаайыытыгар КОВИД-19 ыарыттан (атын дойду суутунан хаайыллыбыт аан дойдуга бастакы дойду салайааччыта)
* Ахсынньы 25 — Оҕо көмүскэлин күнэ