Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пиньинь

**Пиньи́нь** (кыт. 拼音, pīnyīn; өссө официальнайдык, 汉语拼音, Hànyǔ pīnyīn, Ханьюй пиньинь, ол аата 'Кытай суругун дорҕооннорун суруйуу') — латыын алпабыытын көмөтүнэн кытай тылын романизациялыыр ньыма. Кытайга (КНР) пиньинь официальнай стаатустаах.
2009 с. пиньинь Тайбааҥҥа официальнай статустаныахтаах этэ. 2009 с. от ыйыгар арыы президена Ма Индзю Экономика, атыы-эргиэн уонна култуура Фуорумугар (Чанша к., Хунань провинция) өссө судургу иероглифтарга көһөргө этии киллэрбит.

Пиньинь 1958 с. ылынныллыбыт, 1979 сылтан аан дойдуга Кытай ааттарын транскрипциялыырга туттуллар. Кини ол иннинэ баар буола сылдьыбыт транскрипциялары солбуйбут (Уэйд — Джайлз уонна Джуин).

Буукубалар| Буукуба | Хайдах саҥарыллара | Тыл | Тылбааһа |
| --- | --- | --- | --- |
| b | б | bàba (爸爸) | аҕа |
| p | п | pào (跑) | сүүрэр |
| m | м | māo (貓) | куоска |
| f | ф | fēijī (飛機) | самолет |
| d | д | dìtú (地圖) | карта (геогр.) |
| t | т | tóufa (頭髮) | баттах |
| n | н | niúnǎi (牛奶) | үүт |
| l | л | lǎoshī (老师) | учуутал |
| g | г | gōnggòng qìchē (公共汽車) | автобус |
| k | к | kèrén (客人) | ыалдьыт |
| j | дз’ | jiānádà (加拿大) | Канада |
| s | с | sànbù (散步) | күүлэйдээ |
| w | ааҥл. *w* курдук | wòshì (臥室) | хос |
| ch | ч (тыл оройо үөһээҥҥи альвеолга) | chīfàn (吃饭) | аһыыр |
| sh | ш | shū (書) | кинигэ |
| c | ц | cài (菜) | овошь, ас |
| h | х | huǒ (火) | уот |
| q | сымнаҕас ч | qián (錢) | харчы |
| r | ааҥл. *r*, нууч. *ж* | rén (人) | киһи, дьон |
| x | сымнаҕас щ эбэтэр сымнаҕас с | xiǎo (小) | кыра |
| z | цз | zìxíngchē (自行車) | велосипед |
| zh | чж (ч-га майгынныыр) | zhōngguó (中國) | Кытай (Орто Дойду) |
| a | а | zhòngdà (重大) | суолталаах |
| u | у | dáfù (答覆) | эппиэттиир |
| o | о | yībō (衣缽) | нэһилиэстибэ |
| ai | ай | hǎi (海) | море |
| ei | эй | běi (北) | хоту |
| ao | ао | mǎo (毛) | түү |
| ou | оу | zhōu (周) | Джоу (араспаанньа) |
| an | ан | huàn (換) | уларыт |
| en | эн | wèn (問) | ыйытыы |
| ang | аҥ | cháng (長) | уһун |
| eng | эҥ | néng (能) | сатыыр |
| ong | оҥ | fēng (風) | тыал |
| in | ин | xiōng (兄) | убай |
| ua | уа | huà (話) | тыл |
| uo | уо | zuǒ (左) | хаҥас |
| e | э | mèngxiāng (夢想) | баҕа санаа |
| er | ааҥл. *r курдук* | érzi (兒子) | уол оҕо |
| ü | ү | lüèwēi (略微) | кыратык |
| i | и | shìjiè (世界) | аан дойду |
| ia | я | jiā (家) | дьиэ, дьиэ кэргэн |
| iao | яо | jiāo (教) | үөрэт |
| ie | йиэ | jiějie (姐姐) | эдьиий |
| iang | йаҥ | chuáng (床) | орон |
| iong | йоҥ | yǒuyòng (有用) | туһалаах, наадалаах |
| uai | уай | huài (壞) | куһаҕан |
| ui | уэй | shuǐ (水) | уу |
| uan | уан | huàn (喚) | ыҥырар |
| un | ун | yúchŭn (愚蠢) | акаары |
| uang | уаҥ | chuàngzuò (創作) | айар |
| uan | уан | chuán (船) | лодка |
| ue | уэ | yīnyuè (音樂) | музыка |

## Быһаарыылар

## Сигэлэр

* All about Chinese Pinyin Архыыптаммыт 2010, Ахсынньы 6 күнүгэр.

## Өссө маны көр

* Бопомофо (ru:Чжуинь фухао)
# Төлөппүөн

Төлөппүөн
**Төлөппүөн** эбэтэр нууч. **телефон** (был.-гириэк. τῆλε «ыраах»; φωνή «куолас», «тыас») диэн электрическай сыгынааллар көмөлөрүнэн куолаһы тириэрдэргэ аналлаах тэрил. Төлөппүөн сибээһэ провод эбэтэр араадьыйа сибээһинэн барар.

Дьон үксэ Александр Белл телефону айбыт диэн толкуйдууллар, ол гынан баран Антонио Мэуччи (ит. *Antonio Meucci*) үлэлиир телефону 1871 сыллаахха айбыт уонна патеннаабыт. Ол гынан баран кини сатаан үбүлүөн сөптөөх киһини булбатах. Кэргэнэ ыарыһах эбит ол иһин ороҥҥо сытар кэргэнин кытары мастерскойтан кэпсэтэргэ туттар эбит.

## Төлөппүөн арааһа

Араас төлөппүөн баар, Тута сылдьа төлөппүөн сиэп төлөппүөнэ диэн аатырар. 1980ус сыллар бүтүөхтриттэн сир үрдүнэн тарҕаммыта. Билигин төлөппүөнэ суох сырыттахха адьас муода баҕайы курдук көстөр. Сорох төлөппүөннэр спутник нөҥүө сигналы ыытыахтарын сөп, ол иһин сир үрдүнэн ханна баҕары үлэлиэн сөп.

## Смартфон

Смартфон — мобильнай телефон (аныгы-быраабыла курдук, сенсорнай экран), эбии функциональнай- персональнай компьютер.

Ону сэргэ коммуникатор (англ. padanic) — персональнай компьютер, эбии функциональнай төлөпүөн үлэтэ суох.

Мобильнай телефоннарга куруук эбии функциялар (калькулятор, календарь) бааллара эрээри, бириэмэттэн ордук интеллектуальнай моделлар тахсаллара. Улааппыт функциональность уонна суоттуур кыамтата «смартфон»диэн термин киллэриллибитэ. Кинилэр ТХПК- ҕа мобильнай төлөпүөн функцияларын кытта тахсаллара, итинник тэриллэр коммуникатордар ааттаммыттара. Билигин смартфоннарга уонна коммуникатордарга араарыллан, тиэрминнэри биир — биир дьоҕус дьоҕус компьютерга уонна сайдыылаах радио-интерфейсынан толору туһаныллар, бэйэтэ «коммуникатор» диэн тиэрмини оңорор.

Смартфоннар көннөрү мобильнай төлөпүөннэртэн уратылаахтар, өрүт өттүн программанан хааччыйыы программатын оҥорорго аһаҕас (көннөрү мобильнай төлөпүөннэр операциялара өрүтүнэн сабыллаллар). Эбии эбиилэри туруоруу көннөрү мобильнай телефоннары кытта тэҥнээтэххэ, функциональнай смартфоннары балачча тупсарар кыаҕы биэрэр.

Ол эрээри кэнники кэмҥэ «көннөрү» телефоннар уонна смартфоннар икки ардыларыгар кыраныысса улам кэҥээн иһэр, саҥа телефоннар (саамай чэпчэки моделлартан ураты) хаһан эрэ функциональнай булуллубуттара быданнаата, холобур, электроннай почтанан уонна HTML-браузерынан, ону тэҥэ МНОГОЗАДАЧНОСТААХ.

## Быһаарыылар
# Конфуцианизм

**Конфуцианизм** (кыт. 儒家) диэн Кытай этика уонна философия системата, Конфуций үөрэтиилэриттэн үөскээбитэ. Тутаах өйдөбүллэринэн буолаллар үтүө эр, киһиэхэ амарах санаа уонна дуом сиэрдэрэ. Конфуцианизм Илин Азия дойдуларын култуураларыгар улахан дьайыылаах.
# Антология

**Антология** – былыр античнай поэзия талыллыбыт айымньылрын хомуурунньуктара. Аныгы бириэмэҕэ – биир сүрүннээх поэттар бөлөхтөрүн эбэтэр хайа эмит дойду, норуот поэзиятын сүүмэрдэммит айымньыларын холбоон таhаарыыны антология диэн ааттыыллар. Холобур: «Казах поэзиятын антологията», «Саха поэзиятын антологията».
# Манастыыр

Нило-Столобенскай пустынь

(Сергей Прокудин-Горскай түһэриитэ, 1910 сыл)
**Манастыыр** (гир. μοναστήριον от гир. μόνος «соҕотох») — итэҕэлгэ, сыаркапка манаахтар түмсүүлэрэ, ону таһынан кинилэр олохсуйар ойуччу турар күрүөлэммит дьиэлэрэ, тутуулара.

Манастыырдар буддизмҥа, индуизмҥа, христианство православнай уонна католическай сыаркаптарыгар, монофизит сүүрээннэригэр бааллар (протестаннар манаахтары билиммэттэр уонна манастыырдара суох).

Манастыырдар көрүҥнэрэ

* Аббатство — католическай манастыыр, эр дьон манастыырын аббаат, дьахтар киэнин аббатиса салайар. Манастыыры епископ дьаһайар, ардыгар рим паапатыгар быһаччы бас бэринэр.
* Киновия — общежитскай устаап манастыыра
* Идиоритм — манаахтар бииргэ олорбот манастыырдара
* Лавра — православияҕа эр дьон сорох бөдөҥ манастыырдара.
* Подворье — куорат таһынааҕы манастыыр манаахтара куоракка олорор сирдэрэ, сороҕор сыаркаптаах буолар.
* Пустынь — нуучча православиятыгар манаахтар олорор сирдэрэ, үксүн сүрүн манастыыртан туспа буолар.
* Скит — соҕотох манаах олорор дьиэтэ, туспа турар буолар биитэр манастыыр иһигэр баар.

## Эбии көр

* Арассыыйа манастыырдарын испииһэгэ
* Украина манастыырдарын испииһэгэ
* Эрмээн манастыырдарын испииһэгэ
* Белорусия манастыырдарын испииһэгэ
* Македония Өрөспүүбүлүкэтин манастыырдарын испииһэгэ
* Приход
* Скит

## Быһаарыылар

## Сигэлэр

* Василенко Н. П., Ловягин А. М., Смирнов Ф. А.,. Монашество // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
# Аат тыл

**Аат тыл** диэн малы (объегы) бэлиэтиир саҥа ирээтэ уонна "ким/туох" диэн ыйытыыларга хоруйдуур.

Биһигини тулалыыр араас предмети, тыынар тыыннааҕы, айылҕа көстүүтүн, хайааһын аатын бэлиэтиир уонна *ким? туох?* диэн ыйытыыга хоруйдуур тыл "аат тыл" дэнэр.

Саха тылыгар киһини эрэ бэлиэтиир аат тылга *ким?* диэн ыйытыы турар. Онтон атын аат тыл барыта *туох?* диэн ыйытыыга хоруйдуур.
Араас предмети суолтатынан бөлөхтөөн ааттыыр тыл уопсай аат дэнэр.
Холобур: киһи, ынах, өрүс, күөл.

Ити бөлөхтөн биир чопчу предмети ааттыыр тыл анал аат дэнэр.
Холобур: Сережа, Маҥаачыйа, Сангаар, Индигиир, Муоһааны

Аат тыл этии ханнык баҕарар чилиэнэ буолуон сөп. Холобур:

* Туһаан: Балаҕан иһигэр Өлөксөй ытаата. Ким ытаата? — Өлөксөй. Микиитэ Өлөксөйдүүн аан маҥнай ити курдук көрүстүлэр. Кимнээх көрүстүлэр? — Микиитэ Өлөксөйдүүн.
* Кэпсиирэ: Эдьиийим — врач. Эдьиийим кимий? — врач. Мин — үөрэнээччибин. Мин кимминий? — үөрэнээччибин. Үөрэх баар — барҕа баай. Үөрэх тугуй? — баай.
* Толоруу: Кураанах хамыйах айахха баппат. Туохха баппат? — айахха. Албын тыла мцөттээҕэр минньигэс. Туохтааҕар минньигэс? — мүөттээҕэр.
* Сиһилии: Ас халлаантан түспэт. Хантан түспэт? — халлаантан. Кыһыл көмцс кытах түннүгүнэн төкүнүйэр үһү. (Күн). Ханан төкүнүйэр? — түннүгүнэн. Сир анныгар итии болгуо сытар үһү. (Эһэ). Ханна сытар? — сир анныгар.
* Быһаарыы: Тимир күрдьэх кутуругунан суруйар үһү. (Бөрүө). Ханнык күрдьэх? — тимир.

## Аат тыл үөскүүр ньымата

Үс ньыманан үөскүүр:

* *Пааралаһан* — сир-дойду кус-хаас саҥа-иҥэ
* *Сыһыарыынан* — ырыа-һыт, уол-чаан, кулун-чук, бар-ыы, хамс-ааһын, тут-ааччы, ый-аах, ыйыт-ык, ай-ымньы, тут-ул, сата-был, болҕо-мто
* *Тыл суолтата көһөн* — дьиэлээх, кыайбыттар, элбэхтэр.

## Аат тыл суолтатыгар атын тылы туттуу

Ханнык да омук тылыгар биир саҥа чааһа атын саҥа чааһын суолтатын ылара баар буолар. Холобур, нуучча тылыгар итинник түбэлтэ элбэх: столовая ложка (прилагательное) — столовая открыласъ (существительное); приглашенные школьники (причастие) — приглашенные собрались (существительное).
Саха тылыгар итинник эмиэ баар: Оҕо кытаанахтык утуйбут (тус туохтуур). — Утуйбут таҥаскын хомуй (аат туохтуур). — Утуйбут уу аһылыктаах (аат тыл).

## Аат тылы чинчийбит учуонайдар

* Афанасьев Петр Савич

## Туһаныллыбыт сир

* Саха тыла. Морфология: 6 кылааска үөрэнэр кинигэ. / Неустроев Н. Н. уонна соавт. Бичик. 2006. - 112 с. ISBN 5-7696-2400-0
# Даҕааһын аат

**Даҕааһын аат** — саҥа чааһа.
Бирэдьимиэт, көстүү бэлиэтин көрдөрөр уонна *ханнык? хайа? хайдах? ханнааҕы? хаһааҥҥы? туохтаах?* диэн ыйытыыга хоруйдуур саҥа чааһа даҕааһын аат дэнэр.
Бирэдьимиэт бэлиэтэ диэн

* хаачыстыбата (үчүгэй, итии, сырдык);
* быһыыта (төгүрүк, ньолбоҕор, суон);
* кээмэйэ (улахан, кэтит, бөдөҥ);
* өҥө (күөх, саһархай, ала), о.д.а. буолар.

## Даҕааһын аат арааһа

* Төрүт — маҥан, ыраас, саҥа, кирдээх, төгүрүк, токур
* Үөскээбит — оҕо-мсох, кэй-иик, тыа-тааҕы, саас-кы, сайыҥ-ҥы, дьиэ-лээх
* Киирии — чиэһинэй, сиэрэи, муудараи
* Ааттыйбыт — күүстээх (кыайар), эдэрдэр (бааллар), саҥаны (биллибит)

Даҕааһын аат уларыйбат, этиигэ быһаарыы буолар.
Холобур: күүстээх киһи, күүстээх киһиттэн, күүстээх дьон.

Этиигэ кэпсиирэ буоллаҕына, кэпсиирэ сыһыарыытын ылынар.
Холобур: Эн күүстээххин, биһиги эмиэ күүстээхпит.

Даҕааһын аат бэйэтэ быһаарар тыллаах буолуон сөп: олус кэрэ айылҕа, наһаа суон тиит, ураты интэриэһинэй кинигэ.
Ааттыйбыт даҕааһын элбэх ахсаан уонна тардыы сыһыарыытын ылар, падьыаһынан уларыйар кыахтаах. Этиигэ туһаан, кэпсиирэ, толоруу буолуон сөп.
Холобур: Күүстээхтэр кыайыахтара. Ким? — күүстээхтэр. Күүстээххин дьэ биллибит. Тугу биллибит? — күүстээххин. Күүстээҕи күүстээх баһыйар. Кими баһыйар? — күүстээҕи. Уол чахчы күүстээх эбит. Хайдах эбитий? — күүстээх эбит.

Сорох даҕааһын аат тылга толору көспүт: кырдьаҕас (старик), ыраахтааҕы (царь), өстөөх (враг), муҥурдаах (аппендицит), бэлиэлээх (кырынаас), о.д.а.

* *Хоһуйар:* аламаҕай, иһирэх, килбик, номоҕон, сайаҕас, сайдам, талыы, талба, уйаҕас, ылбаҕай, ыллам, элэккэй.
* *Сэргиир:* амарах, бүгүрү, сытыары, улгум, холку, чэбэр, чэнчис, чобуо.
* *Сирэр:* баламат, дьалаҕай, дьалбаа, көлөөк, мунутах, нэс, салаҥ, сүөргү, холус, холуон.
* *Сэмэлиир:* бардам, моҕус, ордугурҕас, өрүскэ, силээхтэ, соллоҥ, устугас, хабыр.
* *Сиилиир:* аҕыл, көҥөс, көрүнньүк, улдьаа, сонумсах, сыылба, харам.
* *Сэниир:* ааргы, дэбдэҥ, дьэллик, нэгэй, сэлээр, түҥкэтэх.
* *Бал-бааччы этэр:* сэлээрчэх, сидьиҥ, сиэхсит, содур, чолоҕор, чугуччу.

## Даҕааһын аат үөскүүр ньымата

Даҕааһын аат атын саҥа чааһыттан уонна даҕааһынтан араас ньыманан үөскүүр.

## Даҕааһын ааты саҥарар саҥаҕа туттуу

Даҕааһын аат кэпсэтии да тылыгар, уус-уран айымньыга да бэрт киэҥник туттуллар. бирэдьимиэт бэлиэтин көрдөрөр буолан, тылы-өһү олус байытар, киэргэтэр. Саха тылыгар араас бэйэлээх синоним, антоним суолталаах даҕааһын олус элбэх. Ол ордук олоҥхо баай-талым тылыгар толору көстөр.
Даҕааһыны көспүт суолтаҕа туттар түбэлтэ эмиэ элбэх буолар: *тимир күрдьэх — тимир сүрэх. Кыһыл тылынан кынаттанар*.

Кэнники кэмҥэ нуучча тылын сабыдыалынан даҕааһын ааты аат туохтуур үтүрүйэн эрэр: сабыылаах түннүк — сабыллыбыт түннүк. Онтон сылтаан тыл, биир халыыпка киирэн, иинэр-хатар, этигэн күүһэ мөлтүүр.

## Туһаныллыбыт сир

* Саха тыла. Морфология: 6 кылааска үөрэнэр кинигэ. / Неустроев Н. Н. уонна соавт. Бичик. 2006. - 112 с. ISBN 5-7696-2400-0
# Туохтуур

**Туохтуур** (нууч. *глагол*) диэн дьайыыны эбэтэр туругу бэлиэтиир өстөрү холбуур саҥа ирээтэ уонна "тугу гынар?" диэн ыйытыыга хоруйдуур. Этиигэ кэпсиирэ эбэтэр туhаан буолар.

Барамай араас көстүүтүн, тыаһын, саҥатын, дүьүһүнүн-бодотун, быһыытын-таһаатын, дьайыытын хайааһын, хамсааһын, турук гынан бэлиэтиир тыллары туохтуур дэнэр. Туохтуур тугу гынар? Хайыыр? Хайдах буолар? Диэн ыйытыыга хоруйдуур. Хайааһын, хамсаһын кырамаатыкалыы суолтата олус киэҥ ис хоһоонноох. Тулалыыр эйгэҕэ тахсар араас дьайыыны, уларыйыыны-тэлэрийиини барытын көрдөрөр кыахтаах. Бу суолта уларыйар, сайдар көстүү (процесс) курдук өйдөнөр. Онон туохтуур саҥа чааһын быһыытынан ан дойду, олох сайдыытын (диалектиктын) көрдөрөр сүдү аналлаах.

## Көрүҥнэрэ

биир күрүс уһуннук иһиллэр тыас туохтуура, дьүһүннүүр туохтуур, Тыаһы үтүктэр туохтуур, уһуннук иһиллэр тыас туохтуура, хатыланар тыас туохтуура,

## Эбии маны көр

* Көмө туохтуур
* Сыһыат туохтуур
* Туохтуур дьөһүөл
* Туохтуур ситим тыл
* Туохтуур ситим тыл
* Туохтуур эбиискэ
* Тутах туохтуур
* Тыаһы үтүктэр туохтуурдар
# Флексия

**Флексия** (нууч. *окончание*) — тыл үөрэҕэр тылга сыһыарыллан тыл атын тылларга (этиигэ) сыһыанын көрдөрөр морфема (өлүүскэ).

Суффиксы кытта постфикстар бөлөхтөрүгэр киирэр, ол аата тыл олоҕун кэнниттэн кэлэр морфемаларга.
# Эбиискэ

**Эбиискэ** - тыл эбэтэр этии суолтатын дэгэттиир уларыйбат саҥа чааһа.

Холобур: этэ, эбит,дуо,буолуохсут,ньии,илик.

Эбиискэлэр өссө араастаах буолаллар:
Тылы үөскэтэр,
ыйытар,
соруйар/көрдөһөр,
сыал-сорук/ыҥырыы,
чиҥэтэр/бигэргэтэр,
чуолкайдыыр,
сэрэйэр/саарбахтыыр,
ньирэмситэр,
дарбатар/күүркэтэр,
өһүрэр/кыйаханар,
күүскэ баҕарар,
сэниир.

## Эбии маны көр

## Быһаарыылар
# Ономатопея

**Ономатопея** - Тыаһы үтүктэр туохтуур тулалыыр эйгэҕэ тахсар дорҕоонунан бэриллэр көстүүнү бэлиэтиир. Оннугунан араас тыас-уус, саҥа-иҥэ буолаллар: тыҥкынаа, дар гын, сыыгынаа, бабыгыраа, ньаах диэ. Көстөрүн курдук, бу бөлөххө киирэр туохтуурдар ис хоһооннорунан икки араастаахтар: дьиҥ тыаһы үтүктэр туохтуурдар уонна саҥаны үтүктэр туохтуурдар. Балар уратылаһар тас бэлиэлэрэ ГЫН уонна ДИЭ диэн көмө туохтуурдар буолаллар: ГЫН дьиҥ тыаһы үтүктэр тыллары кытта, оттон ДИЭ саҥаны үтүктэр тыллардыын ситимнэһэннэр, араас сыһыарыыны сэргэ тус-туспа бөлөххө киирэр туохтуурдары үөскэтэллэр (лос гын, тыс гын, чыып диэ, аам диэ).
# Аан дойду иккис сэриитэ

**Аан дойду иккис сэриитэ** — 1939 сыллаахха балаҕан ыйын 1 күнүттэн саҕаланан баран 1945 сыллаахха бүппүт аан дойду үгүс дойдуларын хаппыт сэрии. ССРС бу сэриигэ 1941 сыллаахха бэс ыйын 22 күнүгэр киниэхэ Германия саба түспүтүн кэннэ киирбитэ.

## Өссө маны көр

* Аҕа дойду улуу сэриитэ
# Гириэк суруга-бичигэ

|  |
| --- |
| Билэ:Гириэк суруга-бичигэ |
| Гириэк суруга-бичигэ |
| Αα | Альфа | Νν | Ню |
| Ββ | Бета | Ξξ | Кси |
| Γγ | Гамма | Οο | Омикрон |
| Δδ | Дельта | Ππ | Пи |
| Εε | Эпсилон | Ρρ | Ро |
| Ζζ | Зета | Σσς | Сигма |
| Ηη | Эта | Ττ | Тау |
| Θθ | Тета | Υυ | Упсилон |
| Ιι | Йота | Φφ | Фи |
| Κκ | Каппа | Χχ | Чи |
| Λλ | Лямбда | Ψψ | Пси |
| Μμ | Мью | Ωω | Омега |
| Атын буукубалар |
| Ϝϝ | Дигамма | Ϛϛ | Стигма |
| Ⱶⱶ | Һэта | Ϻϻ | Сан |
| Ϙϙ | Коппа | Ϡϡ | Сампи |
| Ϸϸ | Шо |  |  |
|  |

Аныгы **Гириэк суруга-бичигэ** 24 буукубалардаах. Гириэк тылын суруйарга туттуллар

Гириэк тылыттан аныгы Европа алпабыыттара барыта тахсыбыттар. Быһа холоон биһиги эрабыт иннинэ 100 сыллахха Финикийскай алпабыыттан тахсыбытын да иһин гириэк тылыгар кэлэн уларыйбыта. Гириэк тылыгар суох дорҕоонноох буукубаларын суох оҥорбуттара уонна атын буукубаларын оннук дорҕоон суоҕуттан аһаҕас дорҕоон буолбуттара. Финикийскай тылга аһаҕас дорҕоон суруллубат эбит. Ол иһин ааҕыы олус күүстээхтик чэпчээбит.Бастаан уҥаттан хаҥас ааҕыллар эбит, онтон биһиги эрабыт иннинэ 6 үйэҕэ хаҥастан уҥа суруйар буолбуттар.

Аныгы гириэк тылыттан сорох уратылардаах. Уруут икки араастык суруллар эбиттэр, онтон кэлин биирдик суруйар буолбуттар.

## Быһаарыылар

*  Архыыптаммыт 2012, Атырдьах ыйын 5 күнүгэр.
# Саппоро

**Саппо́ро** (札幌市, *Саппоро-си*?, истэргэ ) — Хоккайдо арыытыгар турар, улаханынан Дьоппуон төрдүс куората. Дьонун ахсаана 1-3 мөл. Хоккайдо университета баар.

Саппороҕа 1972 сыллааҕы Кыһыҥҥы Олимпиада уонна 1986, 1990 уонна 2017 сыллардааҕы Кыһыҥҥы Азия оонньуулара буолбуттара. Саппоро аттыгар итии дьүүктэ уута тахсар сирдэрэ бааллар. Сылын ахсын Хаар бэстибээлэ ыытыллар, онно 2 мөл турист кэлэр.