# Ираан

| Ираан Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ**جمهوری اسلامی ايرانJomhuri-ye Islāmi-ye Irān* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Ыҥырыыта:Esteqlāl, āzādi, jomhuri-ye eslāmi*1  (перс.) "Тутулуга суох буолуу, көҥүл, Ислам Республиката" |
| **Өрөгөй ырыата:Sorud-e Melli-ye Irān*²  |
| Location of Iran  |
| **Киин куората** (уонна саамай улахан куорат)
 | Тегеран 35°41′N, 51°25′E |
| Ил тыла | Перс тыла |
| Региональнай тыллар | constitutional recognition of the regional languages such as Azeri, Kurdish, and Mazandarani, and Gilaki |
| Олохтоохтор ааттара | Ираннар
 |
| Дьаhалтата | Ислам Республиката |
|  -  | Басхан | Моджтаба Хаменеи |
|  -  | Президент | Масуд Пезешкян |
|  -  | Хос президент | Парвиз Давуди |
|  -  | Chairman of the Assembly of Experts and Expediency Discernment Council | Akbar Hashemi Rafsanjani |
|  -  | Speaker of the Majlis | Ali Larijani |
| Unification |
|  -  | Median kingdom | 625 BC  |
|  -  | Safavid dynasty (reestablishment) | 1501  |
|  -  | Islamic Republic declared | 1 April 1979  |
| Иэнэ |
|  -  | Бүтүн |  1,648,195 km² (18th) 636,372 sq mi  |
|  -  | Уу (%) | 0.7 |
| Олохтоохторо |
|  -  | 2007 (1385 AP) census | 70,472,846³ (17th) |
|  -  | Олохтоох чиҥэ | 42/km² (163th) 109/sq mi |
| **БИО** (АКП) | 2008 estimate |
|  -  | Total | $816.839 billion (18th) |
|  -  | Per capita | $11,209 (71st) |
| **БИО** (номинал) | 2008 estimate |
|  -  | Total | $382.328 billion (29th) |
|  -  | Per capita | $5,246 (85th) |
| **Дьини** (2006) | 44.5 (medium)  |
| **КСИ** (2007) | ▲ 0.759 (medium) (94th) |
| Валюта | Ираан риала (ريال) (`IRR`)  |
| Кэм зоната | IRST (UTC+3:30) |
|  -  | Сайыҥҥы кэм | Iran Daylight Time (IRDT) (UTC+4:30) |
| Ил домен | .ir |
| Телефон кода | +98
 |
| 1 | bookrags.com |
| 2 | iranchamber.com |
| 3 | *Statistical Centre of Iran.* تغییرات جمعیت کشور طی سال‌های ۱۳۳۵-۱۳۸۵ (Persian). Тургутулунна 16 Ыам ыйын 2007. |
| 4 | CIA Factbook |

**Ираан** (перс. ایران [ʔiˈɾɒn]), официаллык **Ираан Ислам Өрөспүүбүлүкэтэ** (перс. جمهوری اسلامی ایران — *Джомхури́-йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н*), 1935 с. дылы аата **Персия**) диэн Арҕаа Азия дойдута. Ираанныын кирбиилэhэллэр: хоту Эрмээн Сирэ, Азербайдьан, Түркменистан уонна Каспий байҕал, илин Афганистан уонна Пакистан, соҕуруу Перс уонна Оман хомолоро, арҕаа Түркийэ уонна Ирак. Ираан киин куората Тегеран. Нефть уонна айылҕа гааhын элбэх хаhаастардаах буолан, Ираан аан дойду энергия харысхалыгар уонна экономикатыгар бөдөҥ сабыдыаллаах.

Ираан ХН, NAM, ИКТ уонна OPEC тэрилтэлэр тэрийээччи кыттааччылара. Ираан политикатын системата 1979 с. ылыллыбыт Конституцияҕа олохтонор.

## Ираан бэлиэ күннэрэ

* Олунньу 24 — Инженер күнэ
* Олунньу 27 — Ислаамныы иитии күнэ

* Кулун тутар 22 (Казахстаан Казахстаан, Албания Албания, Азербайджан Азербайджан, Пакистаан Пакистаан, Түркменистаан Түркменистаан, Арассыыйа Арассыыйа (Дагестан, Башкорстостан, Татарстан уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — Наурыз

* Муус устар 1 — Дойду күнэ (1979)
* Муус устар 18 — Ираан аармыйатын күнэ
* Муус устар 30 — Персия хомотун күнэ

* Ыам ыйын 2 — Учуутал күнэ
* Ыам ыйын 14 — Табаҕы утарар фетва күнэ
* Ыам ыйын 15 — Перс тылын күнэ

* Бэс ыйын 10 — Чалештарга уус-иис күнэ
* От ыйын 12 — Хиджаб күнэ
* От ыйын 31 — Ираан дуонарын күнэ
* Атырдьах ыйын 5 — Ислаамҥа киһи быраабын күнэ. Бу күн 1990 сыллаахха Киһи быраабын ислаамҥа декларацията ылыныллыбыт
* Атырдьах ыйын 14 — Ислаам утарылаһыытын күнэ
* Атырдьах ыйын 23 — Быраас күнэ
* Атырдьах ыйын 26 — Үлэһит күнэ
* Атырдьах ыйын 27 — Рази күнэ (Аптека эбэтэр фармацевт күнэ).
* Балаҕан ыйын 3 — Англия саба түһүүтүн утары охсуһуу күнэ
* Балаҕан ыйын 4 — Кооперация күнэ
* Балаҕан ыйын 12 — Ираан киинэтин күнэ.
* Балаҕан ыйын 18 — Перс литэрэтиирэтин уонна поэзиятын күнэ
* Алтынньы 8 — Оҕо көмүскэлин күнэ
* Сэтинньи 28 — Байыаннай байҕал флотун күнэ

## Быһаарыылар