Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Биология классификацията

**Биология классификацията** диэн организмнар көрүҥнэрин бөлөхтүүр уонна категориялыыр ньыма. Таксономия арааhа. Аныгы биология классификацията Карл Линней үлэтиттэн төрүттэнэр. Линней организмнар көрүҥнэрин кинилэр физик характеристикаларынан бөлөхтөөбүтэ. Бу бөлөхтөөһүн кэлин Дарвин *Бүтүн үөскээhин* теориятыныын ордук сөп түбэhэллэрин гына уларытыллыбыта. Биология классификациятынан систематика диэн үөрэх дьарыктанар.

|  |
| --- |
| **Таксономия хаттыгастара** |
|
Домен —
**Саарыстыба** —
Саарыстыба үөдүҥэ —
Мэҥэ кэлим/Мэҥэ салаа —
**Кэлим**/**Салаа** —
Кэлим үөдүҥэ/**Салаа үөдүҥэ** —
Мэҥэ кылаас —
**Кылаас** —
Кылаас үөдүҥэ —
Инфракласс —
Мэҥэ аймах —
**Аймах** —
Аймах үөдүҥэ —
Инфраотряд —
Мэҥэ кэргэн —
**Кэргэн** —
Кэргэн үөдүҥэ —
Надтриба —
**Триба** —
Подтриба —
**Уус** —
Подрод —
Надсекция —
Секция —
Подсекция —
Ряд —
Подряд —
**Көрүҥ** —
Көрүҥ үөдүҥэ —
Вариетет/Көрүҥ эгэлгэтэ —
Подразновидность —
Форма —
Подформа |
| Таксономия — Биноминальнай номенклатура |
# Үүнээйилэр

| ?Үүнээйилэр |
| --- |
|  |
| Билим классификацията |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Саарыстыба: | **Plantae** |

 |
|  Латыынныы аата |
| Аан дойдуга биллэр аата ыйыллыбатах Вы можете помочь проекту, поставив **latin=название** внутри шаблона taxobox в тексте статьи |
|

| Халыып:Taxobox ITIS

 |
| --- |

 |

**Үүнээйилэр** диэн тыынар тыыннаахтар хоруоллуктара. Мастар, эмтээх оттор, сэппэрээктэр, папоротниктар уонна муохтар. 350,000 тахса үүнээйи көрүҥэ баар. От күөх үүнээйилэр энергияларын улахан өттүн Күн уотуттан ылаллар, бу процесс фотосинтез дэнэр.

## Album

* Borassus flabellifer
* The fruits of Palmyra Palm tree, Borassus flabellifer (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India.
* Turmeric rhizome
* Sweet potato, *Ipomoea batatas*, Maui Nui Botanical Garden
* *Pandanus amaryllifolius*
* California Papaya
* *Carica papaya*, cultivar 'Sunset'
* *Cymbopogon citratus*, lemon grass, oil grass
* *Pachyrhizus erosus* bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia.
* Fuji (apple)
* Sprouting shoots of *Sauropus androgynus*
* *Cocos nucifera*

## Быһаарыылар
# Үрдүкү үүнээйилэр

**Үрдүкү үүнээйилэр**, эбэтэр **Сир үүнээйилэрэ**, эбэтэр **Эмбриофиты** (лат. Embryophyta) — күөх үүнээйилэр көрүҥнэрэ, кинилэр анныкы үүнээйилэртэн (уу салахайдарыттан) уратылара килиэккэлэрэ араас аналлаах ткааннарга арахсар (дифференциация). Үрдүкү үүнээйилэргэ муохтар уонна тымырдаах үүнээйилэр (папоротниктыҥылар, псилоттуҥулар, боруутуҥулар, плауннуҥулар, сыгынньах сиэмэлээхтэр, уонна сабыылаах сиэмэлээхтэр) киирэллэр.

Үрдүкү үүнээйилэр эволюциялара кураанах сиргэ тахсыыны кытта ситимнээх.

Килиэккэлэрэ туспа аналлаах бөлөхтөргө (ткааннарга) арахсыылара сиргэ тахсыыга улахан суолталаах этэ. Салгыҥҥа хатан хаалбат туһугар эпидермис сайыннарбыттара. Иҥэмтэлээх эттиктэри тарҕатар туһугар аһарар ткааннары (тымырдары) сайыннарбыттара. Салгыҥҥа тахсыы түмүгэр үүнээйилэр силис, умнас уонна сэбирдэх курдук тус-туспа оҥоһууламмыттара.
# Карл Линней

| **Карл Линней** |
| --- |
|  *Carl von Linné*, Александр Рослин, 1775. |
| Төрөөбүтэ |
Ыам ыйын 23 1707(1707-05-23) Расhульт, Эльмhульт, Швеция |
| Өлбүтэ |
Тохсунньу 10 1778 (сааhыгар 70) Уппсала, Швеция  |
| Олорбут сирэ |
Швеция |
| Nationality |
Швед |
| Эйгэлэрэ |
Зоология, медицина, ботаника |
| Үөрэммит сирэ |
Лунд Университета Уппсала Университета Хардервик Университета |
| Үлэлэрэ |
Таксономия Экология Ботаника |
| Author abbreviation (botany) |
L. |
| Итэҕэлэ |
Швеция Таҥара Дьиэтэ |
| **Илии баттааhына**  |

**Карл Линней** (швед. Carl von Linné эбэтэр лат. Carolus Linnaeus) диэн швед ботанига, эмчитэ уонна зоолога. Аныгы биноминал номенклатураны төрүттээбитэ. Аныгы таксономия айааччытынан уонна аныгы экология айааччыларыттан биирдэстэринэн буолар.

1707 сыллаахха ыам ыйын 23 күнүгэр төрөөбүт, 1778 сыллаахха тохсунньу 10 күнүгэр өлбүт.
# Соҕурууҥҥу Африка

Соҕурууҥҥу Африка
**Соҕурууҥҥу Африка** диэн Африка континент соҕуруу региона, киниэхэ киирсэр территориялар география эбэтэр геополитика эйгэлэригэр араастык быhаарыллаллар.

Холбоһуктаах Нациялар быhаарыларынан региоҥҥа биэс дойду киирэр:

* Ботсуана
* Лесото
* Намибия
* Соҕуруу Африка
* Суазилэнд
# Ньургуһун

Ньургуһун
**Ньургуһун** (лат. Galanthus) — сибэкки, саас хаар ууллаатын кытта бастакынан тыллар сибэкки.

Ньургуһун - тоҥ буору тобулан саас хаар ууллуута үүнэр дьиикэй сибэккилэргэ киирсэр.

Ньургуһун саха литературатыгар киэҥник туттуллар образ. Маҥнайгы таптал, саҥа сыһыаны, саас кэлиитин хоһулуурга туттуллар.