# Алтынньы 15

**Алтынньы 15** диэн Григориан халандаарыгар сыл 288-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 289-c күнэ). Сыл бүтүө 77 күн баар.

* Саха Өрөспүүбүлүкэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ — **Ийэ күнэ**. СӨ бэрэсидьиэнин Ыйааҕынан 1993 сыл балаҕан ыйын 2 к. олохтоммута. Алтынньы үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр (сылыттан көрөн алтынньы 15—21 күннэриттэн биирдэстэригэр түбэһэр)
* ХНТ ХНТ — Дойдулар ардыларынааҕы Тыа дьахталларын күнэ. Тыа дьахталларын аан дойдутааҕы күнэ. Международный день сельских женщин (A/RES/62/136)
* Аан дойдуга көрбөттөр кыһалҕаларын санатар соруктаах Үрүҥ тайах күнэ
* ХНТ ХНТ — Устудьуоннар аан дойдутааҕы күннэрэ. 2010 сыллаахха ХНТ биллэрбитэ. Абдул Калам диэн Ииндийэ 11-с бэрэсидьиэнин төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Абдул Калам омугунан тамил, итэҕэлинэн мусульмаан, дьарыгынан аэрокосмическай эйгэҕэ учуонай этэ, Ииндийэ ыччатын үрдүк үөрэхтээх оҥорор ыралааҕа. Киэҥник биллибит тыллара: "Ыралар, ыралар, ыралар... Ыралар санааҕа кубулуйаллар, оттон санаалар олоххо киирэллэр"

* Аан дойдутааҕы Илиини суунуу күнэ. Илиини сууна сырыттахха тыынар уорганнар уонна осоҕос ыарыыларын 25–50% аҕыйатыахха сөп.
* Европа — Эмиий чэгиэнин күнэ. Европа Хотуна (Europa Donna) диэн түмэт-тэрилтэ эмиий раагын туһунан билиини тарҕатаары олохтообут күнэ.
* Арассыыйа Арассыыйа — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр).
* АХШ АХШ — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ.
* Беларусь Беларусь — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ.
* Бразилия Бразилия — Учуутал күнэ.
* Канаада Канаада, АХШ АХШ, Улуу Британия Улуу Британия, Италия Италия — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ
* Камбодьа Камбодьа — Аҕа хоруолу ахтар күн
* Тунис Тунис — Эвакуация күнэ. 1963 сыллаахха Франция сэриилэрэ дойдуттан бүтэһиктээхтик тахсыбыт күннэрин бэлиэтииллэр
* Уэльс Уэльс — Шумае Сумае күнэ (Diwrnod Shwmae Sumae). Валлийскай тылы өйүүргэ олохтоммут күн, бэйэ-бэйэлэрин билсибэт да дьон бу күн көрсөөт "Шумае" уонна "Сумае" диэн тылларынан эҕэрдэлэһэллэр, валлийскай тылынан кэпсэтэргэ дьону көҕүлүүллэр

## Түбэлтэлэр

* 1529 — Үтүөкэн Сулейман салалталаах осмааннар Венаны бастакы төгүрүктээһиннэрэ ситиһиитэ суох түмүктэммит.
* 1582 — Рим паапата Григорий XIII Григориан халандаарын олоххо киллэрбит. Италияҕа, Польшаҕа (ол саҕана Речь Посполитая), Португалияҕа уонна Испанияҕа алтынньы 4 күнүн кэнниттэн тута алтынньы 15 күнэ буолар. Атын дойдуларга саҥа халандаар хойутуу киирбитэ. Бу халандаар урукку Юлиан халандаарынааҕар Сир Күнү эргииригэр ордук сөп түбэһэр.
* 1793 — Франция королевата Мария Антуанетта сууттаммыт, дойдуну таҥнарыыга буруйдаммыт.
* 1806 — Арассыыйа-Персия сэриитин кэмигэр Баку ханлыга Арассыыйа импиэрийэтин састаабыгар киллэриллибит.
* 1904 — Арассыыйа импиэрийэтин Чуумпу Далайдааҕы иккис эскадрата Ревелтэн (Таллин) Порт-Артурга аттаммыт. Бу эскадра Цусиматааҕы кыргыһыыга (1905) бүүс-бүтүннүү кэриэтэ урусхалламмыта.
* 1917 — Аан дойду бастакы сэриитэ: Голландия үҥкүүһүтүн Мата Хари диэн дьахтары үспүйүөннээбитин иһин Франция былаастара ытан өлөрбүттэр.
* 1931 — Чурапчыга «Саҥа олох» хаһыат бастакы нүөмэрэ тахсыбыт (ол саҕана "Сэссэлиисимэ суола" диэн ааттааҕа). Бу өрөспүүбүлүкэҕэ иккис сахалыы улуус хаһыата этэ (бастакы хаһыат эмиэ бу сыл кулун тутарыгар Бүлүүгэ тахсыбыта).
* 1944 — Иккис аан дойду сэриитэ: Сэбиэскэй Сойууһу кытта эйэлэспитин иһин Германия былаастара Венгрия бырабыыталыстыбатын уларыппыттар.
* 1953 — Саха АССР-га Аллаах Үүн, Токко, уонна Томмот оройуоннара суох гыныллыбыттар.
* 1964 — Аан дойдуга саамай уһун «Дружба» нефтепровод үлэтин саҕалаабыт. «Дружбанан» ниэп Волга-Урал эрэгийиэниттэн Илин Европа дойдуларыгар тиийэр.
* 1990 — ССРС бэрэсидьиэнэ Михаил Горбачёв Нобель эйэ бириэмийэтин ылбыт. Кини оҥорбут өҥөтө — дойдулар ардыларынааҕы тыҥааһыны чэпчэтии уонна былаас аһаҕас буолуутун (гласность) бэлиитикэтин ыытыы.
* 1997 — Улуу Британия суоппара Энди Грин икки реактивнай мотуордаах массыынатынан түргэн рекордун олохтообут. Массыына чааска 1229,8 километры барбыт.
* 1998 — Mail.ru босхо электрон почта сервиһэ аһыллыбыт.
* 2000 — Парижка Монмартр мырааныгар «Таптал Эркинин» арыйбыттар. Бу эркиҥҥэ «Мин эйигин таптыыбын» диэн сурук 311 тылынан суруллубут.
* 2003 — Кытай «Шэньчжоу 5» диэн бастакы пилоттаах космос аалын көтүппүт, космонавт (тайконавт) — Ян Ливэй. Инньэ гынан Кытай бэйэтэ дьону космоска таһаарар кыахтаах үһүс дойду буолбут.
* 2003 — Ильхам Алиев Азербайджан бэрэсидьиэнинэн талыллыбыт.
* 2011 — Аан дойду үрдүнэн 82 дойду 950 куоратыгар улахан бырачыастар буолбуттар. Бырачыас сүрүн тиэмэтэ — экономическай тэҥэ суох буолуу, корпорациялар судаарыстыбаларга сабыдыаллара, бэлиитикэҕэ коррупция.
* 2020 — Кыргыстаан бэрэсидьиэнэ Сооронбай Жээнбеков дуоһунаһыттан батыммыт.

## Төрөөбүттэр

* Б.э.инн. 70 — Вергилиус — Рим классик бэйиэтэ. Ордук биллибит айымньылара: *Буколика*, *Георгика* уонна *Энеида*.
* 1542 — Улуу Акбар — Моҕол Импиэрийэтин үһүс баhылыга. Импиэрийэ төрүттээччитин Баабыр сиэнэ. Кини салалтатын саҕана Моҕол Импиэрийэтэ Хоту Ииндийэ улахан өттүгэр тэнийбитэ.
* 1844 — Фридрих Ницше — ньиэмэс бөлүһүөгэ, иррационализмы уонна волюнтаризмы тутуһааччы, бэйиэт.
* 1920 — Михаил Космачёв — Алдаҥҥа олорбут Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1945), гвардия старшай сержана.
* 1973 — Кирилл Стручков — эбэҥки тылыгар идэтийэр филология билимин хандьыдаата.

## Өлбүттэр

* 1817 — Тадеуш Костюшко (1746 төр.), Польша уонна Белоруссия национальнай дьоруойа.

* 2024 — Артемьев Георгий Михайлович (80 сааһыгар), биллиилээх бэлиитик, хомуньуус баартыйа биллэр-көстөр дьайыксыта, Ил Түмэн хас да ыҥыырытын дьокутаата.