Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1873 сыл

**1873** сыл.

## Туох буолбута

* Кулун тутар 22 — Испания дойдутун мунньаҕа Пуэрто-Рикоҕа кулуттааһыны суох гыммыт.
* Ыам ыйын 20 — Ливай Страусс (Levi Strauss) уонна Джэйкоб Дэвис (Jacob Davis) сиэбигэр алтан сөкүлүөпкэлээх күөх ыстааҥҥа АХШ патенын ылбыттар. Бу түгэн джинсы төрөөбүт күнүн быһыытынан биллэр.

* Бэс ыйын 5 — Илин Африкаҕа Улуу Британия күһэйиитинэн Занзибар султаана улахан кулут ырыынагын саппыт.

* Бэс ыйын 18 — суфражистка (фр. suffrage — талар быраап) Сьюзен Энтони АХШ бэрэсидьиэнин быыбарыгар кытта сатаабытын иһин 100 дуолларга ыстырааптаммыт. Өчөһөн ыстыраабын төлөөбөтөх. Дьахталлар быыбарга кытталлара аан дойду үрдүнэн бобуулаах этэ, холобур, Арассыыйаҕа бу быраабы аан бастаан Финляндия Улуу княжествотын үөрэхтээх дьахталлара 1906 сыллаахха ылбыттара (оттон импиэрийэ атын сирдэригэр — 1917 сыл муус устар 15 күнүгэр).

* Атырдьах ыйын 24 — Хива Арассыыйаттан тутулуга суоҕун биллэрбит.

* Атырдьах ыйын 30 — Австрия чинчийээччилэрэ Юлиус Пайер уонна Карл Вейпрехт Хотугу Муустаах далайга *Франц-Иосиф Сирэ* архипелагы арыйбыттар. Бу билигин Арассыыйа биир саамай хотугу территорията.

## Төрөөбүттэр

* Тохсунньу 1 — Афанасий Рязанскай — Амма улууһун бастакы кулубата.
* Тохсунньу 15 — Иван Бабушкин — нуучча идэтийбит өрөбөлүссүйүнүөрэ, Саха сиригэр Дьааҥыга көскө ыытыллыбыта. 1973 сыллаахха Дьокуускайга Иван Бабушкин аатынан уулусса ааттаммыта.

* От ыйын 1 — Илья Башарин (1928 өлб.) — суруксут, нэһилиэк кинээһэ. Өксөкүлээх Өлөксөй «Саха интеллигенциятыгар» диэн улахан үлэтигэр сирэй аадырыстаабыт биэс киһититтэн биирдэстэрэ буолар..

* От ыйын 11 күнүгэр (урукку ааҕыыннан бэс ыйын 29 күнүгэр) Дьокуускайга нуучча хаһаагын дьиэ кэргэнигэр Пётр Староватов төрөөбүт. Бу киһи Бүлүүгэ учууталлыы олорон 1928 сыллаахха Сэбиэскэй Сойууска бастакы 4 Үлэ дьоруойдарыттан биирдэстэрэ буолбута.

## Өлбүттэр

* Ыам ыйын 8 — Дьон Стюарт Милл, Британия филосова
# Сэм Нилл

**Сэм Нилл** (ааҥл. *Sam Neill*, 1947–) — толору аата **Найджел Джон Дермот Нилл** (ааҥл. *(Sir) Nigel John Dermot Neill*), Балаҕан ыйын 14 1947 сыллаахха. Саҥа Зеландия норуотунай артыыһа, 2003 сылтан ыла АХШ биллиилээх артыыһа буолар. Киинэ уонна ТВ сулуһа буолар. Two Paddocks диэн пиибэ уонна арыгы һобуотун тойоно.
# Губернатор

**Губерна́тор** (саха тылыгар нуучча тылыттан, нуучча тылыгар поляк тылын нөҥүөлээн латыын тылыттан киирбит пол. gubernator, лат. gubernator) — бөдөҥ дьаһалта-сир, федерация биирдэмин баһылыга. Аныгы Арассыыйаҕа бу аатынан кыраай уонна уобалас салайааччытын ааттыыллар (өрөспүүбүлүкэ салайааччыта губернатор диэн ааттаммат).

Арассыыйаҕа 1917 сыллаахха диэри губернатор — күбүөрүнэ үрдүкү чунуобунньуга.

Сорох дойдуларга (Улуу Британия, Дания, АХШ уо.д.а.) губернатор — дойду биирдэмин үрдүкү баһылыга, сороҕор ананар, сороҕор быыбарга талыллар.

Арассыыйаҕа субъект салайааччытын аатын субъект бэйэтэ талар, онон сорох субъектарга губернатор диэн ааттаммат, ол эрээри үгэс быһыытынан губернатор диэн Арассыыйа уобаластарын уонна кыраайдарын баһылыктарын саба быраҕан барыларын ааттыыллар. Өрөспүүбүлүкэлэр баһылыктарын губернатор диэбэттэр.

## Быһаарыылар
# Улахан убай 1984

**Улахан убай 1984** (сороҕор боростуойдук 1984), роман, үһүйээн, кэпсээн, антиутопическай көрүүлээх, инники ыччакка көлүөнэҕэ ананар, улахан айымньы. Сүрүн айааччыта Дьордь Оруэлл.

Айымньы ис хоһоонугар сүрүннээн дьон сэргэ улахан убай кэтэбилигэр олорор, фашизм форматыгар маарынныыр кэм.
# Сухуми

|  |
| --- |
| **Сухуми Аҟəа, სოხუმი, Сухум** |
|

|  |
| --- |
|  **Seal** |

 |
| Сухуми АбхазияҕаСухуми Абхазияҕа |
|  Сухуми Грузияҕа |
| Координаталара: 43°00′12″ х. ш. 41°00′55″ и. д. |
| Регион
  | Грузия |
| **Cалалтата** |
|  - Баhылык
  | Алиас Лабахуа  |
| **Үрдэлэ** | 5−140 m (−454 ft) |
| **Олохтоохторо** (2003) |
|  - Total | 43 700 |
| Кэм курдааһына | MSK (UTC+3)
  |
| Postal code |  |
| Area code(s) | +995 44хххххх |

**Сухуми** (Абхазтыы: Аҟəа; груз. სოხუმი; нууч. *Сухум / Сухуми*) диэн Грузия (мөккүөрдээх регион) киин куората, Хара байҕал илин кытылыгар турар. Порт, тимир суол ыпсыыта уонна курорт.

## Быһаарыылар
# Транспорт

Транспорт эгэлгэтэ
**Транспорт** диэн көлө уонна айан алын тутулун бары көрүҥнэрин холбуур өйдөбүл. Транспорт иккис өйдөбүлэ - айаннааччы уонна таһаҕас таһыытын кытта сыһыаннаах экономика салаата.

## Автомобиль

* Көлө: автомобиль - миинэр көлө, таһаҕас массыына, автобус
* Айан ситимнэрэ: суол, күргэ, тоннель
* Айан түмүктэрэ: автостанция, автовокзал, турар сир

## Тимир суол транспорта

* Көлө: локомотив уонна вагон
* Айан ситимнэрэ: тимир суол, күргэ, тоннель
* Айан түмүктэрэ: тимир суол станцията уонна вокзал

## Уу транспорта

* Көлө: аал
* Айан ситимнэрэ: далай, байҕал, өрүс, күөл, уу ханаала
* Айан түмүктэрэ: порт

## Салгын транспорта

* Көлө: тайаара, хоролук, дирижабль
* Айан ситимнэрэ: салгын көрүдүөрэ
* Айан түмүктэрэ: аэропорт

## Транспорт атын көрүҥнэрэ

* Арба көлө
* Ындыы көлө
* Турба транспорта
* Лифт
* Эскалатор
* Нория
* Хамсыыр суол
* Быа суол
* Фуникулёр
* Маглев

## Транспорт өҥөлөрө

* Таһаҕас тиэйии
* Түмэт транспорт
* Такси
# IPad

iPad
**iPad«айпэ́д»' диэн ааҕыллар* — Apple хампаанньа таһарар интернет-планшета.2010 сыл тохсунньу 27 күнүгэр хампаанньа тойоно Стив Джобс көрдөрбүтэ. Атыыга ол сыл муус устар 3 күнүгэр тахсыбыта. Россияҕа атыыга 2010 сыл сэтинньи 9гар атыыга барбыта. 2011 сыл кулун тутар 2 күнүгэр иккис көлүөнэтэ - iPad 2, тупсарыллыбыт характеристикалаах көрдөрүллүбүтэ.

Персональнай комьютертан принципиально атын буолар уонна классическай интернет-планшет буолар. Сорок аналитиктар интернет-планшеттары персональнай компьютер аныгыскы эпохатыгар атыыллар уонна персональнай компьютертан быдан боростуой уонна өйдөнүмтүө буолар диэн толкуйдууллар..

>
> Apple iPad 2 презентациятыгар Стив Джобс маннык диэн эппитэ: «… Технологиялар гуманитарнай наукалартан арахсыбат — бу быһаарыы "посткомпьютернай эпоха" устройстваларыгар өссө кыдрдьык буолар. Конкуреннар персональнай компьютер саҥа моделларыгар оптимальнай баланс көрдүү сылдьаллар. Ол суол Apple суола буолбатах. Дьиҥэр кэскил быдан боростуой уонна өйдөнүмтүө "посткомпьютернай эпоха устройстваларыгар" баар. ».
>
>
>

## Быһаарыылар