# 1976 сыл

**1976** сыл.

## Туох буолбута

### Олунньу

* Олунньу 4 — Гватемалаҕа уонна Гондураска буолбут сир хамсааһыныгар 22 000 тахса киһи өлбүт.
* Олунньу 16 — ССРС-ка Каматааҕы массыына собуотун конвейерыттан бастакы КАМАЗ массыына оҥоһуллан тахсыбыт.
* Олунньу 24 — Москубаҕа ССКП XXV сийиэһэ аһыллыбыт.

### Кулун тутар

* Кулун тутар 10 — «Якутзолото» начальнига Тарас Десяткин(26.04.1928) уонна Нүөрүҥгүрү геолога Салима Каримова Социалистыы Үлэ Дьоруойа буолбуттар.
* Кулун тутар 28 — Польша айанньыта Кристина Хойновская-Лискевич Лас-Пальмастан (Канаар арыылара) бастакы соҕотох дьахтар сири эргийэр устуутун «Мазурек» диэн шлюбунан (9,5 м) саҕалаабыт. Икки сыл кэриҥэ буолан баран 1978 сыл кулун тутар 21 күнүгэр саҕалаабыт сиригэр этэҥҥэ төннүбүтэ.

### Муус устар

* Муус устар 1 — "Москуба - Новосибирскай - Дьокуускай" маршрутунан Ту-154 сөмүлүөт көтөр буолбут.
* Муус устар 3 — Франция киинэтин национальнай бириэмийэтэ "Сезар" ("Европа Оскара") аан бастаан туттарыллыбыт. Дьүүллүүр сүбэ бэрэстээтэлэ аатырбыт артыыс Жан Габен этэ.
* Муус устар 5 — Чжоу Эньлай диэн тохсунньуга өлбүт Кытай бэлиитигин кэриэстээн Тяньанмынь диэн Пекин киин болуоссатыгар 2 мөлүйүөн кэриҥэ киһи тахсыбыт. Митинг кэмигэр Кытай салалтатын, Мао Цзедуну утары лозуннар этиллибиттэр.

### Ыам ыйа

* Ыам ыйын 12 — Москубаҕа Хельсинки бөлөҕө үөскээбит. 1975 сыл от ыйын 30 — атырдьах ыйын 1 күннэригэр илии баттаммыт *Европа куттала суох буолуутун Түмүк Аага* диэн докумуон олоххо кииритин туруорсарга анаан төрүттэммитэ. Бу быраабы көмүскүүр уопсастыбаннай тэрилтэ билигин да баар.

* Ыам ыйын 28 — Москубаҕа Сэбиэскэй Сойуус уонна АХШ ыккардыларыгар сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэрии ыытыы туһунан сөбүлэҥ түһэрсиллибит.

* Бэс ыйын 29 — Сейшел арыылара Холбоһуктаах Хоруоллуктан тутулуга суох буолбуттар.

### От ыйа

* От ыйын 2 — Соҕуруу уонна Хотугу Вьетнамнар холбоһон Вьетнам Социалистыы Өрөспүүбүлүкэтэ буолаллар.
* От ыйын 17 — Монреальга XXI Олимпиада оонньуулара саҕаламмыт. Бу оонньууларга көҥүл тустууга саха оскуолатын өрөгөйө буолбута.
* От ыйын 28 — Таншань куоракка (КНР) XX үйэҕэ саамай элбэх киһи өлүүлээх сир хамсааһына буолбут.

* От ыйын 31 — Канада Монреалыгар Олимпийскай оонньууларга көҥүл тустууга финаллар ааспыттар. Манна Дмитрий Коркин иитиллээччилэрэ Павел Пинигин кыһыл көмүс мэтээли, оттон Александр Иванов уонна Роман Дмитриев үрүҥ көмүс мэтээллэри ылбыттар.

### Балаҕан ыйа

* Балаҕан ыйын 6 — Сэбиэскэй лүөччүк Виктор Беленко МиГ-25 сөмүлүөтүнэн Японияҕа күрээбит уонна АХШ-тан саһарарыгар көрдөспүт.

* Балаҕан ыйын 9 — Кытай муҥур салайааччыта Мао Цзэдун өлбүт. Былааска реформатор Дэн Сяопин кэлбит. Онон Кытайга реформатордар былааска ССРС-тааҕар 6 сылынан эрдэ кэлбиттэрэ (Андропов реформалары саҕалаан испитин аахтаахха). Дэн Сяопин дойду экэниэмикэтин экспортка олоҕурар курдук салайбыта (Тайвань, Сингапур, Япония, Соҕуруу Кэриэйэ холобурдарын батыһан).

* Балаҕан ыйын 16 — Арменияҕа уу аннынан харбааһыҥҥа аан дойду элбэх төгүллээх рекордсмена уонна чемпиона Шаварш Карапетян 10 миэтэрэ дириҥҥэ түспүт автобустан 20 киһини быыһаабыт.

* Балаҕан ыйын 18 — Мао Цзэдуну кытта быраһаайдаһыы буолбут. Өлүгүн анаан тутуллубут мавзолейга сытыарбыттара.

## Алтынньы

* Алтынньы 6 — Кытай бырабыыталыстыбатын баһылыга Хуа Гофэн «Түөрт киһи баандатын» хаайбыт (Мао Цзэдун диэки буолааччы КПК салайааччыларын), Кытайга уон сыл тухары буолбут "Култуура өрөбөлүүссүйэтэ" манан түмүктэммит.

### Ахсынньы

* Ахсынньы 15 — Испанияҕа референдумҥа быыбардааччылар демократияҕа көһөр иһин куоластаабыттар.
* Ахсынньы 23 — Амма оройуонун ыанньыксыта Петр Яковлев (22.02.1921—1978) Социалистыы Үлэ Дьоруойа буолбут.

## Төрөөбүттэр

* От ыйын 2 — Байбал Сэмэнэп, саха ырыаһыта.
* От ыйын 4 — Алексей Навальнай, юрист, инвест-активист, политика уонна уобсастыба диэйэтэлэ.
* От ыйын 7 — Лия Роббек — олоҥхону чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата.

* Атырдьах ыйын 12 — Агата Местникова — социология билимин хандьыдаата.

* Алтынньы 5 — Рамзан Кадыров — Чечен Өрөспүүбүлүкэтин баһылыга.
* Алтынньы 23 — Райан Рейнольдс — Канаада биллиилээх артыыһа.

## Өлбүттэр

* Тохсунньу 12 — Агата Кристи (1890 төр.), суруйааччы, аан дойдуга биллибит детективтэри суруйбута.
* Кулун тутар 20 — Дьячковскай Константин Николаевич — Туйаарыскай, оҕолорго анаан суруйбут бэйиэт, суруналыыс.

* Ыам ыйын 26 — Мартин Хайдеггер (1889 төр.), ньиэмэс бөлүһүөгэ.

* Балаҕан ыйын 3 — Никифоров Исай Прокопьевич, саха суруйааччыта, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.

* Балаҕан ыйын 9 — Мао Цзэдун — Кытай хоммунньуус салайааччыта. Кытай Норуот Өрөспүүбүлүкэтин 1949 сыллаахха олохтонуллуоҕуттан 1976 сыллаахха өлүөр дылы салайбыта.

* Алтынньы 3 — Дмитрий Ходулов (04.08.1912 төр.) — тыйаатыр артыыһа уонна режиссера, ССРС норуодунай артыыһа, Саха АССР норуодунай артыыһа, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо.

* Сэтинньи 16 — Николай Доможаков (1916 с.т.) — хакаас учуонайа. Хакасияҕа Тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа научнай-чинчийэр институтун тэрийсибитэ уонна 1944 сылтан 1955 сылга диэри салайбыта. Доможаков хакаас омук тылын, оскуолаҕа үөрэтэр кинигэлэрин, үөрэтии босуобуйаларын, атын элбэх үөрэх фундаментальнай үлэлэрин оҥорбут ааптар быһыытынан биллэр.

* Ахсынньы 7 — Пол Брэгг (1895 төр.), диетолог, натуропат, чөл олоҕу тарҕатааччы.
* Ахсынньы 14 — Кулачиков Серафим Романович — Эллэй, саха норуодунай поэта.