# Латыын тыла

| Латин тыла lingua Latina   |
| --- |
| Саҥарыы: | /laˈtiːna/ |
| Кэпсэтэллэр : | Сир ортотунааҕы байҕал |
| Language extinction: | Хойукку латин тыла араас Роман тыллар төрүөттэрэ |
| Тыл ууhа: | Индо-Эуропа  Италик   Латин-Фалиск    **Латин тыла**  |
| Ил суолталаах |
| Ил статустаах: |  Ватикан Официал дьыалаларга туттуллар, онуоха кэпсэтиигэ туттуллубат |
| Салайыллар: | Opus Fundatum Latinitas (Ром Католик Таҥара Дьиэтэ) |
| Тыл кодтара |
| ISO 639-1: | la |
| ISO 639-2: | lat |
| ISO 639-3: | lat |
|

**Латыын тыла** (лат. lingua Latina [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna]) эбэтэр **Латин тыла** диэн Рим империятыгар туттуллар былыргы римляннар тыллара.

Латин тыла ордук былыргы суруктаах-бичиктээх тылларга киирэр.

Билигин Ватикан илин уонна Ром Католик Таҥара Дьиэтин официаллык тыллара.

## Остуоруйа

Латыын тыла Инд-Эуропа тыллар ыалларыҥҥа сыһыаннаах, италик тыллар, латин-фалиск бөлөҕүн тыла. Кэмэттэн латыын тыла былыргы Италия остуоруйа сайдыытын арҕааҥы сир ортотунааҕы байҕалҕа процеһыгар баһылаар. Билигин өлбүт тыллар ахсаанарыгар киирсэллэр, санскриты кытта былыргы гириэк уонна атын тыллары кытта.

## Сурук-бичик

Lapis Niger (туруору тылб. *Хара таас*) диэн ордук былыргы латинныы суруктартан биирдэстэрэ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| букууба | латыын аата | дорҕоон (IPA) |
| --- | --- | --- |
| **A a** | *ā* | [a] |
| **B b** | *bē* | [b] |
| **C c** | *cē* | [k], [ts] |
| **D d** | *dē* | [d] |
| **E e** | *ē* | [ɛ] |
| **F f** | *ef* | [f] |
| **G g** | *gē* | [g] |
| **H h** | *hā* | [h] |
| **I i** | *ī* | [i] |
| **J j** | *jot* | [j] |
| **K k** | *kā* | [k] |
| **L l** | *el* | [l] |
| **M m** | *em* | [m] |

 |  |  |

| букууба | латыын аата | дорҕоон (IPA) |
| --- | --- | --- |
| **N n** | *en* | [n] |
| **O o** | *ō* | [ɔ] |
| **P p** | *pē* | [p] |
| **Q q** | *qū* | [kʷ] |
| **R r** | *er* | [r] |
| **S s** | *es* | [s] |
| **T t** | *tē* | [t] |
| **U u** | *ū* | [u] |
| **V v** | *vē* | [w>v] |
| **X x** | *ex* | [ks] |
| **Y y** | *ī Graeca* (««и» гириэкэтэ») | [iː] |
| **Z z** | *zēta* | [z] |

 |

* «C» уонна «K» буукубалар дорҕоон /k/ бэлиэтээр. Эмиэ «C» буукуба дорҕоон /ts/ бэлиэтээр «I», «E» уонна «Y» буукубалара иннигэр (өссө ae, oe дьуптуоннор иннигэр). (Холобур: centrum (*киин*), civis (*гражданин*) ол эрээри caput (*бас*), color (*өҥ*))

## Быһаарыылар

## Сигэлэр

### Кинигэлэр

* Н.И., Колотовкин (2000). *Учебник латинского языка для высших духовных учебных заведений*. Сергиев Посад: Греко-латинский кабинет при МДАиС.
* В.Н., Ярхо (1998). *Латинский язык - учебник для студентов педагогических ВУЗов* (5-ое ed.). Москва: Высшая школа. ISBN 5-06-003473-9.
* В.И., Мирошнишенкова; Н.А., Федорова (2003). *Lingua Latina*. М.: Флинта; Наука. ISBN 5-89349-542-X; 5-02-006323-1.

### Тылдьыттар

* Л.А., Афанасьев; Л.М., Готовцева; Н.И., Данилова и др. (2013). *Терминологический словарь. Лингвистика — Тиэрмин тылдьыта. Тыл үөрэҕэ*. Якутск — Дьокуускай: ИГИиПМНС СО РАН.