# Париж

|  |
| --- |
|  |
| **Париж** |
|

|  |
| --- |
|  |

 |  |
| Куорат былааҕа | Куорат гербэтэ |
|
Motto: Fluctuat nec mergitur |
|  |
| The Eiffel Tower (foreground) and the skyscrapers of Paris' suburban La Défense business district (background). |
| **Location** |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Time Zone | CET (UTC +1) |
| Administration |
| Country | France |
| Region | Île-de-France |
| Department | Paris (75) |
| Subdivisions | 20 arrondissements |
| Mayor | Bertrand Delanoë (PS) (2008-2014) |
| City Statistics |
| Land area¹ | 86.9 km² |
| Population² (Jan. 2006 estimate) | 2,167,994 |
|  - Ranking | 1st in France |
|  - Density | 24,948/km² (2006) |
| **Urban Spread** |
| Urban Area | 2,723 km² (1999) |
|  - Population | 9,644,507 |
| Metro Area | 14,518.3 km² (1999) |
|  - Population | 12,067,000 (2007) |
| 1 French Land Register data, which excludes lakes, ponds, glaciers > 1 km² (0.386 sq mi or 247 acres) and river estuaries. |
| 2 *Population sans doubles comptes*: residents of multiple communes (e.g. students and military personnel) only counted once. |
|  |

**Париж** (фр. Paris) диэн Франция киин уонна ордук улахан куората. Париж Иль-де-Франс регионун киинигэр Сена өрүскэ турар. Олохтоохторун ахсаана 2 103 778 киһи (2023 сыл). Агломерацията 13,2 млн киһи. Париж глобал куорат статустаах аан дойду биир сүрүн туризм, үп, дипломатия, эргиэн, култуура, мода, гастрономия киинэ буолар. Манна ЮНЕСКО, OECD, Париж кулуубун салалталара бааллар. Парижка сылга ортолоон 45 млн турист сылдьар.

## Устуоруйата

Париж топонима "Паризи" (лат. Parisii) диэн биир кельт бииһин аатыттан тахсар. Кельтар билиҥҥи Париж сиригэр эра иннинээҕи төрдүс үйэ ортотугар кэлэн олохсуйбуттара. Паризи бииһэ Сена өрүс Сите арыытыгар олохтообут суртарыттан Лютеция (Lutetia) куората үөскүүр. Эра иннинээҕи 53 сылга Гай Юлий Цезарь Лютеция туһунан Галл сэриитин (Bellum Gallicum) үлэтигэр суруйар. Э.и. 52 сылга риимнэр Сите арыытын уонна тула сирдэри сэриилээн ылбыттара. Лютеция олохтоохторо куораты уонна күргэлэри уоттаабыттара. Бу кэннэ риимнэр Сена хаҥас кытылыгар, билиҥҥи Сент-Женевьева томторугар, саҥа куораты туппуттара. Куорат Civitas Parisiorum диэн ааттанар. Манна акведук, тиэрмэ, арена, форум, амфитеатр, виллалар бааллара. Ол эрэн Риим импиэрийэтигэр куорат улахан суолтата суоҕа.

III-IV үйэлэргэ Париж (Paris) диэн аата туругурар. Риим импиэрийэтэ эстиитин кэннэ Парижы франк биистэрэ баһылыыллар. 508 сыллаахха франк хоруола Хлодвиг Парижы Меровинг династиятын киин куората оҥорор. Хлодвиг христиан итэҕэлин ылынан Парижка сыаркаптары манастыырдары туттарар. Сите арыытыгар хоруол уонна епископ сарайдара тутуллан Сите куорат киинэ буолар. Хлодвиг өлбүтүн кэннэ Франк илэ кыра хоруоллуктарга арахсан Париж суолтата намтыыр. 807 сыллаахха Каролинг импиэрийэтин хоруола Улуу Карл киин куоратын Парижтан Аахеҥҥа көһөрөр. IX үйэ устата Парижы норманнар сэриилииллэр. 885-886 сылларга Париж хаҥас кытылын бүтүннүүтүн урусхалллыыллар. Мантан ыла куорат сүрүннээн уҥа кытылын өттүнэн сайдан тутуллан барар. 987 сыллаахха Париж графа Гуго Капет Франция хоруолунан талыллар. Кини саҥа Капетинг династиятын олохтоон Парижы Франция киин куората оҥорор.

1190 сылтан Филипп Аугуст хоруол Сена икки кытылын холбоон хахха эркини тутан куораты күрүөлүүр. Бу күрүө арҕаа халатын быһыытынан Лувр тутуллубута. 1200 сыллаахха Париж университета төрүттэммитэ. Бу кэмтэн ыла куорат дьарыгынан үллэстиитэ барар: Сите арыыга дьаһалта уонна сыаркап дьиэлэрэ, хаҥас кытыл университеттаах институттардаах үөрэх киинэ, уҥа кытыл эргиэн уонна уус (цех) киинэ.

Cүүс сыллаах сэрии кэмигэр 1420 сыллаахха Парижы аангыл сэриилэрэ ылбыттара. 1437 сыллаахха Карл VII Парижы босхолообута. 1466 сыллааҕы чумаа хамсыгыттан 40 тыһыынча киһи өлбүтэ. Реформация итэҕэл сэриилэрин саҕана 1572 сыл атырдьах ыйын 24 күнүнээҕи Варфоломей түүнүгэр католиктар гугеноттары кыргыбыттара. Бу кыргыыга аччаабыта биэс тыһыынча киһи өлбүтэ. 1682 сыллаахха Людовик XIV хоруол резиденциятын Парижтан Версальга көһөрбүтэ. Париж Франция улуу өрөбөлүүссүйэтин сүрүн оруна буолбута. Манна өрө турааччылар 1789 сыллаахха Бастилия халатын ылбыттара, 1792 сыллаахха монархия биилигин суулларбыттара.

Индустрия өрөбөлүүссүйэтэ уонна Иккис импиэрийэ кэмнэригэр Париж баһаам сайдар үүнэр. Тимир суол тардыллан Парижка элбэх киһи үлэлии кэлэр. Куорат тулатааҕы сирдэригэр индустрия тэрилтэлэрэ үөскүүллэр. Наполеон III Бонапарт салалтатын саҕана Парижка күргүөмнээх реконструкция үлэтэ барар. Барон Осман архитектор былаанынан саҥа киэҥ уулуссалары бульвардары оҥорбуттара, уунан хааччыйыы канализация ситимнэрин тардыбыттара. 1870-71 сыллааҕы Франция-Пруссия сэриитин түмүгүнэн Иккис импиэрийэ эстэр. Парижка айдаан туран революционнай Коммуна тэриллэр. 1871 сыл ыам ыйын 21—28 күннэригэр федералистар күүстэрэ (Версаль аармыйата) Парижы сэриилээн ылаллар. Бу кыргыһыыга 22 тыһыынча киһи өлөр. Үһүс өрөспүүбүлүкэ төрүттэнэр.

1889 сыллааҕы аан дойду көрүлтэтигэр анаан Эйфель талата тутуллубута. 1900 сыллаахха Париж метротун бастакы линията ыытыллыбыта. 1880-1914 сыллары Францияҕа "Кэрэ эпоха" (La Belle Époque) диэн ааттыыллар. Бу сыллар эйэ сайдыы кэмнэрэ буолаллар. Париж аан дойдутааҕы култуура киинэ буолар. Монпарнас уонна Монмартр кыбаарталлара артыыс аймах мустар сирдэрэ буолаллар. Бу кэмҥэ Парижка Пабло Пикассо уонна Анри Матисс үлэлиллэр, импрессионизм хамсааһына үөскүүр.

Иккис аан дойду сэриитигэр 1940 сыл бэс ыйын 14 күнүгэр Парижы ниэмэс вермахт сэриилэрэ оккупациялаабыттара. 1944 сыл атырдьах ыйын 25 күнүгэр Франция утарсыытын күүстэрэ уонна АХШ үһүс аармыйата көмөлөөн Парижы босхолууллар. Сэрии кэннэ Париж күүскэ сайдар улаатар. 1955-1958 сыллардаахха Дефанс (La Défense) диэн саҥа бизнес кыбаартал арыллар. Манна аныгы үрдүк дьиэлэр халлаан кирбээччилэр тутуллаллар. 1968 сыл ыам ыйыгар Шарль де Голль президент салалтатын утаран устудьуон айдаана буолар. 1970-с сылларга куорат хоту уонна илин хайысханан тэнийэр. Бу сылларга Парижка омук дойдуларыттан миграция улаатар.

2015 сыл сэтинньи 14 күнүгэр Ислам Илэ тэрилтэтин террористара Стад де Франс стадиону, Батаклан театрын, хас да рестораны атаакалыыллар. Бу терактарга холбоон 130 киһи өлөр, 416 киһи эчэйэр.

## Географията

Париж Сена өрүһүн үрдүгэр турар. Хоту Франция Иль-де-Франс регионугар Париж бассейнын киинигэр баар. Байҕал таһымыттан үрдүгэ 65 м. Илин баар Булонь уонна Венсен ойуурдара куорат чэрчитигэр киирэллэр. Париж иэнэ 87 км², пааркалары ойуурдары кытта 105 км². Куорат былыргы киинэ Сите арыытыгар (Île de la Cité) баар. Үрдүкү томтордоро Монмартр (130 м) уонна Бельвиль (128 м).

## Климата

Париж климатыгар Гольфстрим сүүрээнэ дьайар буолан күүстээх тоҥуу-куйаас дэҥ кэриэтэ буолар. Сыллааҕы орто температурата 12,8 °C. Тымныы ый тохсунньу +5,5 °С. Итии ыйдар от ыйа уонна атырдьах ыйа +21 °С. Сыллааҕы орто максимума 15 °C, сыллааҕы орто минимума 7 °C. Температура үрдүкү рекорда 2019 сыл от ыйын 25 күнүгэр 42,6 °C, намыһах рекорда 1879 сыл ахсынньы 10 күнүгэр −23,9 °C. Сыллааҕы орто сөҥүү 585 мм. Ыам ыйа ордук ардахтаах ый 64,9 мм. Олунньу ордук кураанах ый 43,7 мм.

## Дьоно

Париж 250 – 2006 сылларга олохтоохторун ахсаана| 250 | 1328 | 1422 | 1500 | 1565 | 1590 | 1600 | 1637 | 1680 | 1766 | 1789 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 6000 | 200 000 | 100 000 | 150 000 | 294 000 | 200 000 | 300 000 | 415 000 | 500 000 | 576 639 | 650 000 |
| 1801 | 1811 | 1817 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 | 1856 | 1861 | 1866 |
| 546 000 | 622 636 | 713 966 | 785 862 | 899 313 | 936 261 | 1 053 897 | 1 053 262 | 1 174 346 | 1 696 141 | 1 825 274 |
| 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 | 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 |
| 1 851 792 | 1 988 806 | 2 269 023 | 2 344 550 | 2 447 957 | 2 536 834 | 2 714 068 | 2 763 393 | 2 888 110 | 2 906 472 | 2 871 429 |
| 1931 | 1936 | 1946 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 |
| 2 891 020 | 2 829 753 | 2 725 374 | 2 850 189 | 2 790 091 | 2 590 771 | 2 299 830 | 2 176 243 | 2 152 423 | 2 125 246 | 2 181 371 |
| Дьону сурутуу 1801 сылтан саҕаланар |

## Дьаһалтата

Париж Франция Иль-де-Франс регионугар департамент уонна коммуна быһыытынан киирэр. Париж баһылыгын уонна кини солбуйааччыларын Париж сүбэтэ алта сыллаах болдьоххо талар. Париж сүбэтэ коммуна төрүннүүр биилигэ буолар. Париж сүбэтэ куорат олохтоохторунан алта сылга талыллар 163 депутаттаах. Париж департаменын бииликтэрэ департамент уонна полиция префектара буолаллар.

Париж 1956 сылтан ыла Римныын бырааттыы сыһыаннаах. Аан дойду 50 тахса куоратын кытта партнердуу сыһыаннаах.

### Арондисманнар

Париж 20 арондисмаҥҥа (arrondissements, муниципальнай уокурук) үллэстэр. Хас биирдии арондисман түөртүү кыбаарталга (quartiers) үллэстэр, онон Парижка бүтүннүүтэ 80 административнай кыбаарталлаах. Кыбаартал аайы полиция салаата баар.

| Арондисман | Аата | Боронсуустуу | Иэнэ (га) | Дьоно (киһи) | Чиҥэ (киһи/км²) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1872 | 1954 | 1999 | 2005 | 1872 | 1954 | 1999 | 2005 |
| I | Лувр | Louvre | 183 | 74 286 | 38 926 | 16 888 | 102 300 | 40 593 | 21 271 | 9 228 | 18 301 |
| II | Бурс | Bourse | 99 | 73 578 | 43 857 | 19 585 | 74 321 | 44 300 | 19 783 |
| III | Тампль | Temple | 117 | 89 687 | 65 312 | 34 248 | 76 656 | 55 822 | 29 272 |
| IV | Оте́ль-де-Виль | Hôtel-de-Ville | 160 | 95 003 | 66 621 | 30 675 | 59 377 | 41 638 | 19 172 |
| V | Пантео́н | Panthéon | 254 | 96 689 | 106 443 | 58 849 | 59 300 | 38 067 | 41 907 | 23 169 | 23 347 |
| VI | Люксембу́рг | Luxembourg | 215 | 90 288 | 88 200 | 44 919 | 45 800 | 41 994 | 41 023 | 20 893 | 21 303 |
| VII | Пале́-Бурбо́н | Palais-Bourbon | 409 | 78 553 | 104 412 | 56 985 | 55 700 | 19 206 | 25 529 | 13 933 | 13 619 |
| VIII | Элизе́ | Élysée | 388 | 75 796 | 80 827 | 39 314 | 39 200 | 19 535 | 20 832 | 10 132 | 10 103 |
| IX | Опера́ | Opéra | 218 | 103 767 | 102 287 | 55 838 | 58 800 | 47 600 | 46 921 | 25 614 | 26 973 |
| X | Анкло́-Сен-Лора́н (Антрепо́) | Enclos-St-Laurent Entrepôt | 289 | 135 392 | 129 179 | 89 612 | 89 600 | 46 848 | 44 699 | 31 008 | 31 004 |
| XI | Попенку́р | Popincourt | 367 | 167 393 | 200 440 | 149 102 | 150 500 | 45 611 | 54 616 | 40 627 | 41 008 |
| XII | Рёйи́ | Reuilly | 637 | 87 678 | 158 437 | 136 591 | 139 100 | 13 764 | 24 872 | 21 443 | 21 837 |
| XIII | Гобеле́н | Gobelins | 715 | 69 431 | 165 620 | 171 533 | 177 900 | 9 711 | 23 164 | 23 991 | 24 882 |
| XIV | Обсерватуа́р | Observatoire | 564 | 69 611 | 181 414 | 132 844 | 134 200 | 12 342 | 32 166 | 23 554 | 23 794 |
| XV | Вожира́р | Vaugirard | 848 | 75 449 | 250 124 | 225 362 | 231 500 | 8 897 | 29 496 | 26 576 | 27 300 |
| XVI | Пасси́ | Passy | 791 | 43 332 | 214 042 | 161 773 | 146 900 | 5 478 | 27 060 | 20 452 | 18 572 |
| XVII | Батиньо́ль-Монсо́ | Batignolles-Monceau | 567 | 101 804 | 231 987 | 160 860 | 160 300 | 17 955 | 40 915 | 28 370 | 28 271 |
| XVIII | Бют-Монма́ртр | Butte-Montmartre | 601 | 138 109 | 266 825 | 184 586 | 188 500 | 22 980 | 44 397 | 30 713 | 31 364 |
| XIX | Бют-Шомо́н | Buttes-Chaumont | 679 | 93 174 | 155 028 | 172 730 | 185 400 | 13 722 | 22 832 | 25 439 | 27 305 |
| XX | Менильмонта́н | Ménilmontant | 598 | 92 772 | 200 208 | 182 952 | 188 600 | 15 514 | 33 480 | 30 594 | 31 538 |
|  | Булонь ойуура | Bois de Boulogne | 846 |  |
|  | Венсен ойуура | Bois de Vincennes | 995 |  |
| Барыта |  |  | 10 540 | 1 851 792 | 2 850 189 | 2 125 246 | 2 144 700 | 17 569 | 27 042 | 20 164 | 20 330 |

## Экономиката

Париж Франция тутаах экономика киинэ буолар, Франция GDPтын 10% оҥорор. Франция индустрия тэрилтэлэрин 25% кэриҥэ Парижка салалталаахтар. Франция Fortune Global 500 тиһигэр киирэр бастыҥ тэрилтэлэрэ Париж регионугар салалталаахтар. Олор ахсааннарыгар Axa, Danone, BNP Paribas, Société Générale, Crédit Agricole. Үгүс тэрилтэлэр Дефанс бизнес кыбаарталга үлэлииллэр.

Парижка бүтүннүүтэ 349,000 тэрилтэ регистрациялаах. 1,64 млн вакансияттан 85% өҥө сектора. Париж экономикатын 13% туризм ылар. Туризм тэрилтэлэригэр 160,000 киһи үлэлиир. 2019 сыл туругунан Париж агломерациятыгар 2056 хонук дьиэ баара, манна эбиитин 60 тыһыынча дьиэ Airbnb регистрациялааҕа. 2022 сыллаахха Парижка 44 млн турист кэлэ сылдьыбыта.

## Транспорт

### Автотранспорт

Париж Франция тутаах айан түмүгэ буолар. Бары хайысхалартан суоллар Париж диэки радиустарынан түмсэллэр: Лилльтан А1, Реймстан А4, Дижонтан А5, Лионтан А6, Невертан А77, Орлеантан А10, Руантан А13 уонна Амьентан А16. Куораты тула быһаччы төгүрүйэр суол тутуллубута, хас биирдии хайысхаҕа 2-4 дьураалаах. А86 уонна А104 төгүрүйэр суолларынан транзитнай транспорт Парижка киирбэккэ эрэ тумнан ааһар.

### Түмэт транспорт

Париж метрота 1900 сыл от ыйыгар арыллыбыта. 14 линиялаах, 300 станциялаах, Монмартр томторугар тахсар фуникулёрдаах. Линияларын устата 212,5 км.

RER (Réseau Express Régional) диэн биэс линиялаах (A, B, C, D, E) сыыдам тимир суол транспорта. Париж тулалааҕы сирдэригэр тиийэр. Холобур, аэропортарга уонна Диснейлеҥҥа.
Париж трамвайа 13 линиялаах. Үксүлэрэ куорат тас өттүнэн сылдьаллар. Куорат иһинэн биир Т3 линия эрэ барар.

Париж автобуһа 60 маршруттаах. Noctilien диэн түүн сылдьар автобус ситимэ баар.

Троллейбус ситимин 1966 сыллаахха быспыттара.

### Тимир суол транспорта

Париж Хоту вокзала Дьобуруопа бастыҥ сырыылаах вокзала
Париж тимир суол вокзалларыттан Франция бары регионнарыгар уонна чугастаа5ы дойдуларга тиийиэххэ сөп.

* **Сен-Лазар вокзала** (Gare Saint-Lazare) хайысхалара: Нормандия (Руан, Гавр, Довиль, Шербур)
* **Хоту вокзал** (Gare du Nord) хайысхалара: хоту Франция (Лилль), Холбоһуктаах Хоруоллук (Лондон, Eurostar), Бельгия (Брюссель), Нидерланд (Амстердам), Германия
* **Илин вокзал** (Gare de l’Est) хайысхалара: илин Франция (Страсбург, Нанси), Германия (Франкфурт, Мүнхен, Штутгарт), Лүксембург, Аустрия (Вена)
* **Лион вокзала** (Gare de Lyon) хайысхалара: соҕуруулуу-илин Франция (Лион, Марсель, Ницца), Швейцария, Италия, Испания (Барселона)
* **Берси вокзала** (Gare de Bercy) хайысхалара: Бургундия, Овернь, Аальпа, Италия
* **Монпарнас вокзала** (Gare Montparnasse) хайысхалара: Бретань (Ренн, Брест), Атлантика кытыла (Бордо, Биарриц), Испания, Португалия
* **Аустерлиц вокзала** (Gare d’Austerlitz) хайысхалара: киин соҕуруу Франция (Орлеан, Лимож, Тулуза, Ницца), Испания

### Салгын транспорта

**Аэропортар Шарль де Голль аэропорта (Aéroport Paris-Charles-de-Gaulle) Парижтан 25 км хотугулуу-илин баар
* Орли аэропорта (Aéroport Paris-Orly) Парижтан 14 км соҕуруу баар
* Ле Бурже аэропорта (Aéroport Paris – Le Bourget) Парижтан 12 км хотугулуу-илин баар
* Ватри аэропорта (Aéroport Châlons-Vatry) Парижтан 140 км илин баар
* Бове Тие аэропорта (Aéroport de Beauvais-Tillé) Парижтан 70 км хоту баар

### Уу транспорта

Париж порта Франция ордук улахан өрүс порта буолар, Дьобуруопаҕа Дуйсбург портун кэнниттэн иккис улахан. Сыллааҕы пассажир сырыыта 7 млн киһи, таһаҕас тиэйиитэ 20 млн тонна (2008 сыл туругунан).

## Үөрэх

Париж аан дойду биир бастыҥ үөрэх киинэ буолар. Манна 45 үрдүк үөрэх тэрилтэтэ баар.

Аан дойду 100 бастыҥ университетын ахсааныгар киирэр түөрт баар:

* Сорбонна университета
* Paris Sciences et Lettres University
* Institut Polytechnique de Paris
* Université Paris-Saclay

## Култуурата

### Түмэллэр

Лувр
Парижка 130 түмэл баар. Ил уонна муниципалитет түмэллэрэ, тус коллекциялар, тематикалаах түмэллэр бааллар.

* Лувр (Musée du Louvre)
* Орсе түмэлэ (Musée d'Orsay)
* Помпиду киинэ (Centre Pompidou)
* Оранжери түмэлэ (Musée de l’Orangerie)
* Роден түмэлэ (Musée Rodin)
* Пикассо түмэлэ (Musée Picasso)

### Театрдар

Опера Гарнье
Парижка араас репертуардаах 135 театр баар.

* Опера Гарнье (Opéra Garnier)
* Комеди Франсез (Comédie-Française)
* Бастилия операта (Opéra Bastille)
* Мариньи театра (Théâtre Marigny)
* Могадор театра (Théâtre Mogador)

### Кабарелар

Кабаре (cabaret) дьоҕур жанрын быһыытынан Парижка үөскээбитэ. XIX үйэ бүтүүтэ Парижка 50 тахса кабаре дьиэтэ баара.

* Мулен Руж (Moulin Rouge)
* Крейзи Хорс (Crazy Horse)
* Паради Латин (Paradis Latin)
* О Лапэн Ажиль (Au Lapin Agile)
* Ла Нувэль Эв (La Nouvelle Eve)
* Мадам Артур (Madame Arthur)
* Лидо (Lido)

## Архитектурата уонна биллиилээх сирдэрэ

Шанз Элизе
* Эйфель талата (Tour Eiffel)
* Таҥара ийэтин Париижтааҕы собуора (Cathédrale Notre-Dame de Paris)
* Триумф аарката (Arc de Triomphe de l'Étoile)
* Шанз Элизе (Avenue des Champs-Élysées)
* Имбэлииттэр дьиэтэ (Hôtel des Invalides)
* Пантеон (Panthéon)
* Сорбонна (Sorbonne)
* Парижтааҕы Диснейленд (Disneyland Paris)
* Сакре-Кёр базиликата (Basilique du Sacré Cœur)
* Консьержери (Conciergerie)
* Люксембург чэчирэҥэ (Jardin du Luxembourg)
* Пер Лашез көмүргэнэ (Cimetière du Père Lachaise)
* Париж катакомбалара (Catacombes de Paris)

## Спорт

Парижка 1900, 1924, 2024 сыллардааҕы сайыҥҥы Олимпия оонньуулара ыытыллыбыттара. 1998 сыллааҕы аан дойду футбол чемпионата уонна 2016 сыллааҕы Дьобуруопа футбол чемпионата ыытыллыбыттара. Парижка Пари Сен-Жермен диэн Франция бастыҥ футбол кулууба олоҕурар.

Парижка Франция тенниска аһаҕас чемпионата ыытыллар (Ролан Гаррос турнира), кини Grand Slam түөрт турнирыттан биирдэстэрэ буолар.

Тур де Франс диэн аан дойду бастыҥ билисипиэт сырсыыта Парижка түмүктэнэр.

### Стадионнар

* Стад де Франс (Stade de France)
* Стад Ролан Гаррос (Stade Roland Garros)
* Парк де Пренс (Parc de Princes)

## Галерея

|  |  |  |  |
| Эйфель талата | Триумф аарката | Нотр-Дам де Пари | Версаль сарайа |

Триумф ааркатыттан панорама көстүүтэ

Эйфель талатыттан панорама көстүүтэ

## Быһаарыылар

## Литэрэтиирэ

* Cronin, Vincent (1989). Paris on the Eve, 1900–1914. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-312-04876-1.
* Cronin, Vincent (1994). Paris: City of Light, 1919–1939. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-00-215191-7.
* Favier, Jean (1997). Paris. Fayard. ISBN 978-2-213-59874-1.
* Hillairet, Jacques (2005). Connaissance du Vieux Paris. Rivages. ISBN 978-2-86930-648-6.
* Jones, Colin (2004). Paris: The Biography of a City. New York: Penguin Viking. ISBN 978-0-670-03393-5.
* Marchand, Bernard (1993). Paris, histoire d'une ville : XIXe-XXe siècle. Paris: Le Seuil. ISBN 978-2-02-012864-3.
* Wakeman, Rosemary (2009). The Heroic City: Paris, 1945–1958. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-87023-6.