Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лео Маккэри

| Лео Маккэри |
| --- |
|   |
| Төрөөбүтэ | Thomas Leo McCarey Алтынньы 3 1898(1898-10-03) Лос Андьелес, Калифорния |
| Өлбүтэ | От ыйын 5 1969 (сааhыгар 70) Санта Моника, Калифорния |

**Томас Лео Маккэри** (ааҥл. *Thomas Leo McCarey*) (Алтынньы 3, 1898 – От ыйын 5, 1969) диэн АХШ киинэ режиссера, сценариhа уонна продюсера. Олоҕун тухары 200 кэриэтэ киинэ оҥоруутугар үлэлэспит, сүрүннээн комедияларга.

## Фильмографията

|  |  |
| --- | --- |
| * *Isn't Life Terrible?* (1925)
* *Mighty Like a Moose* (1926)
* *Sugar Daddies* (1927)
* *Pass the Gravy* (1928)
* *Should Married Men Go Home?* (1928)
* *Habeas Corpus* (1928)
* *We Faw Down* (1928)
* *Liberty* (1929)
* *Wrong Again* (1929)
* *Big Business* (1929 short)
* *Indiscreet* (1931)
* *Duck Soup* (1933)
* *Belle of the Nineties* (1934)
* *Ruggles of Red Gap* (1935)
 | * *The Milky Way* (1936)
* *Make Way for Tomorrow* (1937)
* *The Awful Truth* (1937)
* *The Cowboy and the Lady* (1938)
* *Love Affair* (1939)
* *My Favorite Wife* (1940)
* *Once Upon a Honeymoon* (1942)
* *Going My Way* (1944)
* *The Bells of St. Mary's* (1945)
* *Good Sam* (1948)
* *An Affair to Remember* (1957)
* *Rally 'Round the Flag, Boys!* (1958)
* *Satan Never Sleeps* (1962)
 |

## Сигэлэр

* Лео Маккэри туhунан Internet Movie Database
# UTC

**UTC** (Universal Time, Coordinated; ааҥ. *Coordinated Universal Time*, фр. *Temps Universel Coordonné*), ол аата **Бүтүн тэҥнэтиллибит кэм**, диэн омуктар икки ардыларынааҕы атом кэмигэр сөп түбэhэр кэм стандарта. Сир эргиирэ бытаарыытыттан сылтаан бу кэмҥэ хас да чорбохтоох сөкүүндэлэр эбиллэллэр.

Саха сирин улахан өттө (Дьокуускайы киллэрэн туран) бу кэмтэн +9 чаас уратылаах.
# География координаталара

Координаталар сфералара
**География координаталара**, точка балаһыанньатын быһаараллар.

География координаталара сфера координаталарын курдук быһаарыллар. Итинник координаталар атын халлаан куйаарын системаларга эмиэ туттуллаллар.

## Кэтирээһин

**Кэтирээһин** WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 зенит хайысхатын уонна экватор ньуурун ыккардынааҕы муннук. Экватортан икки өттүгэр 0 - 90° ааҕыллар.

Сир дьҥнээх халыыба сфераттан атын буолан география кэтирээһинэ геоцентр кэтирээһиниттэн арыый ураты буолар.

## Усталааһын

**Усталааһын** WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 точканнан ааһар меридиан уонна 0 кыраадыстаах меридиан ыккардыларынааҕы муннук.
Билигин Сиргэ 0 кыраадыстаах меридиан Лондон аттынааҕы Гринвич обсерваториянан ааһар меридианы ааҕаллар.

0 до 180° илин диэкки кэтирээһиннэр илин диэн, онтон арҕаа диэкки арҕаа диэн ааҕыллаллар.

Кэтирээһин олохтоох кэми быһаарар.

## Үрдүгэ

Точка балаһыанньатын толору быһаарар сыалтан үһүс координата наада - *үрдүгэ*.

Планета кииниттэн ааҕыллыбат, муора таһымыттан ааҕыллар.

Муора таһымыттан үрдүгэ өссө салгын баттааһыны кытта сибээстээх.

## Сигэлэр

* Географические координаты всех городов на Земле(ааҥл.)
* Географические координаты населённых пунктов Земли (1) Архыыптаммыт 2007, Муус устар 7 күнүгэр. (ааҥл.)
* Географические координаты населённых пунктов Земли (2) (ааҥл.)

## Өссө маны көр

* Навигация
# Дойду

**Дойду** диэн политика географиятыгар уонна омуктар ыккардыларынааҕы алтыһыыга сыhыаннаах политика эттик (ил суверенитеттаах эбэтэр атын ил былааһын анныгар олорор туспа сир, территория). Бу өйдөбүл ил, нация уонна дьаhалта диэн тылларга сороҕор синоним курдук туттуллар.

географияҕа: 1) түөлбэ сир; 2) сылгы-ынах сүөһүлээх саха дьоно олохсуйбут сирэ.
# Этнохороним

**Этнохороним, катойконим, демоним** диэн ханнык эмит түөлбэ (сэлиэнньэ, куорат, дойду, судаарыстыба уо.д.а.) дьонун омугуттан тутулуга суох ааттааhын: Төхтүр — төхтүрдэр, Томтор — томтордор, куорат — куораттар.
# Кэм курдааһына

Аан дойдутааҕы ыстандаартаммыт кэм курдааһыннара, бэс ыйа 2008.
**Кэм курдааһына** диэн Сиргэ баар араас уобаластарга араас бириэмэни араарга туттуллар, тоҕо диэтэххэ, Сири Күн тэҥҥэ сырдаппат, биир өттүгэр, холобур, күнүс буоллаҕына атын өттүгэр түүн буолар. Сиргэ билигин 39 кэм курдааһына баар, хас курдааһын бэйэтэ туспа ааттаах.

Гринвич кэмэ (GMT) билигин UTC (Coordinated Universal Time - сүрүннүүр биирдэһиллибит кэм) диэн ааттанар. Атын кэм курдааһыннара ону кытта тэҥнэһэллэр. Ыаллыы сытар кэм курдааһыннара үксүгэр чааһынан уратылаахтар, ол гынан баран сорох сирдэргэ 30 эбэтэр 45 мүнүүтэнэн араастаах буолар. Сорох дойдулар хас саас аайы сайыҥҥы кэмҥэ, күһүн аайы төттөрү көһөллөр.

Гринвич кэмэ (GMT) 1675 сылаахха Гринвичтээҕи хоруоллук обсерваторияҕа төрүттэммитэ. Ол саҕана байҕалга уста сылдьар хараабыллар ханна сылдьалларын быһаарарга көмөлөһөрө.

Кэм курдааһыннарын хаартата (сыл муус устар туругунан)
# Сайыҥҥы кэм

**саас:** Сайыҥҥы бириэмэҕэ көһүү
**күһүн:** Сайыҥҥыттан «көннөрү» бириэмэҕэ көһүү

  сайыҥҥы кэм туттуллар сирдэрэ

  сайыҥҥы кэм хаһан да туттуллубатах сирдэрэ

  сайыҥҥы кэм туттулла сылдьыбыт сирдэрэ

**Сайыҥҥы кэм** диэн олохтоох кэмтэн 1 чаас инники көһөрүллүбүт кэм.

## Сигэлэр

* Карта стран, переходящих на летнее время и даты перехода
* О негативном влиянии летнего времени на здоровье людей и экономическую ситуацию в стране
* Летнее, зимнее и рациональное время для Киева: расчеты и сравнение. Архыыптаммыт 2009, Олунньу 20 күнүгэр.
* Графическое изображение временных зон и летнего времени Архыыптаммыт 2010, Балаҕан ыйын 26 күнүгэр.
* Три мифа о летнем-зимнем времени
* Европейская точка зрения (англ.) Архыыптаммыт 2010, Муус устар 30 күнүгэр.
* Перевод часов вреден для здоровья
# Колумбус

**Колумбус** (ааҥл. *Columbus*), АХШ хотугулуу-илин өттүгэр Сайото өрүскэ турар куорат. Огайо штаат киинэ. Олохтоохторун ахсаана 730,9 тыһю киһи (2004), пригородтарын кытта 1,55 мөл. киһи (2004).

Бөдөҥ промышленнай, атыы-эргиэн уонна культурнай киин.

Важный узел железных и автомобильных дорог. Международный аэропорт. Авиакосмическая промышленность. Машиностроение, радиоэлектроника, электротехника, оборудование для ГЭС и АЭС; производство холодильников, текстильная, стекольная, пищевая (в том числе мукомольная и мясоконсервная), полиграфическая промышленность. Одна из ведущих отраслей — пивоварение. 3 университета, в том числе Университет штата Огайо (1870), различные колледжи. 5 теле- и 19 радиостанций. Музеи.
Основан в 1812. Назван в честь Х. Колумба. С 1816 — столица штата.
Среди достопримечательностей: Капитолий штата (1861), Исторический музей Огайо (1970).
# Kroger

**Kroger** (Крогер) — Америкаҕа, Канаадаҕа, Мексикаҕа уонна Соҕуруу Кореяҕа баар улахан гипермаркеттар. Крогер уопсайа 10 тыыһынча гипермаркеттаах 20 омук дойдутугар, ол эрэн сүрүн үлэлиир сирэ Цинциннати, Огайо штата.
# Procter and Gamble

The Procter & Gamble Company|  |
| Көрүҥэ |
Аһаҕас |
| Тэриллибитэ |
1837 |
| Тэрийээччи |
William Procter James Gamble |
| Штаб-квартира |
Cincinnati, Ohio, USA |
| Үлэлиир сирэ |
Worldwide |
| Тутаах дьоно |
Bob McDonald (Chairman, President and CEO) |
| Индустрията |
Consumer goods |
| Оҥоһуулара |
Foods, beverages, cleaning agents and personal care products *See P&G brands* |
| Барыhа | ▲ US$ 83.68 billion (2012) |
| Операционнай барыhа | ▼ US$ 13.29 billion (2012) |
| Net income | ▼ US$ 10.75 billion (2012) |
| Бүтүн активтара | ▼ US$ 132.2 billion (2012) |
| Бүтүн хапытаала | ▼ US$ 63.43 billion (2012) |
| Үлэhиттэрэ |
126,000 (2012) |
| Уэбсайта |
pg.com |

**«ПРОКТЕР ЭНД ГЭМБЛ»** (ааҥл. *Procter and Gamble*, *P&*G) — олоххо-дьаһахха туттуллар химияны уонна эми-тому оҥорон таһаарар тэрилтэ. Салалтата Цинциннати куоракка (Огайо) баар. 1837 сыллаахха Уильям Проктер уонна Джеймс Гэмбл мыыла, чүмэчи, арыы, глицерин оҥорор дьоҕус дьиэ кэргэн фиирматын тэрийбиттэр. Аата «Проктер энд Гэмбл оф Цинциннати». 1882 сыллаахха Харли Проктер (Уильяма уола) «Айвори» диэн ууга тимирбэт мыыланы арбаан дойдуга киэҥник биллибит. 1926 сыллаахха, үчүгэй сыттаах суунар сириэстибэлэр муодаҕа киирбит кэмнэригэр хампаанньа «Камей» мыыланы таһаарбыт. 1933 сыллаахха «Проктер энд Гэмбл» таҥас сууйар Oxydol бороһуогу «Ма Перкинс» диэн ааттаах радиосериал кэмигэр арбаан «мыыла операта» диэн жаанры төрүттээччинэн буолбут. 1930-с сылларга Dreft диэн ааттаах синтетика сууйар сириэстибэни таһааран сууйар-ырастыыр технологияларга улахан уларытыыны онорбута.

Аан дойду иккис сэриитин бүтүүтүгэр Tide диэн таҥас сууйар бороһуогу таһааран 1950 сыллаахха бэйэтин үлэлиир рыынагар бастакы хампаанньа буолбут. Бу бороһуок «Тайд» диэн нууччалыы суруктаах Сэбиэскэй Сойууска эмиэ атыылана сылдьыбыта. 1961 сыллаахха «Памперс» бастакы баартыйатын таһаарбыттара. Бу подгузниктар кыра оҕону көрүүнү-харайыыны биллэрдик чэпчэппиттэрэ. 1983 сыллаахха хампаанньа дьахтар гигиенатыгар туттуллар проклаадкаларын Always диэн ааттаан таһаарбыттара.

XX үйэ бүтэһигэр аан дойду ырыынагар мыыла, таҥас сууйар бороһуок, тиис сууйар пааста, дезодорант, шампуун ырыынактарын биир күүстээх кыттааччыта буолбут. Оҥорор табаардарын 140 дойдуга 300 ааттаах брендтарынан атыылыыр. Хампаанньаҕа сир үрдүнэн 98 тыыһ киһи үлэлиир эбит. 2004 сыл түмүгүнэн хампаанньа сыаната 133,92 млрд долл, онтон барыһа 6,94 млрд доллар эбит.

## Быһаарыылар
# Толидо

**Толидо** (Толедо, Тоledo), АХШ хоту өттүгэр Огайо штаакка Эри күөлгэ баар куората (грузооборот около 20 млн т в год). Олохтоохторун ахсаана 309 тыһ. киһи (2004), пригородтарын аахтахха 634 тыһ. киһи (2004). Хара уонна өҥнөөх тимири таҥастыыр, машиностроительнай, химическэй уо. д.а. промышленность. Университет.
# Филаделфиа

**Филаделфиа** (ааҥл. *Philadelphia*) диэн Пеннсүлваниа штатын саамай улахан куората уонна АХШ биир улахан эргиннээх куората буолар.

### Бэлиэ күннэрэ

* Олунньу 15 — ЭНИАК (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр
# Трамвай

Tatra T3 трамвай
**Трамвай** диэн чаҕылыманан барар тимир суол көлөтө. Түмэт транспортын биир көрүҥэ. Трамвай үксүн хото уулуссаларын устун сылдьар. Трамвай чаҕылымаҕа сүүрээн ылааччытынан холбонор. Чаҕылыма ылыытын ньымалара: үөһээнэн тардыллыбыт контактаах ситим, контактаах үһүс рельс эбэтэр аккумулятор.
# Мүнхэн

**Мүнхэн** (сороҕор **Мүниҕ**, ниэм. *München*) — Германия үһүс улахан куората, Бавария киинэ. Нэһилиэнньэтэ 1 мөллүйүөн 677 тыыһынча 878 киһи, эргинниин 3 мөллүйүөн. Мүнхэн куорат Эуропаҕа биир саамай биллэр аныгы аирпордаах уонна транспортнай системалаах. Куорат интернациональнай. Төрүт олохтооҕо баара суоҕа 44 % эрэ ылар, манна элбэх кытайдар уонна туроктар олороллор. Куоратка сылын ахсын аан дойдуга киэҥник биллэр бырааһынньык буолар — өктөбэфест.

Манна элбэх сахалар олороллор, тас сахалартан биир бөдөҥ диаспора баар.
# Гиннесс рекордтарын кинигэтэ

Гиннесс рекордтарын кинигэтин логотииба
Гиннесс рекордтарын кинигэтэ диэн хас сыл аайы бэчээттэнэр ыспыраапка курдук кинигэ. Дьон оҥорбут рекордтарын ону тэҥэ күн-дьыл рекордтарын наардаан мунньуллубут кинигэтэ. Бэйэтэ эмиэ рекорд буолар - кинигэлэр сиэрийэлэриттэн ааптарскай быраабынан хаххаланар кинигэ диэн. Ону тэҥэ АХШ публичнай библиотекаларыттан саамай уоруллар кинигэ буолар.

## Быһаарыылар
# Рио де Жанейро

|  |
| --- |
| **Рио де Жанейро** |
| **Rio de Janeiro** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Flag** |  **Seal** |

 |
| Хос аата: Cidade Maravilhosa, **Rio** |
| Рио де Жанейро илгэРио де Жанейро илгэ |
| Location of Рио де Жанейро |
| Координаталара: 22°54′30″ с. ш. 43°11′47″ а. д. |
| Дойду
 |  Бразилия |
| Регион
 | Соҕуруулуу илин |
| Штат
 |  Рио де Жанейро
 |
| Тутуллуу | Кулун тутар 1, 1565 |
| **Cалалтата** |
|  - Баhылык
  | Eduardo Paes (PMDB) (2009–2012)  |
| **Иэнэ** |
|  - Куорат
  | 1260 km² (486,5 sq mi) |
| **Үрдэлэ** | from 0 to 1021 m (from 0 to 3349 ft) |
| **Олохтоохторо** (2008) |
|  - Куорат | 6,161,047 (2nd) |
|  - Чиҥэ | 4781/km² (12 382,7/sq mi) |
|  - Метро | 14,387,000 |
| Кэм курдааһына | BST (UTC-3)
  |
|  - Сайын (Сайыҥҥы кэм) | BDT (UTC-2) |
| Area code(s) | 21 |
| **КСИ** (2000) | 0.842 – high |
| **Сайт:** City of Rio de Janeiro |

**Рио де Жанейро** (португаллыы Rio de Janeiro — "Тохсунньу өрүһэ") диэн Бразилия уонна Соҕуруу Америка иккис улахан куората, Сан Паулу кэнниттэн. Рио де Жанейро штатын киин куората. Куорат 1763-1822 cc. дойду киин куората этэ, уонна 1822-1960 cc. тутулуга суох ил этэ. Онтон таhынан урукку Португал Империятын (1808 - 1821) киин куората этэ. Кылгас аата **Рио**.

Рио де Жанейро айылҕатынан, карнавалынан, самбатынан уонна биллиилээх пляжтарынан (Копакабана, Ипанема уо.д.а.) аатырар. Аан дойдуга биллэр кэрэхсэбиллээх сирдэринэн буолаллар Корковаду хайа үрдүгэр турар Христос улахан статуята, Христос Өрөһүйээччи (*Cristo Redentor*) диэн биллэр; Саахар төбө хайа (*Pão de Açúcar*); Самбадром (*Sambódromo*) диэн Карнавал ааhар сирэ уонна Маракана (*Estádio do Maracanã*) диэн аан дойду биир улахан футбол стадиона.

Куоракка аан дойду икки ордук улахан урбан тыалар бааллар: Floresta da Tijuca уонна Parque Estadual da Pedra Branca паарка тыата. Galeão омуктар икки ардыларынааҕы аэропорт Рио де Жанейроны Бразилия атын куораттарыныын холбуур уонна сорох омуктар икки ардыларынааҕы сырыылары ыытар.

Аан дойду биир кэрэ куората буолан баран, Рио ону тэҥэ аан дойду биир криминаллаах куората буолар. Ол өттүн туhунан Bus 174, Cidade de Deus уонна Tropa de Elite диэн киинэлэр ойуулаан көрдөрөллөр. Криминал үксэ фавелалар диэн куораты тулалыыр самнархай эҥэрдэргэ буолар.
# Нэнси Рейган

|  |
| --- |
| Nancy Davis Reagan |
|
 |
|

---

First Lady of the United States |
| **In office** January 20, 1981 – January 20, 1989 |
| Кини иннинэ | Rosalynn Carter |
| Кини кэнниттэн | Barbara Bush |
|

---

First Lady of California |
| **In office** January 3, 1967 – January 7, 1975 |
| Кини иннинэ | Bernice Layne |
| Кини кэнниттэн | Gloria Saatjian |
|

---

 |
| Төрөөбүтэ | От ыйын 6 1921(1921-07-06) Manhattan, New York County, New York, U.S. |
| Өлбүтэ | Кулун тутар 6 2016 (сааhыгар 94) Bel-Air, Los Angeles, California, U.S. |
| Ойоҕо | Ronald Reagan (m. 1952–2004, his death) |
| Relations | Kenneth Seymour Robbins and Edith Luckett |
| Оҕолоро | Patti, Ron |
| Alma mater | Smith College |
| Дьарыга | First Lady of the United States |
| Итэҕэлэ | Presbyterian |
| Илии баттааhына |  |

**Nancy Reagan** (1921–2016) — бастакы ледита, Ronald Reagan ойоҕо.

Тохсунньу От ыйын 61921 сыллаахха Иллинойс штаатыгар Чикаго куоракка төрөөбүт.
# Уоспа

| Уоспа |
| --- |
|  |
| Уоспана ыалдьыбыт оҕо, 1973 сыл, Бангладеш. |
| МКБ-10 | B03.  |
| МКБ-9 | 050 |
| DiseasesDB | 12219 |
| MedlinePlus | 001356 |
| eMedicine | emerg/885  |
| MeSH | D012899 |

**Уоспа**, эбэтэр **натуральнай уоспа** (саха литературатыгар **Аран** ыарыы диэнинэн биллэр, былыр сахалар 80% ыалдьыбыт ыарыылара нууччалартан сыстан) диэн вирус айылҕалаах олус элбэх өлүүлээх ыарыы. Икки арааһа баар - *Variola major* уонна *Variola minor*

Киһи эрэ ыалдьар. *Variola major* ыалдьыбыт дьонтон 20%тан 40%ҥҥа дылы өлөрөр. *Variola minor* быһа холоон 1% ыалдьыбыт дьону өлөрөр. Ыалдьан баран эмтэммит дьон үксүгэр хараҕа суох хааллар, тоҕо диэн вирус харахха улахан урусхалы оҥорор.

XX үйэ бастакы аҥарыгар уоспаттан 300 мөлүйүөнтэн 500 мөлүйүөҥҥэ дылы киһи өлбүт. Оннооҕор 1967 сыллаахха 15 мөлүйүөн киһи ыалдьыбыт, онтон Аан дойду доруобуйа тэрилтэтин этэринэн икки мөлүйүөн өлбүт.

Бастакы быһыыны Эдвард Дженнер арыйбыт. Ону ынах уоспатын ыарыытын үөрэтиитин түмүктэриттэн ылбыт. Аан дойду доруобуйа тэрилтэтэ уоспаны утары охсуһар быһыыны тарҕатарга соруйбут уонна 1963 сыллаахха суох оҥорор былаан үлэтин саҕалаабыт, уонна 1980 сыллаахха уоспанан дьон ыалдьыбат буолбуттар диэн иһитиннэрбит. , ол кэнниттэн биир да киһи ыалдьа илик. Ол гынан баран уоспа кыра холобурдара аҕыйах олус харыстабыллаах лабораторияларга сыталлар. Билигин быһыыны номнуо тарҕаппат буолбуттара, ол гынан баран олус кырдьаҕас дьоҥҥо наада буолуон сөп.

Сорох дьон уоспа сэриилэргэ биологическай оружие быһыытынан туттуллуон сөп дии саныыллар.

## Быһаарыылар
# Нью Йорк куоратка Махтал күнүн параада

**Нью Йорк куоратка Махтал күнүн параада** - Нью Йорк куоратка сылын ахсын ыытыллар параад, махтал күнэ сүрүн бэлиэ параада буолар, 1924 сыллаахтан ыытыллар.

Macy’s тэрийэр традициа быһыытынан.
# Дракон чөмчүүгэ

**Дракон чөмчүүгэ** (ドラゴンボール, *Дорагон бо:ру*?, Dragon Ball) — Торияма Акира айбыт мангата уонна аниме сериала. *Shonen Jump* диэн дьоппуон сурунаалыгар түһүмэхтэринэн 1984 сылтан 1995 сыллаахха диэри тахсыбыта, кэлин Shueisha кыһа 42 туомунан таһаарбыта. Арассыыйаҕа «Комикс-Арт» хампаанньа лиссиэнсийэлээх. Мангаҕа олоҕуран үс аниме-сериал, уон сэттэ анимация киинэтэ, элбэх видео оонньуу уонна коллекцияланар хаарты оонньуута тахсыбыттара. 2002 сыллаахха 20th Century Fox хампаанньа «Дракон чөмчүүгэ: Эволюция» диэн киинэни устан саҕалаабыта, онтуктара 2009 сыл муус устарыгар тахсыбыта. Кытайга 1989 сыллаахха «Дракон чөмчүүгэ: Хомуһун саҕаланар» диэн киинэ устубуттара.

«Дракон чөмчүүгэ» Японияҕа уонна АХШ-ка саамай биллэр айымньылартан биирдэстэрин быһыытынан ааҕыллар.

## Быһаарыылар
# Балыыhа клоуннара (тэрилтэ)

**Балыыһа Клоуннара** — уустук олоххо түбэспит оҕолорго көмөлөһөргө анаан тэриллибит автономнай киэмэрчэскэйэ суох тэрилтэ (нууч. *АНО “Больничные Клоуны”*).

“Балыыһа Клоуннара” тэрилтэ балыыһаҕа сытан эрэ эмтэнэр оҕолор атахтарыгар турууларыгар көмөлөһөр аналлаах тэрилтэ. Ол курдук тэрилтэ үлэһиттэрэ клоунада көмөтүнэн арт-терапия уонна игротерапия ыыталлар. Итилэри ыытарга туох даҕаны эмп-томп наадата суох. Оҕолору үтүө санаа, үөрүү-көтүү көмөтүнэн эмтииллэр.

## Тэрилтэ тэрийээччилэрэ

* Анатолий Александрович Павлов;
* Галина Олеговна Шатилова;
* Константин Сергеевич Седов.

## Тэрилтэ салайар уоргана

* Дмитрий витальевич Литвинов – мэдэссиинэ билимин хандьыдаата, ФНКЦ Оҕо Гемотологиятын киинин кылаабынай бырааһын солбуйааччы;
* Татьяна Юрьевна Захарова – Экэниэмикэ үрдүкү оскуолатын проректорын солбуйааччы;
* Константин Сергеевич Седов – Арассыыйа балыыһаҕа үлэлиир бастакы профессиональнай клоуна.

Оҕолору маннык ньыманан реабилитациялааһын аан дойдуга киэҥник тарҕаммыт. Онтун ааһан клоунада ыалдьа сытар оҕо доруобуйатыгар үтүөтүн дьайарын билим чинчийиилэрэ, өр кэмнээх кэтээн көрүү дакаастаан турар. Арассыыйатааҕы оҕо мэдэссинискэй тэрилтэлэригэр “мэдэссинискэй клоуннар” баар буолуохтаахтар” диэн этиини дойду үгүс балыыһата өйүүр. Олор истэригэр бааллар:

* Арассыыйатаҕы оҕо килиниичэскэй балыыһата;
* Р.Рогачев аатынан Федеральнай научнай-килиниичэскэй киин;
* Р.Горбачева аатынан Силии трансплантациятын киинэ.

“Балыыһа Клоуннара” автономнай кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ ити үөһэ ааттаммыт кииннэргэ уонна Москубаны таһынан Арассыыйа 5 атын эрэгийиэнигэр быраастары кытары тэҥҥэ үлэлиир.
# Һарвард Үниверситета

**Һарвард Үниверситета** (Harvard University) - АХШ саамай күүстээх уонна биллиилээх үрдүк үөрэх кыһата буолар, Аан Дойдуга биир топовай үниверситет буолар, 2023 сыл түмүгүнэн - 40 млрд доллар харчылаах (Аан Дойдуга бастакы капитализациатынан). Девиһа - veritas (дьиҥ).

Баар сирэ - Кембридж (Массачусетс).

1636 свллаахха төрүттэммит.
# NASA

**NASA** (ол эрэн булгуччу *National Aeronautics and Space Administration*, ол эбэтэр сахалыы тылбааһа *Национальнай Аэронафтика уонна Куйаары үөрэтэр салалта*), Америка дойдутун тэрилтэтэ, Аан Дойдуга куйаары үөрэтэр саамай улахан тэрилтэ буолар.

Базата — Хьюстон, Техас (АХШ).

## Өссө маны көр

* Аполлон 11
* Кэйп Канаверал
# Лех Валенса

Lech Walesa (2009)
**Лех Вале́нса** (пол. Lech Wałęsa, [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa]; балаҕан ыйын 29, 1943, Попово, Тлухово) — Польша политическэй диэйэтэлэ, киһи быраабын көмүскээччи, тутулуга суох «Солидарность» идэлээх сойуус урукку салайааччыта, идэтинэн электрик.

## Олоҕо

1943 сыллаахха балаҕан ыйын 29 күнүгэр Германия аннексиялаабыт Помор бойобуодустубатыгар болуотунньук дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Гданьскай судоверфигэр электриктаабыта. 1980 сыллаахха Илин Европаҕа бастакы судаарыстыбаҕа бас бэриммэт «Солидарность» диэн ааттаах идэлээхтэр сойуустарын олохтообута.

Биир сыл кэриҥэ хайыыга сыппыта. 1983 сыллааҕы Нобель эйэ бириэмийэтин Лауреата. 1990 сыллаахха Польша бэрэсидьиэнинэн талыллыбыта. 1995 сыллаахха Александр Квасьневскайга хотторбута уонна бэрэсидьиэннээн бүппүтэ.

Кэргэнэ Данута Валенса, 8 оҕолоохтор.
# EBay

**eBay** — АХШ биир улахан электроннай тэрилтэтэ буолар, бу тэрилтэ интернет нөҥүө табаардары, аһы барытын сир шаарын араас муннугар тиэрдэр! Бу тэрилтэ Саха Сиригэр уонна Арассыыйа5а ваабще популярноһын ылар ик! Бу баай уонна сайдыылаах дойдуларга супер популярнай, прежде всего АХШ, Канаада, Дьоппуон, Германия уонна Аустралиа. PayPal уонна Skype тэрилтэлэри бас билэр.

eBay тэрилтэтин сүрүн сирэйэ