Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ज्या

गणिते ज्या कस्यचित कोणस्य त्रिकोणमितीयम् फलनमस्ति। न्यूनकोणाभ्यः एतत् समकोण-त्रिभुजस्य परिपेक्षे सरलतया परिभाषितम्।कस्मिञ्चित् समकोणत्रिभुजे एकाय न्यूनकोणाय, तस्य सम्मुख्याः भुजायाः एवं त्रिभुजस्य विकर्णस्य अनुपातम् इति कोणस्य ज्या भवति। तथापि कस्मैचिदपि अन्यकोणाय ऐकवृत्तस्य परिभाषया तस्य कोणस्य ज्या (अन्यम् त्रिकोणमितीयफलनमपि) निर्धार्यः। ततः, 'ज्या (क्ष)' इति कस्यचित् '**क्ष'** कोणस्य ज्या निरूप्यते।

## सम्बद्धाः लेखाः

* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
# क्षीरपथ-आकाशगङ्गा

क्षीरपथ-आकाशगङ्गा| वैज्ञानिकमतानुसारं क्षीरपथ-आकाशगङ्गायाम् अस्माकं सौरमण्डलस्य स्थितिः |
| पर्यवेक्षणतथ्यानि |
| प्रकारः |
गोलाकारकाकाशगङ्गा (बेरेड् स्पैरल् गैलेक्सी) |
| व्यासः |
१००,००० प्रकाशवर्षः |
| घनत्वम् |
१,००० प्रकाशवर्षः |
| नक्षत्राणां संख्या |
२००–४०० अर्बुदम् (२–४×१०११)  |
| प्राचीनतमनक्षत्रम् |
१३.२ अर्बुदम् वर्षाणि |
| भरः |
७.०×10११ भ☉ (१.४×10४२ कि॰लो॰) |
| आकशगङ्गायाः केन्द्रतः
सूर्यस्य दूरत्वम् |
२६,४००±१,६०० प्रकाशवर्षः |
| सूर्यस्य आकशगङ्गायाः
 परिक्रमणकालः |
२५ कोटिः वर्षाणि  |
| आकाशगङ्गायाः परिक्रमणकालः |
५ कोटिः वर्षाणि |
| आकाशगङ्गायाः
उल्लम्ब-परिक्रमणकालः |
१.५-१.८ कोटिः वर्षाणि |
| महाजागतिकगतिः |
५५२ कि मि/से |
|
सन्दर्भलेखाः- आकाशगङ्गा, Z8 GND 5296-आकाशगङ्गा |
| * v
* t
* e
 |

**क्षीरपथ-आकाशगङ्गा** (आङ्ग्ल: Milky Way) काचित् आकाशगङ्गा (गैलक्सी) । सौरमण्डलस्य केन्द्रभूतः सूर्यः अस्याः आकाशगङ्गायाः अंशः । अर्थात् वयम् अस्याम् आकाशगङ्गायां निवसामः । एषा एका सर्पिलाकारका आकाशगङ्गा । **देवयानी-आकाशगङ्गा** (एन्ड्रोमेडा आकाशगङ्गा) क्षीरपथ-आकाशगङ्गायाः प्रतिवेशी आकाशगङ्गा अस्ति । एषा आकाशगङ्गा **मन्दाकिनी** इत्यपि उच्यते ।

## पृथ्वीतः पर्यवेक्षणम्

क्षीरपथ-आकाशगङ्गा रात्रौ आकाशस्य एकस्मिन् प्रान्ततः अपरप्रान्तपर्यन्तम् अस्पष्टमेघसदृशः विस्तृतः इव दृश्यते । नगरप्रदेशेषु तथा अधिकप्रकाशसंयुक्तस्थलात् एषा आकाशगङ्गा स्पष्टतया न दृश्यते ।

## टिप्पणी

## बहिःसंयोगः

* The Milky Way Galaxy, SEDS Messier pages
* MultiWavelength Milky Way Archived २००९-१२-१२ at the Wayback Machine NASA site with images and VRML models
* Composite image of the Milky Way
* Widefield Image of the Summer Milky Way
* The Milky Way Galaxy from *An Atlas of the Universe*
* Proposed Ring around the Milky Way Archived २०२०-०४-१६ at the Wayback Machine
* Milky Way spiral gets an extra arm New Scientist.com
* Possible New Milky Way Spiral Arm Sky and Telescope .com
* The Milky Way spiral arms and a possible climate connection
* The 1920 Shapley - Curtis Debate on the size of the Milky Way
* Galactic center mosaic via sun-orbiting Spitzer infrared telescope Archived २००८-०५-०९ at the Wayback Machine
* Milky Way Plan Views Archived २०१३-१२-१९ at the Wayback Machine
* Scientific American Magazine (January 2004 Issue) Our Growing, Breathing Galaxy
* Deriving The Shape Of The Galactic Stellar Disc Archived २००९-०१-१४ at the Wayback Machine (SkyNightly) Mar 17, 2006
* Digital Sky LLC Archived २०१६-१२-०८ at the Wayback Machine, Digital Sky's Milky Way Panorama and other images
* Milky Way galaxy arms from the Chandra X-ray Satellite Web site
# अन्ताराष्ट्रीय-खगोलीय-सङ्घः

| अन्ताराष्ट्रीय खगोलीय सङ्घः |
| --- |
|  |
| संस्थापनम् |
1919 |
| मुख्यकार्यालयाः |
पारिस्, फ्रान्स् |
| सदस्यता | 10,871 individual members 73 national members |
| President |
राबर्ट् विलियम्स् |
| General Secretary |
Ian F. Corbett |
| जालस्थानम् | www.iau.org |

**अन्ताराष्ट्रियखगोलीयसङ्घः** (अ॰ख॰स॰) कश्चन व्यवसायिकखगोलशास्त्रज्ञानां सङ्घटनम्। अस्य केन्द्रीयकार्यालयः फ़्रांसदेशस्य पैरिसनगरे अवस्थितः। सङ्घः खगोलशास्त्रस्य क्षेत्रे अनुसन्धानार्थम् अध्ययनार्थम् अन्ताराष्ट्रियस्तरे प्रोत्साहननाय निर्मितोस्ति। यदा ब्रह्माण्डे नूतनं वस्तु दृष्टिगोचरतां प्राप्नोति तदा अ॰ख॰स॰ इत्येतत् सङ्घटनम् एव तस्य नामाकरणं करोति यद् अग्रे अन्ताराष्ट्रियस्तरे मान्यतां प्राप्नोति।

अन्ताराष्ट्रियखगोलीयसङ्घाय अंग्रेज़ी इति भाषया "इंटरनैशनल ऐस्ट्रोनॉमिकल यूनियन्" (International Astronomical Union या IAU) तथा फ़्रांसिसी इति भाषया "युनियन् आस्त्रोनोमीक ऐंतेरनास्योनाल" (Union astronomique internationale) इति कथ्यते।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Official website
* जनरल् असेम्ब्ली
* २००९ असेम्ब्ली Archived २००७-०८-१७ at the Wayback Machine
* २८तम जनरल् असेम्ब्ली Archived २०१९-०५-२८ at the Wayback Machine
# सिन्धूनदी

सिन्धौ सेतुः
**सिन्धुः** प्राचीनभारतस्य दीर्घतमा नदी । सिन्धुः मानससरोवरस्य समीपे उद्भवति। एषा नदी कश्मीरे सृत्वा पाकिस्थानदेशे सिन्धुप्रदेशे पश्चिमसमुद्रं संयाति। तस्याः सम्युक्तनद्यः शुतुद्री, इरावती, चन्द्रभागा, विपाशा, वितस्ता, कुभादयः नद्याः सिन्धुनद्या सम्मिलिताः भवन्ति। सा भारतभूभागस्य अतिदीर्घा नदी आसीत् । अस्याः तीरे अनेकानि राज्यानि स्थापितानि आसन् । सा ऋग्वेदे अपि शंसिता। सा पवित्रा इति अनेके जनाः मन्यन्ते। उक्तञ्च

गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति ।

नर्मदे सिन्धु-कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥

## जन्तवः

सिन्धुनद्याम् अन्धाः शिशुमाराः(*Platanista gangetica minor*) वसन्ति। सिन्धौ विविधाः मत्स्याः सन्ति। पुरा अस्याः तीरे वनानि आसन् यत्र गण्डकाः गजाः महिषाः च पशवः अवसन्। परं मनुष्यकर्मणा इमानि अरण्यानि भिन्नानि।

पाकिस्थाने प्रवह्य समुद्रेण मिलति सिन्धूनदी
## पौराणिकता

सिन्धुः इत्येषः संस्कृतशब्दः नदी,प्रवाहः,सागरः इत्यादीन् अर्थान् बोधयति । एतां नदीं विदेशीयाः इण्डस् नदी इति निर्दिशन्ति । किन्तु सिन्धुनदी इत्येव प्रादेशिकाः व्यवहरन्ति ।
ऋग्वेदे १७६वारं सिन्धुनद्याः उल्लेखः कृतः दृश्यते । तेषु ९५ वारं बहुवचने प्रयोगः कृतः दृश्यते । बहुधा विशिष्टार्थे एतस्य प्रयोगः कृतः दृश्यते। अग्रे प्रयुक्तेषु श्लोकेषु केवलमं नद्यर्थे एतस्य प्रयोगः दृश्यते । उदाहरणार्थं नदीस्तुतिसूक्ते सिन्धुशब्दस्य प्रयोगः पुँल्लिङ्गे कृतः दृश्यते । ऋग्वेदे प्रयुक्ताः इतराः नद्यः सन्ति । सिन्धुः नदः अस्ति । न केवलं व्याकरणरीत्या अपि च नदीदेवता इति उल्लेखं कुर्वन्तः क्षीरदात्रिभिः धेनुभिः अश्वाभिः च तोलनं कृतं दृश्यते ।
सिन्धुशब्दः पर्शियन् भाषया हिन्दुः इति अभवत् । फलकम्:Lang-grc *Indós* ल्याटिन् भाषया तस्य उच्चारणम् इन्डस् इति जातम् ।
मेगास्थनीसस्य इण्डिका पुस्तके इण्डस् शब्दस्य प्रयोगः दृश्यते । अलेक्झाण्डरः एतां नदीं क्रान्तवान् आसीत् इतिThe word *Sindhu* became *Hindu* in
प्राचीनग्रीकजनाः सिन्धुनद्याः अपरतीरे वसतः जनान् इण्डस् प्रदेशस्य इण्डोयी इति निर्दिष्टवन्तः सन्ति ।
# प्या

**प्या (π)** चक्रव्यासस्य परिधेः च अनुपातः अस्ति ।

* π = ३.१४१ ५९२ ६५३ ५८९ ७९३ २३८ ४६२...

## सम्बद्धाः लेखाः

* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* क्रीडाः
# अङ्गुली

| *Finger* |
| --- |
|  |
| ल्याटिन् | *Digiti manus* |
| चिकित्साशास्त्रीय-
शिर्षकम् | *Fingers* |

वामपादस्य अङ्गुल्यः
दक्षिणपादस्य अङ्गुल्यः
एषा अङ्गुली शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् अस्ति । एषा अङ्गुली द्विधा विभज्यते । पादाङ्गुल्यः हस्ताङ्गुल्यः चेति । प्राणिनां सर्वेषाम् अपि अङ्गुल्यः भवन्ति एव । मनुष्याणां प्रायः विंशतिः अङ्गुल्यः भवन्ति । प्रतिहस्तं प्रतिपादं च पञ्च अङ्गुल्यः भवन्ति । कुत्रचित् केषाञ्चन अपवादरूपेण हस्ते वा पादे वा द्वित्राः अधिकाः अपि अङ्गुल्यः भवन्ति । एषा अङ्गुली आङ्ग्लभाषायां Finger इति उच्यते, कन्नडभाषायां च "बेरळु" इति । मानवाः अङ्गुलीषु अङ्गुलीयकम् अपि धरन्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः

* हृदयम्
* हस्तः
* स्कन्दः
* श्मश्रु

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* अङ्गुली