Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# सिन्धुसंस्कृतिः

सिन्धुखातसंस्कृतिः
सिन्धुखातसंस्कृतिः(क्रि पू ३३००-१३००) एका कांस्यकालसंस्कृतिः आसीत्। एषा संस्कृतिः १९२० तमे वर्षे पुरातत्वज्ञैः आविष्कृता । सा सिन्धु-सरस्वत्योः नदीतीरे अवर्धत। अस्याः विस्तारः २५०० - १९०० वर्षेषु अभवत्। अस्याः जनाः अनेकानि नगराणि संस्थापितवन्तः। तेषु हरप्पापुरी एव प्रथमा । अतः एव सिन्धुखातसंस्कृतिः हरप्पासंस्कृतिः इति ख्याता।

## नगराणि

मोहेञ्जोदारोपुरी
सिन्धुसंस्कृतेः नगराणि अत्युत्कृष्टाः आसन्। पथाः वीथयः च विशालाः आसन्। सुन्दराणि गृहाणि इष्टिकाभिः निर्मितानि सन्ति। नगरेषु अनेके नौकाश्रयाः धान्यकूटाः वस्तुगृहाणि स्नानगृहाणि च आसन्। पुर्यः भित्तिभिः रक्षिताः। नगरेषु दुर्गाः अपि अवर्तन्त। तेषु जलनिर्गमः अपि आसीत्। पुरीषु अनेके चित्रकाराः शिलपकाराः कुम्भकाराः वणिजः पुरोहिताः च अवसन्।

## कला धर्मश्च

नृत्यन्ती बालिका
सिन्धुखातमुद्रिकाः
ते अनेकानि सुन्दराणि शिल्पानि निर्मितवन्तः। ते मुद्राः आभरणानि च अरचयन्। ललनाः नेत्राञ्जनं, सिन्दूरं, कङ्कणानि च धारयन्ति स्म।
शिशवः क्रीडनकैः क्रीडिन्ति स्म । ते पशुपतिं शिवलिङ्गानि च अपूजयन्। अनेकासु मुद्रासु स्वस्तिकाः आसन्।

## लिपिः

दश सिन्धु-अक्षराणि. 2000 BCE
### कालः

**सिन्धुसभ्यतायाः** कालः मिश्रदेशस्य प्राचीनसभ्यतावत् अनिश्चिताऽस्ति । मिश्रदेशस्य सुमेरप्रदेशीय वा सभ्यतायाः कालनिर्णये तत्र प्राप्ताः लेखनसामग्राद्याः बहुसहायकाः अभवन् । इदनीमवधिः सिन्धुलिपेः आविष्कारं न अभूत् । प्रसिद्ध'मेसोपटेमिया'सभ्यतायाः खननसमये तत्र सिन्धुप्रदेशस्य मुद्राः अलभन् । अर्थ्यात् सिन्धुजनानां वाणिज्यं क्रैस्तपूर्वं २६००-२००० शताब्द्यां मेसोपटेमियापर्यन्तं विस्तृतमासीत् । तस्मात् बुधैः अनुमीयते यत् सिन्धुलिपेः कालः ३५००-३००० क्रैस्तपूर्वमस्ति ।

### वैशिष्ट्यम्

सिन्धुप्रदेशतः प्राप्तेषु निदर्शनेषु एकत्र २६ अधिकसांकेतिकाक्षराणि न लब्धानि । अस्याः लिपेः आविष्कारनिमित्तं बहुशोधकार्याणि अभवन् । परन्तु विद्वत्सु लिपेः आविष्करणविषये मतैक्यताऽभावः एव दृश्यते । १८७३ तमे वर्षे अलेक्जन्डर कानिंहाम् प्रथमवारं सिन्धुलिप्यां उत्कलितमुद्रां प्रकाशितवान् । तदनन्तरं प्रायः ४००० सांकेतिकचिह्नसमन्वितानि वस्तुनि शोधखननात् प्राप्तानि । सिन्धुलिपेः लेखनगतिः वामतः, दक्षिणतः तथा उभयतः (boustrophedonic style) आसीत् । सिन्धुलिपेः प्रायः ४००-६०० मौलिकसांकेतिकचिह्नानि सन्ति (Wells 1999)। अनेके लिपिविशेषज्ञाः मन्यन्ते यत्- लिपेः स्वरूपम् संश्लेषात्मकभाषां सूचयति इति ।

## इदमपि दृश्यताम्

कांस्यकालम्
# भरतनाट्यम्

एषा भारतस्य शास्त्रीया नृत्यपद्धतिः अस्ति। भरतनाट्यस्य आकर्षकं मनमोहकं पदविन्यासं दृष्ट्वा को वा रसिकः प्रमुदितः न स्यात्? **भरतनाट्यम्** एतत् स्वयं ब्रह्मणा एव सृष्टम्।

## पृष्ठभूमिका

कदाचित् देवाः गन्धर्वाः च ब्रह्मणः समीपं गत्वा निवेदितवन्तः -"सर्वाणि अपि इन्द्रियाणि सन्तुष्टानि यथा स्युः तथा कश्चन सुन्दरः पञ्चमः वेदः स्रष्टव्यः" इति। तदा ब्रह्मा चतुर्भ्यः अपि वेदेभ्यः एकैकम् अंशम् उद्धृत्य नाट्यवेदं सृष्टवान्। ऋग्वेदात् पाठ्यं, यजुर्वेदतः अभिनयं, सामवेदतः सङ्गीतम्, अथर्ववेदतः रसं च स्वीकृत्य नाट्यवेदं रचितवान् ।
ततः एतं भरतमुनये दत्त्वा सः उक्तवान् -"एतत् मानवान् बोधयतु" इति। रूपकं नाट्यं सङ्गीतं इत्यादीनि तन्त्राणि च योजयित्वा भरतमुनिः नाट्यशास्त्रं रचितवान्। अतः एतत् नाट्यं भरतनाट्यत्वेन प्रसिद्धम् अभवत् ।

## प्रकाराः

भरतनाट्यम्
भरतनाट्यम् अतिप्राचीनः भारतीयः नृत्यप्रकारः अस्ति। एतस्य नाट्यस्य विविधाः भङ्ग्यः तमिलनाडु कर्णाटकराज्यीयमन्दिरेषु उत्कीर्णानि दृश्यन्ते। 'शिलप्प्दिकारं' 'मणिमेखलै' इत्येतयोः प्राचीनतमिळुकृत्योः एतस्य नाट्यस्य उल्लेखः दृश्यते। एते कृती सङ्गंकालीने। भगवान् शिवः नाट्यशास्त्रस्य अधिदेवः इति तु भारतीयः विश्वासः। शिवः पार्वती च एतस्य नाट्यस्य विविधभङ्गीः रूपितवन्तौ। शीघ्रगत्या शिवेन क्रियमाणं नृत्यं **ताण्डवनृत्यम्** इति उच्यते। तदेव आनन्देन क्रियमाणम् उच्यते -**आनन्दताण्डवम्** इति। तदेव रौद्ररसोपेतं सत् निर्दिश्यते -**रुद्रतण्डवम्** इति। पार्वत्या क्रियमाणं तदेव नाट्यं कोमलं सत् **लास्यम्** इति उच्यते।

## इतिहासः

भरतनाट्यवसरे यानि गीतानि गीयन्ते तेषां विषयः पुराणकथादिभ्यः चीयते। यः गीतानि गायति सः उच्यते 'नट्टुवाङ्गः' इति। मृदङ्गः वीणाविशेषः च गानावसरे अन्याभ्यां वाद्यते। प्रायः पूर्वं देवदास्यः भरतनाट्यस्य प्रदर्शनं कुर्वन्ति स्म। राजास्थानेषु राजनृत्याङ्गनाः एतत् नृत्यं दर्शयन्ति स्म। बहवः तमिळुनाडुराजाः एतस्य नृत्यस्य प्रोत्साहनं कृतवन्तः। दौर्भाग्यवशात् क्रिस्तीयविंशतिशतकस्य आरम्भकाले एतस्य नृत्यप्रकारस्य विशेषह्रासः दृष्टः। शासननियमैः देवदासीपद्धत्याः निवारणार्थं प्रयासाः प्रवृत्ताः । किन्तु भरतनाट्यप्रियाणां बहूनां परिश्रमस्य फलरूपेण कालक्रमेण अस्य प्रसारः अधिकः सञ्जातः । भारतस्य स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरं ई कृष्णाय्यर् बालसरस्वती, रुक्मिणी अरुण्डेल्, कलानिधिः, शान्ताराव् इत्यादयः एतस्य प्रचारार्थं प्रसारार्थं च विशेषं परिश्रमं कृतवन्तः।

## शब्दनिष्पत्तिः

भरतनाट्ये यानि अक्षराणि तेषु **भाव**शब्दात् भकारः, **राग**शब्दात् रकारः, **ताल**शब्दात् तकारः च स्वीकृतः। एवं भरतनाट्ये भावरागतालनृत्यानां सङ्गमः भवति।

## विशिष्टाः प्रक्रियाः

* रङ्गप्रवेशः - ऐदम्प्राथम्येन सार्वजनिकतया नृत्यं यत् प्रदर्शयति तस्य विशेषमहत्वं भवति। **रङ्गप्रवेशः** इति तस्य नाम। तमिळुभाषया एषः **अरङ्गेट्रम्** इति उच्यते।
* रङ्गप्रवेशसमये आदौ **नूपुरपूजा** (**सालङ्गैपूजा** इति तमिळुपदम्) क्रियते। प्राचीनकाले यावत् रङ्गप्रवेशः न भवति तावत् नूपुरधारणम् अनुमन्यते स्म ।

## पश्य

भारतीयकलाः
भारतीयनृत्यप्रकाराः
भरतमुनिः
# ओडियाभाषा

| ओड़िया |
| --- |
|
ଓଡ଼ିଆ *oṛiā* Oriya |
|  |
| उच्चारणम् | [oːɖiaː] |
| विस्तारः |
India |
| प्रदेशः |
Odisha, Jharkhand, West Bengal, Andhra Pradesh, Andaman and Nicobar Islands, Bihar |
| Ethnicity |
Odias |
| स्थानीय वक्तारः | **वाचनिकदोषः : अनपेक्षितम् उद्गारचिह्नम २**
 |
| भाषाकुटुम्बः |
Indo-European
* Indo-Iranian
	+ Indo-Aryan
		- Eastern
			* Odia languages
				+ **ओड़िया**
 |
| लिपिः |
Odia alphabet (Brahmic) Odia Braille |
| आधिकारिकस्थितिः |
| व्यावहारिकभाषा |
Odisha, Jharkhand |
| नियन्त्रणम् | *राजकीयनियन्त्रणं नास्ति।* |
| भाषा कोड् |
| ISO 639-1 | or |
| ISO 639-2 | ori |
| ISO 639-3 | ori – Macrolanguage individual codes: फलकम्:ISO639-3 documentation – Odia फलकम्:ISO639-3 documentation – [[Sambalpuri]] फलकम्:ISO639-3 documentation – Adivasi Odia (Kotia) फलकम्:ISO639-3 documentation – Desiya |
| Linguasphere | 59-AAF-x |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Indic script | **This page contains Indic text**. Without rendering support you may see irregular vowel positioning and a lack of conjuncts. More... |

 |

 |
|

|
|  |

 |

**ओड़िया** आर्य-भाषा परिवारस्‍य एका भाषा। एषा भाषा ओडिशाराज्यस्य औपचारिकभाषा।

भाषायाः लिपिनाम अपि ओड़ियालिपिः। एषा लिपिः देवनागर्याः किञ्चित्भिन्ना।

## इतिहासः

ओडियाः भारत-आर्य-भाषापरिवारस्य एकः पूर्वीय-आर्य-भाषा अस्ति । ओड्राप्रकृतिः एव अस्य मूलभाषा अस्ति, यस् य उत्पत्तिः मगधीप्रकृतिः अभवत् । उत्तरार्धे पूर्वभारते १५०० वर्षाणि पूर्वम् अस्य भाषायाः प्रयोगः कृतः आसीत्, तथा अस्य भाषायाः प्रयोगः जैनधर्मस्य तथा बौद्धधर्मस्य प्रारम्भिकग्रन्थेषु कृतः अस्ति । ओडियाभाषायां अन्यप्रमुखभारतीय-आर्यभाषाणां तुल्यतया फारसी-अरबीभाषायाः प्रभावः अल्पः आसीत् ।

## ओडिया यूनिकोड संस्करणम्

|  |
| --- |
| **ओडियालिपिः** Unicode.org chart (PDF) |
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+0B0x |  | ଁ | ଂ | ଃ |  | ଅ | ଆ | ଇ | ଈ | ଉ | ଊ | ଋ | ଌ |  |  | ଏ |
| U+0B1x | ଐ |  |  | ଓ | ଔ | କ | ଖ | ଗ | ଘ | ଙ | ଚ | ଛ | ଜ | ଝ | ଞ | ଟ |
| U+0B2x | ଠ | ଡ | ଢ | ଣ | ତ | ଥ | ଦ | ଧ | ନ |  | ପ | ଫ | ବ | ଭ | ମ | ଯ |
| U+0B3x | ର |  | ଲ | ଳ |  | ଵ | ଶ | ଷ | ସ | ହ |  |  | ଼ | ଽ | ା | ି |
| U+0B4x | ୀ | ୁ | ୂ | ୃ | ୄ |  |  | େ | ୈ |  |  | ୋ | ୌ | ୍ |  |  |
| U+0B5x |  |  |  |  |  |  | ୖ | ୗ |  |  |  |  | ଡ଼ | ଢ଼ |  | ୟ |
| U+0B6x | ୠ | ୡ | ୢ | ୣ |  |  | ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ |
| U+0B7x | ୰ | ୱ | ୲ | ୳ | ୴ | ୵ | ୶ | ୷ |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **टिप्पणी**
१.**^** यूनिकोड संस्करणम् ६.१  |

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Romanised to Unicode Oriya transliterator
* Unicode Entity Codes for the Oriya Script Archived २००७-१२-१२ at the Wayback Machine
* Free/Open Source Oriya Computing Archived २००७-१२-१४ at the Wayback Machine Rebati project
* A Comprehensive English-Oriya Dictionary (1916–1922) available free at Google Books.
* ORB-TTGarima to Unicode Oriya Converter (Online)
* Oriya Wiktionary
* Bharatiya Bhasha Jyoti: Oriya —a textbook for learning Oriya through Hindi from the Central Institute of Indian Languages.
*
# गुरुवायुपुरम्

**गुरुवायुपुरम्** (मलयाळम्: ഗുരുവായൂർ, गुरुवायूर्; ഗുരുവായുപുരം, गुरुवायुपुरम्)

 गुरुवायूरुकृष्णमन्दिरम्
केरळराज्ये स्थितम् पुण्यक्षेत्रं गुरुवायूर् अवश्यं दर्शनीयम् , चित्रकलावैभवपूर्णं च क्षेत्रमस्ति । अत्र श्रीकृष्णं गुरुवायुरप्प इति कथयन्ति । श्रीकृष्णमूर्तिं देवशिल्पी विश्वकर्मा निर्मितवान् इति विश्वासः ।
देवालये उन्नतं गोपुरम् आकर्षकमस्ति । भित्तिषु पौराणिककथाचित्राणि सुन्दराणि सन्ति । अत्र मार्गशिरमासे एकादश्यां गीताजयन्तीमहोत्सवः वैभवेण प्रचलति । तथैव कृष्णाष्टमी पर्व विशिष्टम् अस्ति । शङ्खचक्रगदाधारी श्रीकृष्णः अत्र विशिष्टमूर्तिरुपेणास्ति । भारतदेशे सर्वतः, विदेशतः च जनाः अत्र आगच्छन्ति ।

अमरप्रभोः केशवगजस्य प्रतिमे
# त्रिश्शूर्-उत्सवः

स्वर्णाभरणैः अलङ्कृतानाण् गजानां पङ्क्तिः
एषः पर्वविशेषः अस्ति । अरट्टुपूजा इति स्थले महोत्सवः एषः भवति । एतं महोत्सवम् भारतस्य महत्वपूर्णेषु वर्णयुक्तपर्वसु अन्यतमम् इति कथयन्ति । ४६ देवालयानाम् उत्सवमूर्ति- सम्मिलनम् अत्र भवति । तदा सङ्गीतस्य ढोलकवाद्यस्य, श्रृङ्गवाद्यस्य, काहलस्य च वादनं निरन्तरं प्रचलति ।
सामान्यतः ५०-६० गजाः अलङकृताः सन्तः यात्रायां यत् आगच्छन्ति तत् प्रमुखम् आकर्षणम् अस्ति । गजानाम् उपरि त्रयः नम्बूदरीजनाः, श्वेतच्छत्रधराः, रजतचामरधराः, व्यजनधराः उपविशन्ति । एषः महोत्सवः सततं ३६ घण्टाः यावत् प्रचलति । अन्ते विशेषस्फोटकानां वर्णमयं प्रदर्शनं मनमोहकं भवति । एतं महोत्सवं द्रष्टुम् देशविदेशेभ्यः जनाः आगच्छन्ति । एषः महोत्सवः फेब्रवरी/ मार्च मासे प्रचलति ।

# मार्गः

वाहनमार्गे त्रिश्शूरतः १२ कि.मी

## सम्बद्धाः लेखाः

* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
# हरिप्रसाद चौरासिया

हरिप्रसाद चौरासिया सङ्गीतगोष्ठ्याम्, २०१५
पण्डित हरिप्रसाद् चौरासिया ( जननम् - जुलै १, १९३८, अलहाबाद ) हिन्दुस्थानिशास्त्रीयसङगीते अन्ताराष्ट्रियख्यातिं बासुरिवादने प्राप्तवान् । बासुरि इत्युक्ते वंशिवाद्ये विशेषः । चौरासिया शास्त्रीयसङ्गीतज्ञः चेदपि स्वकीय विशिष्टवादनशैल्या अन्यानपि जनान् विदेशीयानपि शास्त्रीयसङ्गीतदिशि आकृष्टवान् ।

## पृष्ठभूमिका

हरिप्रसाद् चौरासियस्य जननं मल्लयुध्दकुशलानां वंशे जातम् । एतस्य पिता मल्लयुध्दपटुः आसीत् । बाल्ये वयसि एव माता दिवङ्गता । पितुः आशा आसीत् हरिप्रसादः मल्लयुध्दपटुः भवतु इति । परन्तु हरिप्रसादस्य सङ्गीते इच्छा । तदर्थं गुप्तरूपेण सङगीताध्ययनम् आरब्धवान् । सङ्गीताध्ययनं कुर्वन् प्रतिदिनं मल्लयुध्दकुशालां गत्वा विविधकलाः ज्ञातवान् । तदनन्तरं समानकाले सङ्गीतं पठित्वा मित्रस्य गृहे अभ्यासं कृतवान् । मल्लयुध्दकलाभ्यासेन तस्य देहदृढता प्राप्ता । श्वासकोशस्यापि बलमागतमिति कारणतः अद्यापि बहुकालपर्यन्तं वंशिवाद्यं वादयितुं शक्तोऽस्मीति चौरासियः वदति ।

## शिक्षणं मार्गदर्शनञ्च

एषः १५ वयसि पर्श्वगृहस्य पण्डितराजारामस्य समीपे गानस्य अभ्यासम् आरब्धवान् । अनन्तरं वारणसीमध्ये पण्डितबालनाथसमीपे वंशिवादनस्य अभ्यासम् आरब्धवान् । बहुवर्षानन्तरं आकाशवाण्यां कार्यं कुर्वत्याः अन्नपूर्णायाः समीपे अन्नताभ्यासं कृतवान् । अन्नपूर्णादेवी तु बाबा अल्लावुध्दीन खानस्य पुत्री । हरिप्रसादः १९ वयसि ओरिस्सा रज्यस्य कटकमध्ये आकाशवाण्यां वंशिवादको भूत्वा वृत्तिमारब्धवान् । पञ्चवर्षानन्तरं एतस्य मुम्बयिनगराय स्थानान्तरणम् अभवत् । भारतस्य कलानगरं मुम्बयि । अत्र अन्नपूर्णादेव्याः मार्गदर्शनमपि प्राप्तम् । अत्र महानगरे वंशिवादनस्य प्रदर्शनेन सह अपरस्य सङगीतप्रपञ्चस्य अनावरणमपि अभवत् ।

हरिप्रसाद चौरासिया
## सङगीतशैली

मुम्बयीनगरे एव सम्प्रदायस्य आधारस्य उपरि स्वकल्पनामपि योजयित्वा स्वकीयां नूतनशैलीम् आरब्धवान् । स्वस्य सङ्गीतस्य प्रकारण प्रतिभायाः उच्छ्रायस्थितिं प्राप्तवान् । एषः स्वकीयवंशिवादनशैल्यां द्रुपदशैल्याः अंशानपि मेलितवान् । अतः एतस्य आलापः दीर्घः गम्भीरः विशिष्टः च भवति । स्वजीवने प्रपञ्चस्य बहुषु देशेषु सङ्गीतकार्यक्रमान् सञ्चालितवान् । एषः भारतस्य अग्रगण्यशास्त्रीयसङ्गीतज्ञः अस्ति । २००० तमे वर्षे पद्मविभूषणप्रशस्तिः एतस्मै गौरवपूर्वकं दत्ता ।
चलनचित्रसङ्गीतम् - एषः साम्प्रदायिकहिन्दुस्थानिसङ्गीतज्ञः केवलं न हिन्दिचलनचित्रस्य निर्देशकः अपि । पण्डितेन शिवशङ्करशर्मणा सह मिलित्वा " शिवहरिः " इत्यस्य हिन्दिचलनचित्रस्य सङ्गीतनिर्देशनमपि कृतवान् । एतेन सङ्गीतनिर्देशनम् अन्येषामपि केषाञ्चित् चलनचित्राणां कृतमस्ति । तेषां नामानि लम्हे, चान्दनी, सिल्सिला, डर्, फासले इति ।

## जुगलबन्दि सङ्गीतसहयोगश्च

हरिप्रसादस्य वंशिवादनम्, पण्डितस्य शिवकुमारशर्मणः सन्तूसन्तूरद्वन्द्ववादनम् सङ्गीतरसिकानां मनः बह्वाकर्षत् । एतौ द्वौ मिलित्वा अनेकान् सङ्गीतकार्यक्रमान् दत्तवन्तौ । अन्यच्य एतौ द्वौ मिलित्वा अनेकध्वनिमुद्रिकाः अपि प्रकाशितवन्तौ ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Official website
* Interview with Choodie Shivaram
* Hariprasad Chaurasia by Mohan Nadkarni
* Interview with The Scholars' Avenue, IIT Kharagpur Archived २०११-०४-२४ at the Wayback Machine
# बिमला प्रसाद चलिहा

**बिमला प्रसाद चलिहा** (२६ मार्च १९१२ – २५ फेब्रुवरी १९७१) भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य नेता, स्वतन्त्रतासेनानी च आसीत् यः १९४२ तमे वर्षे महात्मागान्धिनः ब्रिटिशसर्वकारस्य विरुद्धं भारतं त्यजतु आन्दोलने सक्रियभागित्वस्य कारणेन जोरहाटकारागारे कारागारं गतः। सः एकदा बदरपुरनिर्वाचनक्षेत्रात् त्रीणि कार्यकालानि यावत् असमस्य मुख्यमन्त्रीपदे निर्वाचितः तथा सोनारी निर्वाचनक्षेत्रात् द्विवारं। १९५७ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २८ दिनाङ्कात् १९७० तमे वर्षे नवम्बर-मासस्य ६ दिनाङ्कपर्यन्तं सः कार्यभारं स्वीकृतवान् ।१९७१ तमे वर्षे पद्मविभूषणेन पुरस्कृतः।

असमस्य पूर्वमुख्यमन्त्री बिमला प्रसाद चलिहा
## राजनैतिक करियर

तस्य मुख्यमन्त्रीत्वकाले असम-राजभाषा-अधिनियमः, १९६० तमे वर्षे निर्मितः, येन असमियाभाषा राज्यस्य एकमात्रं राजभाषा अभवत् । तस्य कार्यकाले चीनदेशीयाः भारते उपरि आक्रमणं कृतवन्तः तदानीम् नेफा इति नामकं बोमडिल्ला इत्यत्र अधुना अरुणाचलप्रदेशः इति नाम्ना प्रसिद्धम् । सः असमराज्यस्य नागालैण्ड्, मिजोरम, मेघालय इत्यादिषु लघुराज्येषु विभाजनस्य घोरविरोधं कृतवान्, भारतस्य केन्द्रसर्वकारस्य विभिन्नसमित्याः सदस्यः च आसीत् । तस्य मृत्योः अनन्तरमेव असमराज्यं लघुराज्येषु विभक्तम् ।

१९६६ तमे वर्षे मार्चमासे मिजोराष्ट्रियमोर्चाविद्रोहः अपि तस्य कार्यकाले एव अभवत् । पूर्वं सः असमस्य चायवृक्षाणां श्रमिकानाम् हितस्य रक्षणार्थं वृक्षारोपणश्रमकानून, १९५१ तथा तत्सम्बद्धानां असमवृक्षारोपणश्रमनियम, १९५६ इत्यस्य प्रचारार्थं महत्त्वपूर्णं कार्यं कृतवान् मुख्यमन्त्रीरूपेण द्वितीयकार्यकाले तत्कालीनपूर्वबङ्गात् अवैधप्रवासस्य विषयः आगतः, सः असमदेशे त्रिलक्षं अवैधप्रवेशकाः सन्ति इति दावान् अकरोत्, तृतीयकार्यकाले तान् निर्वासयितुं सक्रियपदं स्वीकृतवान्

## जन्म तथा परिवारश्च

तस्य विवाहः एकस्य वरिष्ठस्य अधिवक्ता & स्वतन्त्रतासेनानी श्री के.आर. बोरा एवं दिग्गज राजनीतिज्ञ एवं संसद सदस्य श्री इन्द्रमोनी बोरा की अग्रज। तेषां ५ पुत्राः २ कन्याः च आसन्।

चलिहा १९७१ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २५ दिनाङ्के मृता ।तस्य पत्नी २०१० तमस्य वर्षस्य मार्च-मासस्य ६ दिनाङ्के मृता, तस्याः अन्तिमसंस्कारः नवग्रह-श्मशाने बहुसंख्याकानां परिवारजनानां प्रशंसकानां च उपस्थितौ कृतम्।

## सन्दर्भः
# मधुमेहः

| Diabetes mellitus |
| --- |
| *Classification and external resources* |
| Universal blue circle symbol for diabetes. |
| ICD-10 |
E10–E14 |
| ICD-9 |
250 |
| MedlinePlus |
001214 |
| eMedicine |
med/546 emerg/134 |
| MeSH | *C18.452.394.750* |

**मधुमेहः** (Diabetes mellitus) कश्चन रोगः विद्यते । अधुनातनसमाजे मधुमेहरोगः साधारणरोगरूपेण बहुभिः अभिज्ञायते । रोगस्य लक्षणं विभिन्नेषु जनेषु बहुधा भिद्यते । रोगिणां रक्ते मूत्रे च शर्करायाः अंशः अवलोक्यते इत्येतत् रोगस्य मुख्यलक्षणम् । अग्न्याशयः सम्यक् क्रियाशीलः न भवति चेत् रक्ते ‘इनसुलिन्’ इति पदार्थस्य ह्रासः भवति । यदि अग्न्याशयः प्रचुरम् ‘इनसुलिन्’ न उत्पादयति, तदा शरीरे शर्करायाः उपयोगः सम्यक् भवितुं नार्हति, तस्मादपि शक्तिः नोत्पद्यते ।

मधुमेहरोगस्य लक्षणानि
## परिणामः

मधुमेहरोगेण रोगी बहुकष्टमनुभवति । असकृद् मूत्रविसर्जनम्, अत्यधिकक्षुधायाः अनुभवः, अत्यधिकतृषायाः अनुभवः, शरीरभारस्य वर्धनं ह्रासः वा, नेत्रयोः अधः कृष्णवर्णता, शरीरे दौर्बल्यानुभवः, चर्मरोगः इत्यादीनि लक्षणानि दृश्यन्ते । पूर्वोक्ताः सर्वेऽपि रोगाः रोगिणे पीडादायकाः भवन्ति । मधुमेहिरोगिणां शरीरे किञ्चित् क्षतं यदि भवेत्, तर्हि तत् क्षतं शीघ्रं शुष्कं न भवति । दीर्घकालीनात् रोगात् रक्तचापः, नेत्ररोगः, मूत्रग्रन्थौ असमञ्जसता इत्यादयः अनुभूयन्ते ।

## चिकित्सा

सामान्यतः रोगिणः शरीरे सूच्यौषधेन, गुलिकया वा ‘इनसुलिन्’ प्रपूर्य चिकित्सा क्रियते । परन्तु सा चिकित्सा कदापि मधुमेहं सम्पूर्णरूपेण न नाशयति । अतः अस्य रोगस्य निवारणाय आसनप्राणायामध्यानानाम् अभ्यासः तु अत्यवश्यः भवति ।

### योगाभ्यासेन उपशमनम्

अस्य रोगस्य उपशमनाय योग्याहारस्य सेवनविषये, नियमितयोगाभ्यासविषये च अधिकम् अवधानं दातव्यम् । एकविंशतिदिवसानाम् अनन्तरं रोगस्य प्रस्तुतस्थितेः विषये अवगत्य, शनै शनैः औषधस्य परिमाणं न्यूनीकरणीयम् । अन्ते सम्पूर्णरूपेण औषधस्य त्यागः कर्तव्यः । अनेन क्रमेण मासद्वये, मासत्रये वा रोगस्य उपशमः भवति ।

अनया चिकित्सया यकृतः, उदरस्य च ग्रन्थयः स्वस्थाः सन्तः कार्याणि कुर्वन्ति । तदा रोगी रोगात् उपशमनम् अनुभवति । अतः तद्रोगाक्रान्ताः अधोनिर्दिष्टानाम् आसनानां नियमितरूपेण अभ्यासं कुर्युः । प्रातः मलविसर्जनानन्तरं प्रथमतः निर्दिष्टे स्थाने कम्बलस्योपरि दण्डायमानो भूत्वा शरीरस्य शिथिलीकरणं कुर्यात् । ततः परं सूर्यनमस्कारस्य अभ्यासं बीजमन्त्रेण सह षडवारं कर्तव्यम् । ततः मधुमेहरोगस्य कृते निर्दिष्टानि आसनानि कर्तव्यानि ।

मधुमेहरोगस्य प्रभेदानां तोलनम्| प्रभेदः | मधुमेहः प्रकारः १ | मधुमेहः प्रकारः २ |
| --- | --- | --- |
| प्रारम्भः | अनिरीक्षितरूपेण | क्रमेण |
| कदा | प्रायः बालावस्थायां | प्रायः मध्यमवयसि |
| शारीरकस्थितिः | कृशः सामान्यः वा | प्रायः स्थूलः |
| Ketoacidosis-रासायनिकम् | सामान्यम् | विरलम् |
| Autoantibodies-रासायनिकम् | सामान्यतः भवति | न भवति |
| Endogenous insulin | न्यूनः/नास्ति | सामान्यः |
| प्राचुर्यम् | ~10% | ~90% |

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Diabetes Archived २०१३-०४-०३ at the Wayback Machine at the Open Directory Project
* American Diabetes Association
* IDF Diabetes Atlas
* National Diabetes Education Program
# रा वन् (चलच्चित्रम्)

**रा वन** एकः हिन्दी चलनचित्रम् अस्ति। २६ अक्टोबर् २०११ दिनांके टोरान्टो नगरे प्रथम चित्रणम् अभूत्। चित्रस्य निर्देशकः अनुभव् सिन्हा, नायकः शाहरुख खानः, नायिका करीना कपूर च। चलनचित्रम् तमिळ्, तेलुगु, जर्मन् भाषायां अपि चित्रितः अस्ति।

## आधारानि
# श्रेया घोषाल्

| श्रेया घोषाल् শ্রেয়া ঘোষাল |
| --- |
| *ग्लोबल इण्डियन फिल्म एण्ड टेलीविजन सम्मान* इति अनुष्ठाने श्रेया घोषाल् (२०१२) |
| व्यैक्तिकतथ्यानि |
| जन्मनाम |
श्रेया घोषाल् |
| जन्म |  (१९८४-२-२) १२, १९८४ |
| मूलतः |
दुर्गापुर्, पश्चिमबङ्ग, भारतम् |
| सङ्गीतविद्या |
हिन्दुस्थानी सङ्गीतम्, गज़ल्, चलच्चित्रगीतानि |
| वृत्तिः |
गायिका |
| वाद्यानि |
गायन |
| सक्रियवर्षाणि |
१९९८–वर्तमान |
| स्तरः |
राष्ट्रियगायिका |
| जालस्थानम् |
shreyaghoshal.com |

**श्रेया घोषाल्** (जन्म १२ मार्च, १९८४) एका ख्याता भारतीय नेपथ्य गायिका । सा बाॅलिवुडक्षेत्रे चलचित्रे बहु गीता: गायति । तत: परम सा असमिया, बंगाली, कन्नड़, मलयालम, मराठी, पंजाबी, तमिल, तेलुगु अन्त: गायित्वान् ।

## जीवन-वृत्तांत

**प्रारंभिक वर्ष**
श्रेया घोषालस्य जन्मम् बङ्गालस्य एकस्मिन् कुतुम्बे अभवत । सा

## प्रमुखप्रशस्तयः

**नैशनल फिल्म अवॉर्ड्स २००२: नैशनल फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - बैरी पिया (*देवदास* )
* २००६: नैशनल फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - धीरे जलना (*पहेली* )
* २००७: नैशनल फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - ये इश्क है (*जब वी मेट* )

**फ़िल्मफ़ेयर अवॉर्ड्स २००३: फ़िल्मफ़ेयर आर॰ डी॰ बर्मन अवॉर्ड फॉर न्यु म्यूजिक टैलेन्ट
* २००३: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (कविता कृष्णमूर्ति सहगायिका) - डोला रे (*देवदास* )
* २००४: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - जादू है नशा है *(जिस्म)*
* २००८: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - बरसो रे *(गुरु)*
* २००९: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - तेरी ओर *(सिंह इस् किंग)*

**फ़िल्मफ़ेयर अवॉर्ड्स (साउथ) २००७: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (तमिळ्) - मुन्बे वा *(सीलुनु ओरु काढाल)*
* २००८: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (कनाडा) - निंना नोदालेंत्हू - *(मुस्सनजेमातु)*

**ऐइफा (IIFA) अवॉर्ड्स २००३: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (कविता कृष्णमूर्ति सहगायिका) - डोला रे *(देवदास)*
* २००४: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - जादू है नशा है *(जिस्म)*
* २००८: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड- बरसो रे *(गुरु)*
* २००९: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - तेरी ओर *(सिंह इस किंग)*

**ज़ी सिने अवॉर्ड्स २००३: ज़ी सिने अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर (कविता कृष्णमूर्ति के साथ साझा) - डोला रे *(देवदास)*
* २००६: ज़ी सिने अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - पियु बोले *(परिनीता)*
* २००८: ज़ी सिने अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर -बरसो रे *(गुरु)*

**स्टार स्क्रीन अवॉर्ड्स २००४: स्टार स्क्रीन अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक - जादू है नशा है *(जिस्म)*
* २००६: स्टार स्क्रीन अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक - पियु बोले *(परिनीता)*
* २००८: स्टार स्क्रीन अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक - बरसो रे *(गुरु)*

**अन्यप्रशस्तयः २००५: आंध्र प्रदेश स्टेट अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - पिल्लागाली अल्लारी *(अथाडू)* एवं नीके नुवु *(मोदाती सिनेमा)* (तेलुगु)
* २००७: तमिलनाडु स्टेट फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक - मुन्बे वा *(सिल्लुनु ओरु काढाल)* (तामिल)
* २००८: अप्सरा अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - बरसो रे *(गुरु)*
* २००९: अप्सरा अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - तेरी ओर *(सिंह इस किंग)*
* २००८: GPBA - जर्मन पब्लिक बॉलीवुड अवॉर्ड बेस्ट सिंगर (फिमेल) - ये इश्क हाय *(जब वी मेट)*
* २००८: ज़ी अस्तित्व अवॉर्ड फॉर एक्सीलेंस इन म्यूजिक
* २०१०: अप्सरा अवॉर्ड बेस्ट फीमेल प्लेबैक सिंगर - तुझ में रब दिखता है *(रब ने बना दी जोड़ी)*

## पादटिप्पणी
# जतिन दास

| Jatin Das |
| --- |
| राष्ट्रियता |
Indian |
| क्षेत्राणि |
Painting, drawing, sculpture |
| प्रशिक्षणम् |
Sir J J School of Art, Bombay |
| पुरस्काराः |
Padma Bhusan |

भारतीय चित्रकार

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Official website
* Jatin Das Profile,Interview and ArtWorks
* Profile Archived २०१३-०२-२६ at the Wayback Machine
* JD Centre of Art
# अशोक सेन्

| भारता |
| --- |
| भारता |

भारतीय वैज्ञानिकः।

* भारतीय-सूची

| **अशोक सेनः অশোক সেন** |
| --- |
| जननम् |
1956 (age **वाचनिकदोषः : अनपेक्षितम् उद्गारचिह्नम २**–**वाचनिकदोषः : अनपेक्षितम् उद्गारचिह्नम २**)**वाचनिकदोषः : अनपेक्षितम् उद्गारचिह्नम २** कोलकता, पश्चिमबङ्गालराज्यम् |
| वासस्थानम् |
भारतम् |
| देशीयता |
भारतम् |
| कार्यक्षेत्राणि |
भौतिकशास्त्रम् |
| संस्थाः |
फर्मी प्रयोगशालाः Stanford Linear Accelerator Center Tata Institute of Fundamental Research Harish-Chandra Research Institute |
| मातृसंस्थाः |
Sailendra Sirkar Vidyalaya Presidency College, Kolkata भारतीय प्रौद्यौगिकी संस्थानम् कानपुर् State University of New York at Stony Brook |
| संशोधनमार्गदर्शी |
George Sterman |
| विषयेषु प्रसिद्धः |
String Theory |
| धर्मः |
Hinduism |

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* अशोकसेनः
# पङ्कज आडवाणी

Pankaj Arjan Advani| Pankaj Advani at the 2012 Paul Hunter Classic |
| जन्म |  (१९८५-२-२) २४ १९८५ Pune, Maharashtra, India |
| देशः |  भारतम् |
| उपनाम |
The Prince of India / The Golden Boy |
| श्रेष्ठप्राप्तिः |
145 (Snooker), 147 in practice 876 (Billiards) |
| अन्तिमश्रेष्ठ-रैङ्किङ्ग् |
Champion - IBSF World 6-Red Snooker Championship, World Team Billiards Championship |
| स्पर्धाशृखलाविजयाः |
| विश्वविजेता |
10 times (Current World No.1 in 6-Red Snooker and World Team Billiards) |

भारतस्य **पङ्कज आडवाणी** अष्टमस्य विश्वबिलियर्ड्स् स्पर्धायाः विजेता।
पङ्कज अर्जन आडवाणी १९८५तमवर्षस्य जुलै २४ दिनाङ्के पुणे नगरे जातः। भारतस्य सुप्रसिद्धः बिलियर्ड्स् तथा स्नूकर् इत्येतयोः क्रीडयोः क्रीडालुः अस्ति। सप्तवारं बिलियर्ड्स् तथा स्नूकर् इत्येतयोः क्रीडयोः विश्वस्तरीयः श्रेष्ठक्रीडालुः आसीत्। २००५ तमवर्षतः अस्याः क्रीडायाः विषये भारतस्य गौरवं वर्धितवान् अस्ति। एतस्य साधनायै भारतसर्वकारेण २००४तमे वर्षे अर्जुनप्रशस्तिः तथा राजीवगान्धिखेलरत्नप्रशस्तिः, २००९तमे वर्षे पद्मश्रीप्रशस्तिः प्रदत्ता अस्ति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Pankaj Advani's bio at BilliardsForum