# वेल्लूरुमण्डलम्

|  |
| --- |
| **वेल्लूरुमण्डलम्** |
| *वेल्लूरु* |
| —  **मण्डलम्**  — |
|
 |
|

[[file:|250px|border|alt=|Map of तमिळ्नाडु showing location of वेल्लूरुमण्डलम्]]

Location of वेल्लूरुमण्डलम्
in तमिळ्नाडु |
| **निर्देशाङ्काः**
﻿ / ﻿ |
| **देशः** | भारतम् |
| **राज्यम्** | तमिळ्नाडु |
| **मण्डलम्** | वेल्लूरु |
| ' | 1996 |
| **केन्द्रप्रदेशः** | वेल्लूरु |
| **बृहत्तमं नगरम्** | वेल्लूरु |
| **Collector & District Magistrate** | श्री अजय यादवः IAS |
| **[[तमिळ्नाडु राज्यस्य संसत्|संसत्]]** (स्थानानि) | elected (12) |
| **सांसदक्षेत्रम्** | वेल्लूरु |
| **जनसङ्ख्या**
• सान्द्रता
• महानगरम् | ३९,२८,१०६ (2011)
• 646 /किमी2 (1,673 /वर्ग मील)
• १३,०७,९९८ |
| व्यावहारिकभाषा(ः) | तमिळ् |
| **समयवलयः** | IST (UTC+05:30) |
| **विस्तीर्णम्**
• तीरप्रदेशः | 6,077 वर्ग किलोमीटर (2,346 वर्ग मील)
• 0 किलोमीटर (0 मील) |
| **वायुमण्डलम्**
• तलस्पर्षी
**तापमानम्**
• ग्रीष्मकालः
• शीतकालः |
•      917 मिमी (36.1 इंच)
•      39.5 °से (103.1 °फ़ै)
•      15.6 °से (60.1 °फ़ै) |
| **सङ्केताः**

|  |  |
| --- | --- |
| • पत्रसङ्केतसङ्ख्या | • 632xxx |
| • दूरवाणी | • +0416 |
| • वाहनम् | • TN-23 |

 |
| **जालस्थानम्** | Official website of District Collectorate, Vellore |

वेल्लूरुमण्डलं (Vellore district) (तमिऴ्: வேலூர் மாவட்டம்) भारतस्य तमिऴ्‌नाडु राज्यस्य ३२ मण्डलेषु अन्यतमम् । अस्य केन्द्रस्थानं वेल्लूरुनगरम् । जनसंख्यादृष्ट्या तमिऴ्‌नाडुराज्ये अस्य मण्डलस्य तृतीयस्थानम् (प्रथमस्थानं चेन्नैमण्डलस्य, द्वितीयं काञ्चिपुरस्य) ।

## इतिहासः

वेल्लूरुमण्डले भिन्नेषु कालेषु उरैयूर् चोळानां, पल्लवानां, मळखेडराष्ट्रकूटानां, मराठानां, नवाबानां च प्रशासनम् आसीत् । वेल्लूरुदुर्गं चिन्नबोम्मिनायकस्य काले (क्रि. श. १५२६-१५९५) निर्मितम् । क्रि. श. सप्तदशशतके प्रवृत्ते कर्णाटकसमरे एतत् दुर्गं प्रबलम् इति परिगणितम् आसीत् । भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे वेल्लूरुमण्डलस्य प्रमुखं स्थानम् अस्ति । १८०६ तमे वर्षे अत्र प्रवृत्तः सैन्यक्षोभः १८५७ तमवर्षस्य प्रथमस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य पूर्वभावित्वेन लक्ष्यते ।
स्वातन्त्र्यप्राप्त्यनन्तरम् इदं मण्डलं तदानीन्तने मद्रास् राज्ये अन्तर्भूतम् । आधुनिकं वेल्लूरुमण्डलं पुरा उत्तर आर्काट्मण्डलस्य भागः आसीत् । १९८९ तमवर्षस्य सेप्टम्बर् मासस्य ३० दिनाङ्के उत्तर आर्काट्मण्डलं तिरुवण्णामलैमण्डलम् (सम्बुवरायर्) तथा उत्तर आर्काट्मण्डलम्(अम्बेड्कर) इति द्वेधा विभक्तम् । ततः १९९६ तमे वर्षे उत्तर आर्काट् अम्बेड्करमण्डलस्य वेल्लूरु इति नामधेयं दत्तम् ।

## भौगोलिकम्

वेल्लूरुमण्डलस्य विस्तारः ६०७७ चतुरस्रकिलोमीटर् । अस्य ईशान्यभागे तिरुवळ्ळूरुमण्डलम्, आग्नेयदिशॆ काञ्चिपुरमण्डलं, दक्षिणे तिरुवण्णामलैमण्डलं, नैर्ऋत्ये कृष्णगिरिमण्डलम्, उत्तरभागे आन्ध्रप्रदेशराज्यं च अस्ति ।

## जनसंख्या

२०११ जनगणनानुगुणं वेल्लूरुमण्डलस्य जनसंख्या ३,९२८,१०६ । देशस्य ६४० मण्डलेषु जनसंख्यादृष्ट्या वेल्लूरु ६२ तमं स्थानम् । अस्य मण्डलस्य जनसंख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६४६ जनाः (१६७०/चतुरस्रमैल्)। २००१-२०११ दशके जनसंख्यावृद्धिः १२.९६% आसीत् । अत्र पुं, स्त्री अनुपातः १०००-१००४ अस्ति । साक्षरता ७९.६५% अस्ति ।

## उपमण्डलानि

वेल्लूरुमण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति। तानि -

1. आम्बूरु
2. अरक्कोणम्
3. आर्काट्
4. गुडियात्तम्
5. काट्पाडि
6. तिरुपत्तूरु
7. वानियम्बाडि
8. वेल्लूरु
9. वालाजा

## कृषिः वाणिज्यं च

वेल्लूरुमण्डले कृषेः प्रधानं स्थानम् अस्ति । जनसंख्यायाः अधिकः भागः कृषिकार्यरतः । अत्र रूढानि प्रमुखानि आहारसस्यानि तण्डुलः, रागि, धान्याकं च । राज्यस्य इक्षुदण्डोत्पादकेषु मण्डलेषु वेल्लूरु प्रमुखं स्थानं भजते । कलाय, नारिकेल, सूर्यकान्ति, तिलानाम् अपि उत्पादनं दृश्यते ।
राणिपेटे विद्यमानं बी.एच्‌.ई.एल् संस्थायाः कार्यागारं राज्यस्य प्रमुखेषु भारोत्पादनकेन्द्रेषु अन्यतमम् । अस्मिन् मण्डले त्रीणि औद्यमिकोद्यानानि सन्ति । काट्पाडिस्थं सिड्को (SIDCO), राणिपेटे सिप्काट् (SIPCOT), अरक्कोणे सिड्को (SIDCO) च भवति।

## वीक्षणीयस्थलानि

श्रीमहालक्ष्मी देवालयः, श्रीपुरम्
वेल्लूरुदुर्गं मण्डलस्य प्रमुखं प्रवासस्थानम् । इदं केन्द्रस्थानस्य वेल्लूरुपत्तनस्य निकटे अस्ति । वानियम्बाडिनगरस्य समीपे येळगिरिधाम अस्ति । इदं ’दरिद्रानाम् ऊटि’ इत्येव प्रसिद्धम् । येळगिरिसमीपे जल्लगम्परैनामकः जलपातः अस्ति । अत्र वर्षर्तौ एव अधिकं जलं भवति ।
अचिरात् निर्मितं श्रीपुरकनकमन्दिरं जनप्रियं जातम् । श्रीपुरे महालक्ष्मी मन्दिरम् अस्ति । अस्य मन्दिरस्य विमानभागस्य अर्धमण्डपस्य च अन्तः बहिः च सुवर्णेन लेपितम् अस्ति ।

निर्देशाङ्काः - 12°54′40″N 79°8′10″E

केन्द्रस्थानम् –वेल्लूरु
बृहत्तमं नगरम् –वेल्लूरु
बृहत्तमं मेट्रोनगरम् – नास्ति
लोकसभाक्षेत्रम् –वेल्लूरु, अरक्कोणम्, तिरुवण्णामलै

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* Archived २०११-०९-०३ at the Wayback Machine Vellore District
* Archived २००७-०९-२८ at the Wayback Machine Tirupattur Information
* all about vellore,vellore news

**तमिळनाडुराज्यस्य मण्डलानि**

|  |
| --- |
|
अरियलूर् मण्डलम्, ईरोड् मण्डलम्, कडलूर् मण्डलम्, कन्याकुमारी मण्डलम्, करूर् मण्डलम्, काञ्चिपुरमण्डलम् , कृष्णगिरिमण्डलम्, कोयम्बत्तूर् मण्डलम्, चेन्नैमण्डलम्, तञ्जावूरुमण्डलम्, तिरुच्चिरापळ्ळिमण्डलम्, तिरुनेल्वेलीमण्डलम्, तिरुप्पूरमण्डलम्, तिरुवण्णामलैमण्डलम्, तिरुवळ्ळूरुमण्डलम्, तिरुवारूरुमण्डलम्, तूतुकुडिमण्डलम्, तेणि मण्डलम्, दिन्डुगलमण्डलम्, धर्मपुरीमण्डलम्, नागपट्टिणमण्डलम्, नामक्कलमण्डलम्, नीलगिरीमण्डलम्, पुदुक्कोट्टैमण्डलम्, पेरम्बलूरुमण्डलम्, मधुरैमण्डलम्, रामनाथपुरमण्डलम्, विरुदुनगरमण्डलम्, विऴुप्पुरमण्डलम्, वेल्लूरुमण्डलम्, शिवगङ्गामण्डलम्, सेलंमण्डलम् |