# उत्तरकोरिया

**उत्तर कोरिया** एशिया-महाद्वीपे देश: अस्‍ति.

अयं कोरियाद्वीपसमूहस्य उत्तरार्धं भवति, उत्तरदिशि चीन-रूसयोः सीमां यालु (अम्नोक्) तुमेन्-नद्यौ, दक्षिणकोरिया-देशयोः च कोरिया-निसैनिकक्षेत्रे (DMZ) । अस्य देशस्य पश्चिमसीमा पीतसागरेन निर्मितः अस्ति, तस्य पूर्वसीमा तु जापानसागरेन परिभाषिता अस्ति उत्तरकोरिया २०२४ तमवर्षपर्यन्तं कोरियाद्वीपसमूहस्य समीपस्थद्वीपानां च एकमात्रं वैधसर्वकारः इति दावान् अकरोत्, यदा कोरियादेशस्य एकीकरणयोजनां परित्यज्य दक्षिणकोरियादेशं शत्रुदेशः इति निर्दिष्टवान् प्योङ्गयाङ्ग-नगरं राजधानी, बृहत्तमं च नगरम् अस्ति ।

कोरियाद्वीपसमूहे प्रथमवारं निम्नपुरापाषाणकालात् एव निवासः आसीत् । अस्य प्रथमं राज्यं चीनीय-अभिलेखेषु ७ शताब्द्याः आरम्भे ई.पू. ७ शताब्द्याः अन्ते कोरियादेशस्य त्रयाणां राज्यानां सिल्ला-बल्हे-इत्येतयोः एकीकरणानन्तरं कोरियादेशे गोर्यो-वंशः (९१८–१३९२) जोसेन्-वंशः (१३९२–१८९७) च शासितः तदनन्तरं कोरियासाम्राज्यं (१८९७–१९१०) १९१० तमे वर्षे जापानसाम्राज्ये विलीनम् अभवत् । १९४५ तमे वर्षे द्वितीयविश्वयुद्धस्य अन्ते जापानीयानां आत्मसमर्पणानन्तरं कोरियादेशः ३८ तमे समानान्तरे द्वयोः क्षेत्रयोः विभक्तः, उत्तरदिशि सोवियतसङ्घस्य, दक्षिणदिशि अमेरिकादेशस्य कब्जा अभवत् १९४८ तमे वर्षे कोरियादेशे पृथक् पृथक् सर्वकाराः निर्मिताः : उत्तरे समाजवादी तथा सोवियत-सङ्घस्य लोकतान्त्रिकजनगणराज्यं कोरिया, दक्षिणे च पूंजीवादी, पाश्चात्य-संयुक्तं कोरियागणराज्यम् १९५० तमे वर्षे दक्षिणकोरियादेशे उत्तरकोरियायाः आक्रमणेन कोरियायुद्धस्य आरम्भः अभवत् । १९५३ तमे वर्षे कोरियादेशस्य युद्धविरामसम्झौतेन युद्धविरामः कृतः, निसैन्यक्षेत्रं (DMZ) च स्थापितं, परन्तु कदापि औपचारिकशान्तिसन्धिः न कृता युद्धोत्तरकाले उत्तरकोरियादेशः अन्यैः पूर्वीयखण्डदेशैः प्रदत्तायाः आर्थिकसाहाय्यस्य विशेषज्ञतायाः च बहु लाभं प्राप्तवान् । परन्तु उत्तरकोरियादेशस्य प्रथमः नेता किम इल् सुङ्गः स्वस्य व्यक्तिगतदर्शनस्य जुचे इति राज्यविचारधारा इति प्रचारितवान् । १९८० तमे दशके आरभ्य शीतयुद्धस्य समाप्तेः कारणात् प्योङ्गयाङ्गस्य अन्तर्राष्ट्रीयपृथक्त्वं तीव्ररूपेण त्वरितम् अभवत् । ततः १९९१ तमे वर्षे सोवियतसङ्घस्य पतनेन उत्तरकोरियादेशस्य अर्थव्यवस्थायां तीव्रः क्षयः अभवत् । १९९४ तः १९९८ पर्यन्तं उत्तरकोरियादेशे दुर्भिक्षः अभवत् यतः जनसंख्या कुपोषणेन पीडिता अस्ति । २०२४ तमे वर्षे डीपीआरके-देशः कोरियादेशस्य पुनः एकीकरणस्य प्रयत्नाः औपचारिकरूपेण त्यक्तवान् ।

उत्तरकोरियादेशः किमपरिवारस्य परितः व्यक्तित्वस्य व्यापकः पंथः यस्य सर्वाधिकारवादी तानाशाही अस्ति । एम्नेस्टी इन्टरनेशनल् संस्था विश्वस्य मानवअधिकारस्य अभिलेखं सर्वाधिकं दुष्टं मन्यते । आधिकारिकतया उत्तरकोरिया एकं साम्यवादी राज्यम् अस्ति यत् स्वयमेव "स्वतन्त्रं समाजवादी राज्यम्"[d] इति निर्दिशति यत् लोकतान्त्रिकं निर्वाचनं करोति; तथापि बहिः पर्यवेक्षकाः निर्वाचनं अन्यायपूर्णं, अप्रतिस्पर्धात्मकं, पूर्वनिर्धारितं च इति वर्णितवन्तः । कोरियादेशस्य श्रमिकदलः (WPK) उत्तरकोरियादेशस्य एकमात्रः सत्ताधारी दलः अस्ति । संविधानस्य अनुच्छेद 3 इत्यस्य अनुसारं किमिल्सुङ्गिज्म–किमजोन्जिलिज्म उत्तरकोरियादेशस्य आधिकारिकविचारधारा अस्ति । उत्पादनसाधनं राज्यसञ्चालित-उद्यमैः, सामूहिक-कृषि-क्षेत्रैः च राज्यस्य स्वामित्वे भवति । अधिकांशसेवाः-यथा स्वास्थ्यसेवा, शिक्षा, आवासः, खाद्यनिर्माणं च-सहायतायुक्ताः अथवा राज्यवित्तपोषिताः सन्ति ।

देशः सोङ्गुन् इति "सैन्यप्रथम" इति नीतिं अनुसृत्य राज्यकार्येषु संसाधनविनियोगे च कोरियादेशस्य जनसेनायाः प्राथमिकताम् अददात् । अस्मिन् परमाणुशस्त्राणि सन्ति । अस्य १२८ लक्षसैनिकानाम् सक्रियकर्तव्यसेना विश्वस्य चतुर्थं बृहत्तमम् अस्ति । १९९१ तमे वर्षात् संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य सदस्यत्वस्य अतिरिक्तं उत्तरकोरिया गैर-संलग्न-आन्दोलनस्य, जी-७७, आसियान-क्षेत्रीयमञ्चस्य च सदस्यः अस्ति