Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# १८ जून

{{आङ्ग्लपञ्चाङ्गम्/प्रप्रथमरविः आरम्भ**त्रुटि: अमान्य समय।**
|float=right
|clear=none
|titlestyle=
|weekstyle=
|month=**त्रुटि: अमान्य समय।**
|cur\_month=[[**त्रुटि: अमान्य समय।**]]
|prev\_month=[[**त्रुटि: अमान्य समय।**|<<]]
|next\_month=[[**त्रुटि: अमान्य समय।**|>>]]
|6row=
|01= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १|१]]
|02= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २|२]]
|03= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ३|३]]
|04= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ४|४]]
|05= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ५|५]]
|06= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ६|६]]
|07= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ७|७]]
|08= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ८|८]]
|09= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ९|९]]
|10= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १०|१०]]
|11= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** ११|११]]
|12= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १२|१२]]
|13= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १३|१३]]
|14= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १४|१४]]
|15= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १५|१५]]
|16= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १६|१६]]
|17= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १७|१७]]
|18= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १८|१८]]
|19= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** १९|१९]]
|20= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २०|२०]]
|21= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २१|२१]]
|22= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २२|२२]]
|23= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २३|२३]]
|24= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २४|२४]]
|25= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २५|२५]]
|26= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २६|२६]]
|27= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २७|२७]]
|28= [[**त्रुटि: अमान्य समय।** २८|२८]]
|29=**वाचनिकदोषः : < इत्येतत् अनपेक्षितं चिह्नम् ।**
|30=**वाचनिकदोषः : < इत्येतत् अनपेक्षितं चिह्नम् ।**
|31=**वाचनिकदोषः : < इत्येतत् अनपेक्षितं चिह्नम् ।**
|year=२०२६
|show\_year=on
|lk=on
|EndNote=
}}

**१८ जून**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकनवषष्टितमं (१६९) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकसप्ततितमं (१७०) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय १९६ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः

## मुख्यघटनाः

## जन्म

## मृत्युः

## पर्व, उत्सवाः च

## बाह्यानुबन्धाः
# वर्षः

**वर्षः** कालगणनायाः मापकपरिमाणम् ।

* एकः **पक्षः** = १५ तिथयः ।
* एकः **मासः** = २ पक्षौ ( पूर्णिमातः अमावस्यापर्यन्तः कालः कृष्णपक्षः; अमावस्यातः पुनः पूर्णिमापर्यन्तः कालः शुक्लपक्षः।
* एकः **ॠतुः** = २ मासौ ।
* एकम् **अयनम्** = ३ ॠतवः ।
* एकं **वर्षम्** = २ अयने ।
# सोमवासरः

**सोमवासरः** सप्ताहस्य एकं दिनं भवति । रविवासरात् अनन्तरं मङ्गलवासरात् पूर्वं सोमवासरः तिष्ठति । अस्य इन्दुवासरः अपि नामान्तरम् अस्ति । सोमः इन्दुः च चन्द्रस्य पर्यायपदे भवतः । अयं चन्द्रस्य नाम्नि विद्यमानः वासरः । सप्ताहः कस्मात् वासरात् आरप्स्यते इति वक्तुं सुकरं न भवति वीजवृक्षन्यायः इव । सामान्यतः लोकव्यवहारे कर्यारम्भस्य दिनं सोमवासरः भवति । सोमवासरः शिवपूजार्थं प्रसस्तं दिनम् इति शास्त्राधारः ।
# मङ्गलवासरः

सप्ताहस्य तृतीयः वासरः मङ्गलवासरः । सोमवासरात्परं बुधवासरात्पूर्वम् अयं वासरः तिष्ठति । कुजवासरः अङ्गारकवासरः इत्यपि अस्य नामानि भवतः । मङ्गलग्रहस्य माम्नि अयं वासरः भवति । देवीपूजार्थम् एतत् दिनं प्रशस्तम् इति भारतीयानां विश्वासः ।
# गुरुवासरः

गुरुः
सप्ताहे पञ्चमः वासरः गुरुवासरः भवति । बुधशुक्रवासरयोः मध्यदेने अयं वासरः भवति । गुरुग्रहस्य नाम्नि एषः वासरः भवति । गुरुजननां दर्शनं पूजनार्थं च अयं वासरः प्रशस्तः इति हैन्दवानां भावः । बृहस्पतिवासरः इत्यपि अस्य नाम अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः

* गुरुवासरः Archived २०१५-०२-१८ at the Wayback Machine
* Thursday
# शुक्रवासरः

सप्ताहे षष्टः वासरः शुक्रवासरः भवति । गुरुशनिवासरयोः मध्यदेने अयं वासरः भवति । शुक्रग्रहस्य नाम्नि एषः वासरः भवति । राक्षासानाम् आचार्यः शुक्रः तस्य नाम अपि अत्र युज्यते । देवीनां दर्शनं पूजनार्थं च अयं वासरः प्रशस्तः इति हैन्दवानां भावः । भार्गववासरः इत्यपि अस्य नाम अस्ति ।
# शनिवासरः

सप्तायस्य अन्तिमः वासरः शनिवासरः भवति । शुक्ररिवासरयोः मध्ये अयं वासरः भवति । शनिग्रहस्य नाम्नि एषः वासरः भवति । शनिग्रहम् आराध्य दोषनिवारणार्थम् अयं वासरः प्रशस्तः इति हैन्दवानां भावः । स्थिरवासरः मन्दवसरः इति अस्य नामनि स्तः ।
# रविवासरः

**रविवासरः** सप्ताहस्य आरम्भः इति भारतीयानां निश्चयः । अयं वासरः शनिवासरात्परं सोमवासरात्पूर्वं तिष्ठति । बालानां पञ्चाङ्गस्य बालपाठेषु अपि अयमेव क्रमः । रविवासरस्य आदित्यवासरः भानुवासरः इत्यपि कथयन्ति । सूर्यस्य नाम्नि विद्यमानः वासरः इति कारणेण सूर्यस्य अन्यनामानि अपि उपयोजयन्ति । आधुनिके काले कार्यविरामः अस्मिन् एव दिने भवति । सार्वजनिकानुकूल्यार्थं विविधाः धार्मिकसास्कृतिकाः राजकीयकार्यक्रमाः अस्मिन्नेव दिने कुर्वन्ति ।
# सप्ताहः

सप्तवासरानां समूहः सप्ताहः इति कथ्यते । सप्ताहे प्रत्येकं वासरस्य किञ्चित् नाम भवति । तेषां नामानि क्रमशः अधः दत्तानि । सप्ताहे कः वासरः प्रथमः कुतः सप्तास्य आरम्भः इति वक्तुं सुकरं नास्ति । किन्तु व्यावहारिकानुकूलार्थं भानुवासरतः गणना भवति ।

* रविवासरः अथवा भानुवासरः
* सोमवासरः
* मङ्गलवासरः (मङ्गळवासरः)
* बुधवासरः
* गुरुवासरः
* शुक्रवासरः
* शनिवासरः
# आङ्ग्लमासाः

ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारम् एकस्मिन् वर्षे द्वादशमासाः भवन्ति ।

* जनवरी
* फरवरी
* मार्च
* अप्रैल
* मई
* जून
* जुलाई
* अगस्त
* सितम्बर
* अक्तूबर
* नवम्बर
* दिसम्बर
# सूर्यः

आधुनिकविज्ञानासनुसारं सूर्यस्य रचना
**सूर्यः** (चिह्न: ) किञ्चन नक्षत्रं विद्यते । किन्तु ज्योतिश्शास्त्रदृष्ट्या अयं कश्चन ग्रह इति निर्दिश्यते । खगोलपदार्थेषु सूर्योऽत्यन्तं प्रमुखोऽस्ति । तदीयाः किरणा भूमेरुपर्य् अन्येषां ग्रहाणाम् उपरि प्रकाशम् उष्णतां च प्रसरन्ति । सूर्यस्याकर्षणपरिधावेवान्येषां ग्रहाणां सञ्चलनं भवति । नित्यजीवनव्यवहारे तस्य प्रभावोऽस्त्य् अनन्यः। सूर्येण विना मानवजीवनस्य कल्पनाप्य् अशक्यैव। सूर्यस्य व्यासो भवति ८,६५,००० मैल्-परिमितम् । भूमेर् विस्तारस्यापेक्षया १३,००,००० गुणितम् अधिकम् । द्रव्यराशिर् भूमेरपेक्षया ३,३३,००० गुणितम् अधिकम् । अणुप्रक्रियया सूर्ये शक्त्युत्पादनं भवति । सूर्ये प्रचाल्यमानया अनया क्रियया जलजनको हीलियं-धातुरूपेण परिवर्तिता भवन्तीत्यतो द्रव्यराशौ प्रत्येकस्मिन् क्षणे चत्वारि-मिलियन्-टन्-परिमितो भागो न्यूनो भवति । सूर्यो यस्यां वियद्गङ्गायां परिभ्रमति तस्याः केन्द्रभागतो बहु दूरे सीमाप्रदेशे विद्यते । वियद्गङ्गायाः केन्द्रतः सूर्यः ३०,००० ज्योतिर्वर्षाणाम् अन्तरे विद्यते ।

## रविमार्गः

विश्वगोले **रविमार्ग** इत्येषः किञ्चन बृहद्-वृत्तम्। भूकेन्द्रसिद्धान्तानुगुणं भूमिर् विश्वस्य केन्द्रभागे दृश्यते । आकाशे सञ्चरन्तः सर्वेऽपि पदार्था भूमिं परितो भ्रमन्ति । रविरपि भूमिं परितो भ्रमतीव पूर्वदिश्य् उदेति पश्चिमदिश्य् अस्तङ्गच्छति च । रवेरयं सञ्चरणमार्ग एव (वस्तुतोऽयं रविं परितो भ्रमन्त्या भूमेर् मार्गः) **रविमार्ग** इति कथ्यते । अत्रैव सायनराशिचक्रनिरयणराशिचक्रौ कल्प्येते|अतिन्युनदिनमानदिवसात् सायनराशिचक्रान्तर्गत मकरराशौ सूर्यश् चंक्रमते | अस्मिन्नेव दिने सायनमकरेऽर्केति लिखन्ति पञ्चांगकाराः |सौरवर्षे रविमार्गे कल्पिते राशिचक्रे मकरमासादयो द्वादशा भवन्ति | सायनमकरमासारम्भदिनात् सन्निकटात् पूर्ववर्तिशुक्लपक्षारम्भदिनाद् अमान्तो चान्द्रोमासो वेदांगज्योतिषविद्भिर् मन्यन्ते | अयं रविमार्गो विश्वमध्यरेखातः २३ डिग्रिपरिमितं २६ निमेषपरिमितं कोणरूपेण नतो भवति । भूमेर् अक्षस्य नमनमेवास्य कारणम्। भू-अक्ष-रविमार्गयोः सम्बद्धः समतलकोणो **रविमार्गस्य वक्रता** इति निर्दिश्यते। इयं प्रस्तुतं २३ डिग्रि २६ निमेष २५.२ क्षणपरिमितं च वर्तते।

## बाह्यानुबन्धाः

* Nasa SOHO (Solar & Heliospheric Observatory) satellite
* National Solar Observatory Archived २०१४-०४-०८ at the Wayback Machine
* Astronomy Cast: The Sun
* A collection of spectacular images of the sun from various institutions (The Boston Globe)
* Satellite observations of solar luminosity Archived २०१७-०६-११ at the Wayback Machine
* Sun|Trek, an educational website about the Sun
* The Swedish 1-meter Solar Telescope, SST Archived २००५-०५-१८ at the Wayback Machine
* An animated explanation of the structure of the Sun Archived २०११-०८-१० at the Wayback Machine (University of Glamorgan)
* Animation - The Future of the Sun
* Solar Conveyor Belt Speeds Up Archived २०१०-०३-१५ at the Wayback Machine – NASA – images, link to report on Science
# ऋतुः

| ऋतुः |
| --- |
| वषे ऋतुः |

**ऋतुः** वर्षस्य कश्चित् कालखण्डः यस्मिन् वातावरणं निश्चितप्रकारकं भवति । समग्रवर्षस्य कालः षट्सु ऋतुषु विभक्तः । मासद्वयस्य कालः एकस्य ऋतुसमयः भवति । ऋतवः षट्सङ्ख्यकाः । यथा- ग्रीष्मः, वर्षाः, शरत्, हेमन्तः, शिशिरः, वसन्तः । ऋतुः पुंल्लिङ्गशब्दः वर्तते ।

* ग्रीष्मर्तुः । सूर्यः तीव्रं तपति । नद्यादिषु जलं शुष्यति । दिवावर्धते । जनाः तापमनुभवन्ति ।
* वर्षर्तुः । मेघाः वर्षन्ति । पर्वताः शितलाः भवन्ति । नद्यादयः जलपूरिताः भवन्ति । भूमिः सस्यश्यामला जायते । कर्षकाः नन्दन्ति । आश्वयुजकार्तिकयोः
* शरदृतुः । आकाशः निर्मलःभवति मेघाः निर्जलाः सञ्चरन्ति । चन्द्रिका विशदा भवति । मार्गाः पङ्करहिताः भवन्ति । मार्गशीर्षपुष्ययोः
* हेमन्तर्तुः । रात्रिः वर्धते । सूर्यः मन्दं तपति । विस्तारेण हिमं पतति । सलिलं शीतलतरं भवति वायुः अतिशितः वाति । माघफाल्गुणयोः

* शिशिरर्तुः । वृक्षेभ्यः पर्णानि पतन्ति । सस्यानि फलन्ति । शीतं अधिकतरं भवति ।
* वसन्तर्तुः । वृक्षाः कुसुमिताः भवन्ति । कोकिलाः कूजन्ति । मधुपाः मधु पिबन्ति । उपवनानि शोभन्ते ।

## ऋतुमासानां तुलना

| ऋतवः | seasons | मासाः (दक्षिणभारते) | ग्रेगरियन् मासाः (दक्षिणभारते) | मासाः (मध्यभारते) | ग्रेगरियन् मासाः (मध्यभारते) | मासाः (उत्तरभारते) | ग्रेगरियन् मासाः (उत्तरभारते) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **ग्रीष्मर्तुः** | Summer | चैत्रमासः(१/२) - वैशाखमासः - ज्येष्ठमासः(१/२) | एप्रिल् - मे | वैशाखमासः - ज्येष्ठमासः | एप्रिल्(१/२) - मे - जून्(१/२) | ज्येष्ठमासतः आषाढमासपर्यन्तम् | मे - जून् |
| **वर्षर्तुः** | Rainy | ज्येष्ठमासः(१/२) - आषाढमासः - श्रावणमासः(१/२) | जून् - जूलै | आषाढमासः - श्रावणमासः | जून्(१/२) - जूलै - आगस्त्(१/२) | श्रावणमासतः भाद्रपदमासपर्यन्तम् | जुलै - सप्टम्बर् |
| **शरदृतुः** | Autumn | श्रावणमासः(१/२) - भाद्रपदमासः - आश्विनमासः(१/२) | आगस्त् - सप्तम्बर् | भाद्रपदमासः - आश्विनमासः | आगस्त्(१/२) - सप्तम्बर् - अष्टोबर्(१/२) | आश्वीजमासतः कार्तिकमासपर्यन्तम् | अक्टोबर् - नवेम्बर् |
| **हेमन्तर्तुः** | Pre-winter | आश्विनमासः(१/२) - कार्तिकमासः - मार्गशीर्षमासः(१/२) | अष्टोबर् - नवम्बर् | कार्तिकमासः - मार्गशीर्षमासः | अष्टोबर्(१/२) - नवम्बर् - दशम्बर्(१/२) | मार्गशीर्षमासतः पुष्यमासपर्यन्तम् | डिसेम्बर -जनवरी १५ |
| **शिशिर्तुः** | Winter | मार्गशीर्षमासः(१/२) - पुष्यमासः - माघमासः(१/२) | दशम्बर् - जनुवरी | पुष्यमासः - माघमासः | दशम्बर्(१/२) - जनुवरी - फेब्रुवरी(१/२) | माघमासतः फाल्गुणमासपर्यन्तम् | जनवरी १६ - फेब्रवरी |
| **वसन्तर्तुः** | Spring | माघमासः(१/२) - फाल्गुनमासः - चैत्रमासः(१/२) | फेब्रुवरी - मार्च् | फाल्गुनमासः - चैत्रमासः | फेब्रुवरी(१/२) - मार्च् - एप्रिल्(१/२) | चैत्रमासतः वैशाखमासपर्यन्तम् | मार्च् - एप्रिल् |

## इमान्यपि दृश्यताम्

* ऋतुचर्या