Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Umwaka

umwaka
d

calindari
**Umwaka**

Igice cy'igihe kigizwe n'amezi cumi n'abiri (12) uhereye kuri Mutarama kugeza mu Ukuboza.

Umwaka ushobora kugira iminsi 365 cyangwa 366 bitewe n'uwo ari wo.

Uwo munsi umwe uranga cyangwa ubura uturuka ku kwezi kwa Gashyantare kugira iminsi makumyabiri n'umunani cyangwa makumyabiri n'icyenda bitewe n'umwaka.

Buri myaka ine ukwezi kwa kabiri guhindura umubare w'iminsi ikaba 29. Ni ukuvuga ko imyaka itatu ikurikiranye igira ukwezi kwa Gashyantare kw'iminsi 28 maze umwaka ukurikiyeho ugahita uhindura ikaba 29. Imyaka yose igabanyika na kane igira iminsi 366 naho itagabanyika na kane ikagira 365.
Ingero:

* Umwaka wa 1987 wari ufite iminsi 365 (1978 kugabanya 4 ni 496 hagasigara **3**)
* Umwaka wa 2000 wari ufite iminsi 366 (2000 kugabanya 4 ni 500 hagasigara **zeru(0)**)
* Umwaka wa 2020 uzagira iminsi 366
* Umwaka wa 2021 uzagira iminsi 365

Umwaka mu Rwanda ugabanyijemo ibihe bine by'ingenzi ari byo Urugaryi, Itumba, Icyi, Umuhindo bitandukanywa n'imigwire y'imvura
# Isi

Umubumbe w'Isi

Ikimenyetso cy'Isi (🜨)
Isi
Isi
**Isi** igizwe ahanini n'urusobe rw'imyuka yiganjemo amazi (H2O) agera kuri 84,4% ryatangiye kuzenguruka ibango ryitwa izuba maze iyo si igenda itakaza imyuka n'amazi bijya hagati yayo n'izuba, bityo ikirere (hagati y'isi n'izuba) cyuzuye iyo myuka kiba kirabonetse.

Uko isi yagiye yegerana ku ruhande rwayo hagiye hakonja naho mu nda harushaho gushyuha bituma ibiyigize bishonga (*in fusion*) maze byipanga hakurikije uburemere (*density*) ibiremereye cyane bijya hasi ibyoroshye bijya ku ruhu.

Kubera ubushyuhe, imyuka ntiyihanganiye kuguma imbere y'urwo ruhu, ahubwo yaturikije uruhu rw'isi yigira hanze mu kirere (*atmosphere*). Nyuma y'imyaka 150 000 000, iyo myuka yabyaye igihu cyagiye gikonja kibyara imvura yaguye imyaka ibihumbi, amazi yuzura mu binogo byasizwe na wa mwuka wapfumuye uruhu rw'isi, bityo havuka inyanja n'ibiyaga ari nabyo byabaye isoko y'ubuzima.
# Icyumweru

calender
**icyumweru** (izina mu Cyongereza *week* ; izina mu Gifaransa *semaine* )

## Iminsi y'imibyizi

* Ku wa mbere
* Ku wa Kabiri
* Ku wa gatatu
* Ku wa kane
* Ku wa gatanu
* Ku wa gatandatu
* Ku cyumweru
# Ukwezi

Ukwezi
Ukwezi
ukwezi
Moon BN3Q6156
**Ukwezi** (ikimenyetso: ) kutumulikira nijoro. Iyo ukwezi kwazoye tubona kungana n’izuba. Mu by’ukuli nta mahuliro rwose, ndetse isi ali yo ntoya ku zuba irakuruta cyane. Igishobora gutangaza ni uko kumulika, kandi ubwako kutagira urumuli. Ubundi ukwezi ni umubumbe wazimye, wikaraga mu kirere. Kujya kumera nk’isi, kuko na yo ali umubumbe wikaraga mu kirere; ikibitandukanya ni uko ibifite ubuzima bituye ku isi: abantu, inyamaswa n’ibimera.

ukwezi
ukwezi

## Amezi

1. Mutarama cyangwa *ukwezi kwa mbere*
2. Gashyantare cyangwa *ukwezi kwa kabiri*
3. Werurwe cyangwa *ukwezi kwa gatatu*
4. Mata cyangwa *ukwezi kwa kane*
5. Gicurasi cyangwa *ukwezi kwa gatanu*
6. Kamena cyangwa *ukwezi kwa gatandatu, impeshyi*
7. Nyakanga cyangwa *ukwezi kwa karindwi*
8. Kanama cyangwa *ukwezi kwa munani*
9. Nzeri / Nzeli cyangwa *ukwezi kwa cyenda*
10. Ukwakira cyangwa *ukwezi kwa cumi*
11. Ugushyingo cyangwa *ukwezi kwa cumi na kumwe*
12. Ukuboza cyangwa *ukwezi kwa cumi n'abiri*ukwezi