Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ґеометрія

**Ґеометрія** є математічна наука, котра дослїджує властности і взаємны одношіня ґеометрічных образів (наприклад просторовых тїлес, плох, точок, прямок і рівнин). Ґеометрія бывать брана як єден з найстаршых науковых областей вообще. Слово ґеометрія є ґрецького походжіна і значіть землеміряня.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Молочна дорога

Правдоподобна подоба Молочной дорогы од НАСА
Соотношение возраста и металличности в Галактике.
Наша ґалаксія **Молочна дорога** ці Ґалаксія є ґалаксія, в котрій ся находить Сонце вєдно із сонячнов сістемов. Наша Ґалаксія є велика шпірална ґалаксія з поперечнов лініов тіпу *SBc* Губбловой класіфікації. Розмірами є другов найвекшов ґалаксіов (по ґалаксії М31 в Андромедї) в містній ґрупі ґалаксій. Єй маса є правдоподобно в тій ґрупі найвекша.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Інд

**Інд** — ріка, котра праменить у Трансгімалаях недалеко од святой горы Каілас (асі 12 км северозападным напрямом) 5 600 метрів над морём.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Промысел

**Промысел** (анґл. *industry*, укр. *промисловість*) є вызначным конарём світового господарьства. Промысловы выробкы хоснує чоловік на роботу, дома і во вольнім часї. Промысел дуже швыдко приводить до выробы науковы обявы і технічны вынаходы. Новы выробкы так все веце і веце полегшують людям жывот.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Джеймс Кук

| Джеймс Кук Джеймс • Кук |
| --- |
| Сфера | наукова експедиція, картографія |
| Горожанство | Кральовство Великой Британии |
| Уроджѣня |  |
| Упокоеня |  |
| Участь | Первое кругосветное плавание Джеймса Кука, Второе кругосветное плавание Джеймса Кука, Третье кругосветное плавание Джеймса Кука |
| Отець | Джеймс Кук |
| Мати | Грейс Пейс |
| Дѣти | Натаниэль Кук, Джеймс Кук, Элизабет Кук, Джозеф Кук, Джордж Кук, Хью Кук |
| Язык творов | анґліцькый  |
|  |
|  |
|  Джеймс Кук на Викискладѣ VIAF:31994819, 1545159248453204870002; GND:118522027; LCCN:n78091496; FAST:28644; BNF:11897579w; BHS:15391; NLKR/NLC:jn20000700325; OL:OL21875A; Большая советская энциклопедия [в 30 т.], 1969—1978, Dictionary of National Biography (1885–1900), Q27058682, Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Енциклопедія Нутталла, Appletons' Cyclopædia of American Biography (1887—1901), Encyclopædia Britannica, 11th edition, The New Student's Reference Work, Большая советская энциклопедия, 1926—1947
*Ту можуть быти податкы з Wikidata, не контролованы авторами статѣ*
 |

Офіціалный портрет Джеймса Кука
**Джеймс Кук** (27. октобра 1728, Мартон, коло Йорку – 14. фебруара 1779, Гавай) быв необычайно вызначный мореплавець, обявитель і бадатель, котрого плавбы і головно выданы дїла выразно посунули знаня о Земли.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Ісландьскый язык

| Ісландьскый язык |
| --- |
| íslenska |
|  |
| Region | Ісландія, Даньско, США, Канада |
| Native speakers | 320 000 |
| Языкова родина | Індоевропска
* Ґерманьска
	+ Шкандінавска
		- **Ісландьскый язык**
 |
| Писомна сістема | Латиніка (Ісландськый алфавіт) |
| Офіціалный статус |
| Урядный язык в |  Ісланд  Северна рада |
| Реґулованый | Універзіта ісландьскых студій Арні Маґнуссона |
| Языковы коды |
| ISO 639-1 | `is` |
| ISO 639-2 | `ice (B) / isl (T)` |
| ISO 639-3 | `isl` |

**Ісландьскый язык** (ісл. *íslenska* [ˈis.tl̥ɛn.ska]  высловность) є северно-ґерманьскый язык із індоевропской языковой родины, котрым бісїдує приближно 320 000 чоловік, векшына котрых жыє в Ісланді, де тот язык є офіціалным. Ісландьскый язык ся держыть як западношкандінавскый і є найблизкый ку фарерьскому, западным норьскым діалектам і уж вымерлому языку норн.

Ісландьскый є лінґвістічно конзерватівнїшый од векшыны іншых ґерманьскых языків, у котрых часто барз спрощена словозміна (у тім чіслї одміньованя назывників), в тот час як ісландьскый мать чотыри ґраматічны одмінкы (ґраматіка кус подабать на нїмецьку, але іщі конзерватівнїша і сінтетічнїша). Конзерватівный є тіж і лексікон, а языковый реґулаторный орґан Ісланда актівно держыть політіку лінґвістічного пурізма, што значіть, же преферує вытворьовати на новы понятя терміны на основі старых ісландьскых слів, а не хосновати пожычкы з іншых языків.

Основна часть носителїв ісландьского языка (~300 000) бывать у Ісланді, але велика часть їх є тіж і в Даньску (~8 000), Споєных Штатах Америкы (~5 000) і Канадї (~1 400), головно в реґіонї Новый Ісланд (ісл. *Nýja Ísland*) у провінції Манітоба, котрый Ісландцї заселили в 1880. роках.

Центром всокочованя середнёвічных ісландьскых рукописів і зглядованя языка і літературы є фінансованый державов Інстітут ісландьскых штудій Арні Маґнуссона. Ісландьска языкова рада, котру роблять репрезентанты універзіт, кумшту, журналісты, учітелї і Міністерство културы, наукы і школованя Ісланда, є порадным орґаном у сфері языка про іншы орґаны власти.

З 1995. року народины поета Йонаса Гатлґрімссона 16. новембра ся празднують як День ісландьского языка.

## Референції
# Шпанєльскый язык

| Шпанєльскый |
| --- |
| español |
| Говорять ним в |   Мексіко (104,000,000) Колумбия (42,300,000)
 Арґентина (39,500,000)
Іспанія (38,400,000)
 США (34,200,000)
 Перу (26,000,000)
 Венеcуела (26,000,000)
 Чіле (13,800,000)
 Еквадор (13,200,000)
 Куба (11,400,000)
 Доминиканска република (9,300,000)
 Гватемала (9,000,000)
 Болівія (8,700,000)
Франція (8,400,000)
 Гондурас (7,000,000)
 Салвадор (6,700,000)
 Никарагуа (5,400,000)
 Коста-Рика (4,000,000)
 Пуерто-Рико (3,900,000)
 Парагвай (3,500,000)
 Уругвай (3,450,000)
 Панама (3,200,000)
Беліз (101,000)
Андорра (27,600)
 Марокко (20,000)
Курасао (5,700)
 Філіпіны (2,660)
 Екваторіальна Гвінея |
| Native speakers | 414,170,030 |
| Языкова родина |
Індоевропска
* Італьскы языкы
	+ Романьскы
		- Западно-італьскы
			* Ґало-іберійскы
				+ Іберо-романьскы
					- Западно-іберійскы
						* **Шпанєльскый**
 |
| Офіціалный статус |
| Урядный язык в |  Іспанія  Мексіко  США
* Пуерто-Рико \*  Ню Мексіко  Мексіко  Арґентіна  Болівія  Венезуела  Ґватемала  Гондурас  Домініканьска републіка  Колумбія  Костаріка  Куба  Нікараґуа  Панама  Параґвай  Перу  Салвадор  Уруґвай  Чіле  Еквадор  Западна Сагара  Ровникова Ґвінеа  Філіпіны

---

 ЕУ |
| Реґулованый | Asociación de Academias de la Lengua Española |
| Языковы коды |
| ISO 639-1 | `es` |
| ISO 639-2 | `spa` |
| ISO 639-3 | – |
|  |

**Шпанєльскый язык** або тыж **іспаньскый язык** (ці *кастілчіна*) є єдным з найросшыренїшых світовых языків. Належыть до родины романьскых языків. Шпанєлчіна є урядным языком в Шпанєльску, у векшынї штатів Южной і Середнёй Америкы і в Ровниковій Ґвінеї, дуже росшырена є тыж в США, на Філіпінах і в много далшых країнах світа. Чісло родженых говорцїв ся рушать коло 400 міліонів.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Нєва

русс. Закат над покрытой льдом Невой (центр Санкт-Петербурга)
**Нєва** - ріка в Росії в Европі. Цілкова довжка є 74 км.
Свою путь закінчує втоком до Фіньского залива Балтіцького моря.

Міста на ріке суть Шлиссельбург, Кировск, Отрадное, Санкт-Петербурґ.

## Референції

## Одказы
# Чісло пі

Сімболом той конштанты є мале ґрецька буква π
**Чісло пі** (означоване ґрецьков буквов пі,  **WIKINIUM\_MATH\_PH\_0** , од ґрецького περιφέρεια *періфереіа*, *періметер*) выражать пропорцію періметра кругу (лежачого в (евклідовскій)рівнинї) к ёго діаметру. Тота пропорція є про вшыткы кругы єднака, рівнать ся приближно

**3,1415926535 8979323846 2643383279 5028841971 ...**
В бінарній сістемі має тота конштанта запис

**11,0010010000 1111110110 1010100010 0010000101 ...**
і в гексадецімалній сістемі

**3,243F6A8885 A308D31319 8A2E037073 44A4093822 ...Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Міджінародный меновый фонд

Головна будова Міджінародного менового фонду у Вашінґтонї
**Міджінародный міновый фонд** (*International Monetary Fund*, скорочено *IMF*) є міджінародна орґанізація придружена к ОСН, котра собі кладе за цїль злегчіти мінову сполупрацу, підпоровати стабіліту зміновых курзів і посередництвом пожычок підпоровати штаты, котры зазнавають господарьскы проблемы.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Краса

Німфа, образ французьского маляря Жіл Лефебвре
**Краса** є абстрактне понятя, з котрым ся стрічаме в много областях людьского бытя. Значінём того понятя ся занимать передовшыткым філозофічна дісціпліна звана естетіка (походжінём од ґрецького *αίσθητικόζ aisthetikos* = *чутливый, што мать чутя на красу*).

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Ню Йорк (штат)

Штат США|  |
| Держава |  США |
| Подрядность | США |
| Заложѣня | 26 юлій 1788
 |
|  |
|   на Викискладѣ VIAF:146785329;GeoNames:5128638;OSM:61320;
*Ту можуть быти податкы з Wikidata, не контролованы авторами статѣ* |

Локация штата Ню Йорк (NY) в США
**Ню Йорк**, англ. *New York*, куртанка NY — штат на сѣверовостоку США, на Атлантичном побережу, пограничный зоз Канадов. Администрачный центер — город Олбани. Ню Йорк вошов до США яко еденадцятый штат 26. юла 1788.

## География

В штатѣ лежить найвекшый город США — Ню Йорк. Хоть в представѣ многых штат нерозвязно споеный з городом Ню Йорк, в реалности рельеф, природа и клима штата указують великы роздѣлы. В сѣверовосточной части, пограничной зоз Канадов и штатом Вермонт лежить горске пасмо Адирондак з найвысшов точков Маунт Марси, 1629 м н.м. В западной части, пограничной зоз Канадов и штатом Пенсилвания, е низина з великыма озерами Онтарио, Ири и Ниагарскыма водопадами.

## Економика

Грубый економичный продукт штата найвекшый меджи вшиткыма штатами США и уступать ся лем дакотрым штатам свѣта. В Ню Йорку умѣщеный финанчный центер США. В економицѣ переважать сектор служоб. Главна експортна продукция: компютеры, електроника, готовы потравины.

Главны земледѣлскы културы оддавна: кендериця, жито, овес. В сучасности найвекшый зыск давать молочарство, овочництво, а захранило ся оддавна и винарство. Штат е найвекшым продуцентом капусты меджи штатами США, другым найвекшым продуцентом вина по Калифорнии и третьим найвекшым продуцентом грозна. Сумарно е пятым найвекшым продуцентом земледѣлской продукции в США.

## История

Територию штату объявив в року 1609 Генри Гадсон и обсадили Голандяне, давши му имя *Нова Голандия*. В року 1664 добыли го Англичане и назвали го *Ню Йорк*. В року 1673 Голандяне вернули собѣ край, але лем накурто, бо в року 1688 зась утратили.

## Жерела и одказы

* New York (stát). *//**Ottův slovník naučný**. Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 18.*. Praha: J. Otto. 1902.
* **Alan K. Campbell, Paul Joseph Scudiere**. New York state, United States (по англицкы). Encyclopaedia Britannica.  [перевірено 2019-06-01].

## Референции

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї New York (state) на анґліцькій Вікіпедії.*
# Капітал

**Капітал** обще суть середкы, котры не скельтуєме, а хоснуєме їх на створїня зыску.

Капіталом суть предметовы статкы, выробны середкы, пінязї, цїнны папіря, акції, даколи і патенты, ліценції, котры суть аплікованы в економіцї і приносять свому властникови зыск ( у формі уроків, части із зыску, дівіденд ітд.) Капіталом ся може стати і спотребный товар, кідь не є властником спотребованый а є за оплату даване іншым персонам.

Окремов формов капіталу є інтелектуалный капітал.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Дубай

*Далшы значіня суть зазначены у статї Дубай (чеперушка).*

|  |
| --- |
|  |
|

 |
|  |
|  |
| **Основны інформації** |
| Админединка |  Дубай (емірат) (емірат ОАЕ) |
| Админцентр для | Дубай (емірат) |
| Засновник | Аль-Мактум |
| Телефонный код | 04 |
| Історія | история Дубая, timeline of Dubai |
|  |  |
| **Містьскый уряд** |
|  Медіа у Вікіскладї

---

VIAF:136081793;GND:4204044-9;OSM:4479752;

---

 |

**Дуба́й** (араб. دبي, [dʊˈbajj], містный варіант [dəˈbaj]) — є майбулшый варош Зъєдиненых Арабскых Еміратув и столиця емірата Дубай, важный фінансовый центер Близкого Востока. Лежит на березі Персійського залива.

Дубай быв важным торговым пунктом из зачатку XX. столітя, розвитя города пак приспішила выроба ропы. Днешня економіка Дубая зависит уд торгу, турізма, авіації, нерухомости тай фінансовых служб. Населеня Дубая числит приблизно 3,4 млн жителюв.

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Конштітуція

**Конштітуція** (з лат. *constitutio* — «направа, установеня, складаня») — є основный закон (або їх сукупность) і найвысша правна норма правного порядку. Устава є правным выразом екзістенції штату і створює правила выконованя штатной моци і ґарантує основны людьскы права. Законы і підзаконны правны предписы мусять быти в згодї з конштітуціов і конштітучным законом (lex superior). Векшына модерных конштітуцій ся дасть змінити лем кваліфікованов векшынов.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 1871

| Рокы
 |
| --- |
| 1867 ·  1868 ·  1869 ·  1870 — **1871** — 1872 ·  1873 ·  1874 ·  1875
 |
| Десятьроча
 |
| 1850‑ы ·  1860‑ы — **1870‑ы** — 1880‑ы ·  1890‑ы
 |
| Стороча
 |
| XVIII. стороча
— **XIX. стороча— XX. стороча** |

**1871. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у недїля. То є 1871. рік нашого лїточіслїня, 871. рік 2. тысячроча, 71. рік XIX. стороча, 1. рік 8. десятьроча XIX. стороча, 2. рік 1870-х років.

1871
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 1871 *MDCCCLXXI* |
| Французьскый  | 79 |
| Ab urbe condita | 2624 |
| Арменьскый  | 1320 ԹՎ ՌՅԻ |
| Асірьскый  | 6621 |
| Багайскый  | 27–28 |
| Бенґальскый  | 1278 |
| Берберьскый  | 2821 |
| Будгістьскый  | 2415 |
| Бармскый  | 1233 |
| Візантійскый  | 7379–7380 |
| Кітайскый  | 庚午年 (металовый кінь) 4567 або 4507     *— до —* 辛未年 (металовый козел) 4568 або 4508 |
| Коптьскый  | 1587–1588 |
| Етіопскый  | 1863–1864 |
| Гебрейскый  | 5631–5632 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 1927–1928 |
|  - *Шака Самват* | 1792–1793 |
|  - *Калі Юґа* | 4971–4972 |
| Іраньскый  | 1249–1250 |
| Ісламскый  | 1287–1288 |
| Японьскый  | Мейдзі 4 (明治４年) |
| Яваньскый  | 1799–1800 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 12 д. |
| Корейскый  | 4204 |
| Тайваньскый  | 41 до РК 民前41年 |
| Тайскый сонячный | 2413–2414 |

## Подѣи

* 2. фебруар — на засѣданю Общества Св. Василия Великого радикалный русофил Виктор Кимак зостав одстраненый з редакторства новинкы Свѣт и неодовга емигровав до России.
* 2. юл — в Унгварѣ вышло перве число сатиричной новинкы Сова.

## Уродили ся

* 13. фебруар — Леся Украинка, найпознатѣйша украинска поетка, драматичка, прозаичка.
* 25. марец — Игорь Грабарь, русинского походжѣня российскый и совѣтскый академичный малярь, историк умѣня, рештавратор, педагог.
* 9. май — Володимир Гнатюк, украинскый етнограф, фолклорист, языкознатель, литературознатель, перекладатель, умѣлствознатель, сполоченскый дѣятель.
* 30. август — Ернест Резерфорд, закладатель ядровой физикы.
* 10. новембер — Йожеф Иллейш — правник, педагог, мадярскый политичный и общественный дѣятель русинского походженя.

## Умерли
# Персийскый залив

Стратегичный регион свѣта| Персийскый залив |
| --- |
| перс. خلیج فارس |
|  Мапа Персийского залива |
| Полога |
| Континент | Азия |
| Держава | Иран, Ирак, Саудска Арабия, Кувайт, Катар, Бахрейн, Споены Арабскы Емираты, Оман |
| Координаты | ﻿ / ﻿ |
| Розмѣры |
| Розлога | 240 000 км2 |
| Довжка | 926 км |
| Ширина | 180–320 км |
| Глубина мкс | 115 м |
| Тип объекта | морскый залив |
|

---

 |
| Персийскый залив на Викискладѣ |

**Персийскый залив** — морскый залив Индийского океана, котрый оддѣлюе Иран од Арабского полуострова.

## Назва

Залив названый подля историчной области *Персида* од етнонима *Персы*, котра лежала на восточном березѣ од VI. стороча до н. е.. В середновѣку ку захранѣню историчной назвы приспѣла овельо векша заселеность восточного берега сопротив западному, арабскому. В сучасности Иран хоснуе и обстоюе историчну назву перс. خلیج فارس *Халидж-е-Фарс* *(Персийскый залив)*, але арабскы штаты поуживають властну назву ар. الخليج العربي *Ел-Халидж-ел-Араби* *(Арабскый залив)*.

## География

Простертый од юговостока на сѣверозапад. На востоку, через Ормузску узину и Оманскый залив споеный з Арабскым морьом. Плоха 240 тыс. км2, довжка 926 км, ширина 180–320 км. Глубины под 50 м, найвекша, при входѣ до залива —115 м. При берегах много малых островкох, в южной части — кораловы рифы. Найвекшы островы — Бахрейн и Кешм (на граници з Ормузсков узинов. Теплота воды
в августѣ 30–35°С, в фебруарѣ 15-21°С. Соленость до 42‰.

## Стратегичный регион свѣта

Ропна и газова инфраштруктура

Персийского залива
На днѣ залива и прилеглых териториях суть обширны найдища ропы и земного газа. Регион до року 1972 держала под военсков контролов Велика Британия. По одходѣ британскых войск их мѣсто заняв сталый военскый контингент США подля росказу президента Никсона, а президент Картер 23. януара 1980 выголосив залив америцков зонов вплыву и варовав, же «каждый, кто ся покусить зыскати вплыв над заливом, буде одраженый вшиткыма можныма средствами, аж и военсков силов»; утриманя америцкого войска в заливѣ коштуе рочно $60 млрд. Военны операции в заливѣ в роках 1991 и 2003 причинили великы екологичны шкоды..

## Жерела и одказы

* **ПЕРСИДСКИЙ ЗАЛИВ** // Большая российская энциклопедия. Том 25. Москва, 2014, стр. 744 Оправлене: 2017. Одчитане: 2020-06-05русс.
* **Поспелов Е. М.**: Географические названия мира. Топонимический словарь. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002 ISBN 5-93259-014-9 (Русские словари) ISBN 5-271-00446-5 (Астрель) ISBN 5-17-001389-2 (АСТ) русс.
* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. ISBN 5-85270-057-6русс.

## Референции