Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сіверна Африка

Сѣверна Африка:
\* подля ОЗН — темнозелена;
\* географично — тыж свѣтлозелена
**Сѣверна Африка** в означѣню ОЗН загорнюе африцкы штаты, положены на берегах Середоземного моря:

* Алжир
* Египет,
* Либия,
* Марокко,
* Судан,
* Тунис,
* Западна Сагара.

## Дефиниция

Державы Сѣверной Африкы звязаны сполочнов етничнов, културнов и языковов идентитов, характернов про тот регион. Найширше прията дефиниция вылучать з того списка Судан и Западну Сагару. З другой стороны, даколи ся дефинуе Сѣверна Африка в ширшом змыслѣ як пасмо, простерте од атлантичного берега Марокка на западѣ до Суецкого канала и Червеного моря на востоку, чим ся залучать ку региону тыж Мавритания, Мали, Нигер, Чад.

## История и култура

Хоть не екзистуе обще прията дефиниция, але тот регион звязуе тыж сполочна история. Восточну часть од часох, котры зафиксовала истрия, обывали Берберы, западну — Копты. В 6.-10. ст. зачав ся присун Арабох з Близкого Востока и исламизация региона. Тот процес дефинуе културный профил региона доднесь.

Регион в минулости колонизовали Франция, Велика Британия, Испания и Италия, в сучасности заховали ся лем двѣ маленькы испанскы колонии: Сеута и Мелилла, на котры право оспорюе Марокко. Французска култура зоставать слѣдна в Магребѣ — западной части региона.

## Жерела и одказы

* Трёшников А.Ф. Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. ISBN 5-85270-057-6.
* North of Africa англ.

## Референции
# Слободна воля

**Слободна воля** є понятя, котре у філозофії означує ідею, же чоловік конать лем на основі своїх властных розумовых постановлїнях а не під впливом вонкайшнїх імпулзів, як долї, Бога ці іншых факторів, котры не суть в ёго моци. Із слободнов волёв є звязаный трафунок і детермінізм (філозофічна ветва, котра твердить, же вывой світа є даный ёго сучасным ставом. З вопросом слободной волї іде рука в руцї вопрос о одповідности за властны дїяня. Кідь наше рїшіня не є слободне, можеме быти одповідны лем за властны дїяня? Вопрос слободной волї є єдным з головных тем філозофії уж од єй початку.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Аруба

| Арубанід.  і пап. *Aruba* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |

 |
| **Гімна:**"Aruba Dushi Tera"  |
| Location of Аруба   |
| **Головне місто** (і найвекше місто) | Оранєстад ﻿ / ﻿ |
| Урядный язык | голандьскый, папяменто1 |
| Етнохоронім | Aruban
 |
| Влада | Конштітучна монархія |
|  -  | Monarch | Beatrix |
|  -  | Governor | Fredis Refunjol |
|  -  | Prime Minister | Mike Eman |
|  -  | Deputy Prime Minister | Mike de Meza |
| Legislature | Estates |
| Autonomy | from Netherlands Antilles  |
|  -  | Date | 1 January 1986  |
| Теріторія |
|  -  | вєдно |  193 км2  74,5 sq mi  |
|  -  | вода (%) | negligible |
| Популація |
|  -  | шацованя July 2009 | 103065 (195th) |
|  -  | густота | 534/км2 (18th) 1383/sq mi |
| **ГДП** | шацованя 2007 |
|  -  | вєдно | $2.400 billion (182nd) |
|  -  | на жытеля | $23,831 (32nd) |
| Валута | Арубьскый флорін (`AWG`)  |
| Часова зона | AST (UTC-04)  |
| Сторона движения | right |
| Інтернет-домен | .aw |
| Телефонный код | 297 |
| 1 | Spanish and English also spoken. |

**Аруба** (нід.  і пап. *Aruba*) — остров в Карібскім морю, который творить єдну з автономный частей Голандьского кралёвства. Остров має розлогу 193 км² і лежыть на западї од Куракаа і 30 кілометрів од северного побережа Венезуелы.

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Апликованы наукы

**Апликованы наукы** суть такы, котры на основѣ законох, окресленых фундаменталными науками, штудирують конкретны формы прояву тых законох, хосенны про рѣшѣня актуалных проблем социалного и практичного характера.

Апликованы наукы не лем выхосновують резултаты фундаменталных наук, але и мають хосенный обернутый вплыв на фундаменталны наукы, понеже их фундаменталны резултаты можуть быти реализованы на практицѣ лем через апликованы
наукы, а объективным критериом ефективности фундаменталных наук поважуе ся не лем добытя базовых знань за объективный свѣт, але и реална або хоть лем перспективна можность практичного схоснованя тых знань. На одплату, апликованы наукы свою ефективность указують подля мѣры задоволѣня практичных потреб, социалного очекованя.

## Жерела и одказы

* Мороз О.: Фундаментальні і прикладні науки. // Філософський енциклопедичний словник / В. І. Шинкарук (голова редколегії) та ін. — Київ : Абрис, 2002. — 742 с. ISBN 966-531-128-X Сс. 694-695.*Доступно онлайн*

## Референции
# COVID-19

3D-модель SARS-CoV-2
**COVID-19** — тяжка респіраторна інфекція, яку вызывает вірус SARS-CoV-2. Хворота може проходити як легка застуда, но часто дає осложненя на легенї (пневмонія), серце, ниркы та печінку. 80% людей выздоровлюють самі, но для старых и хворих (діабет, астма) вірус барз опасный. Позад хвороты може лишити ся «постковідный синдром».

## Симптоп

Найчастішими признаками коронавірусу є высока температура, сухый кашіль, сильна усталость та страта смаку або нюху. Декутрі люде можуть відчувати біль у горлї, ломоту в тїлї, головный біль, мати діарею ці сып на шкірї. Окремо стоїть страта нюху, яка часто буває без температуры и тривать приблизно вісім днюв. Майже опасными признаками, при котрых треба зараз звертати ся за медицинськов помочов, є задышка, тяжкость при диханю, біль або тиск у грудях, а також страта можливости говорити ці рухати ся.

## Епідемологія

Пандемія COVID-19 почала ся в кінцї 2019 рока в китайськім місті Ухань, де выявили нову пневмонію. Вже у марцї 2020 рока ВООЗ признала се пандеміёв. Головнов проблемов стало то, што дуже много людей захворіли заєдно, через што лікарнї не могли дати собі раду з нагрузков. Важливо было не так лїкувати, як спомалити поширеня віруса, бы розтягнути епідемію во часі. Хоть хворіють люди вшыткых вікув, май тяжко хвороту переносять тоті, котрі мають понад 60 рокув і хронічні хвороты. Більшість випадків, а то 81%, проходять у легкув формі. Вчені думали, што вірус любить холод и сухый воздух, но чїткої сезонности, як у грипа, по состояню на 2025 рік щи не выявили. Вірус, скорше всього, лишить ся з нами як звычайна застуда на довгый час.

## Порівняння COVID-19 з грипом

Віруси грипа и ковіда ширять ся похоже — через каплї при кашлю ці бесїдї. Но межи ними є велика розниця. Грип часто переносять дїти, а ковідом майперше хоріють дорослі, од котрых уже заражають ся дїти. Ковід бїльш заразный: єден хорый передає вірус 2–2.5 людям, тоді як при грипі — лиш 1.3 особах.

Симптомы схожі, но при ковідї часто пропадає нюх ці смак, а рівень кисню в крови може впасти навіть без видимых ознак. Обидві хвороты можуть быти тяжкыми, но ковід честіш дає осложненя у виді згустків крови (тромбів) у судинах та ударів по нирках. У групах риска при грипі є и дїти, а при ковідї — головно старші люде. Наука доказує, што ковід опаснїшый за грип, бо він честіш веде до шпыталя и смерти, а його лїчіня обходить ся дорожче.
# Журналістіка

**Журналістіка** (або **журналізм**, обидві походять з французького слова журнал – денник) пописує новинарьску роботу і продукты того дїяня, котры приношають інформації о актуалнім сполоченьскім дїяню і додавають коментарї, погляды і повязаности. Тоты, што журналістіку професіонално выконують, тыж кличеме журналістами.

## Історія журналістікы

Журналістіка ся зачала розвивати на початку нововіку, в добі новых заморьскых обявів і розвою торговлї, коли значіня інформації різко ся підняло і новина ся стала продайным продуктом. Оперед ходило о ручно писаны листы, котры плачены дописователї посылали своїм передплатителям. Далше росшырїня журналістікы бы было неодмыслїтельне без вынайджіня друкованя книжок.

Бігом ренесанції і реформації ся надале розвивала ідея „права на інформації“, тота думка пак досягла найвекшого уплатнїна в 19. і 20. сторочу. Повідаме о „золотім віку журналістікы“.

## Сорты журналістікы

Тогды тыж дішло ку діференціації журналістікы подля области, котров ся занимала: економія, політіка, громада, забава, култура, шпорт… З наступом новых технолоґій (фотоґрафія, радіо, телевізія, електронічны медія) ся вывиваюуть стале новы професії, звышує ся россяг одберателїв такым способом спрацованой інформації і знижує ся час, котрый убігне міджі самов подїов і інформованю о нїй.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Олімпійскы гры

Вступный церемоніал на ЛОГ2004
**Олімпійскы гры** (староґрецькый язык: *οἱ Ὀλυμπιακοί Ἀγῶνες* - гоі олуъмпіакоі́ аґō̑нес) — міджінародны шпортовы конкурзы, якы ся конають кажды штири рокы під еґідов Міджінародного олімпійского комітету. Виды шпорту, якы входять до проґраму Олімпійскых гер ся называють олімпійскыма.

Олімпійскы гры ся дїлять на лїтнї і зимушны і одбывають ся кажды штири рокы, в рік множеный штирёма.

| Рік | Гры | Гоститель |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Олімпійскы гры лїтнї |
| 1896 | I. | Атены | Ґреція |
| 1900 | II. | Париж | Франция |
| 1904 | III. | Сент Луис | США |
| *1906* | *Позашоровы* | Атены | Ґреція |
| 1908 | IV. | Лондон | Велика Британия |
| 1912 | V. | Штокголм | Швеция |
| 1916 | VI. | Берлин | Германия |
| Одволаны через Першу світову войну |  | Рік | Гры | Гоститель |  |
| 1920 | VII. | Антверпен | Белгия | Олімпійскы гры зимушнї |
| 1924 | VIII. | Париж | Франция | 1924 | I. | Шамони |  Франция |
| 1928 | IX. | Амстердам | Нідерланды | 1928 | II. | Санкт Мориц |  Швайц |
| 1932 | X. | Лос Анджелес | США | 1932 | III. | Лейк Плесид |  США |
| 1936 | XI. | Берлин | Германия | 1936 | IV. | Гармиш-Партенкирхен |  Германия |
| 1940 | XII. | Гелсинки | Фіньско | 1940 | V. | Гармиш-Партенкирхен |  Германия |
| Одволаны через Другу світову войну |
| 1944 | XIII. | Лондон | Велика Британия |  | 1944 | VI. | Кортина д'Ампеццо |  Італія |
| Одволаны через Другу світову войну |
| 1948 | XIV. | Лондон | Велика Британия |  | 1948 | VII. | Санкт Мориц |  Швайц |
| 1952 | XV. | Гелсинки | Фіньско | 1952 | VIII. | Осло |  Норьско |
| 1956 | XVI. | Мелбурн | Австралія | 1956 | IX. | Кортина д'Ампеццо |  Італія |
| 1960 | XVII. | Рим | Італія | 1960 | X. | Скво Велли |  США |
| 1964 | XVIII. | Токіо | Японія | 1964 | XI. | Иннсбрук |  Австрія |
| 1968 | XIX. | Мексіко Сіті | Мексіко | 1968 | XII. | Гренобл |  Франция |
| 1972 | XX. | Мнихів | Германия | 1972 | XIII. | Саппоро |  Японія |
| 1976 | XXI. | Монреал | Канада | 1976 | XIV. | Иннсбрук |  Австрія |
| 1980 | XXII. | Москва | СССР | 1980 | XV. | Лейк Плесид |  США |
| 1984 | XXIII. | Лос Анджелес | США | 1984 | XVI. | Сараево |  Боснія і Герцеґовина |
| 1988 | XXIV. | Соул | Южна Корея | 1988 | XVII. | Калгари |  Канада |
| 1992 | XXV. | Барселона | Іспанія | 1992 | XVIII. | Албервил |  Франция |
| 1996 | XXVI. | Атланта | США | 1994 | XIX. | Лиллегаммер |  Норьско |
| 2000 | XXVII. | Сідні | Австралія | 1998 | XX. | Нагано |  Японія |
| 2004 | XXVIII. | Атены | Ґреція | 2002 | XXI. | Солт Лейк Сити |  США |
| 2008 | XXIX. | Пекінґ | Кітайска Народна Републіка | 2006 | XXII. | Турин |  Італія |
| 2012 | XXX. | Лондон | Велика Британия | 2010 | XXIII. | Ванкувер |  Канада |
| 2016 | XXXI. | Ріо де Жанейро | Бразілія | 2014 | XXIV. | Сочи |  Россия |
| 2020 | XXXII. | Токіо | Японія |

## См. тыж

* Античны Олімпійскы гры

## Референции
# Едіт Піаф

**Едіт Піаф** (19. децембра 1915, Паріж – 11. октобра 1963, Ґрассе), властным іменом франц. *Édith Giovanna Gassion*, знана під псевдонімом франц. *La Môme Piaf* была славна і облюблена французька шансоньєрка.

Єй способ інтерпретації рефлектовав практічны скусености із жывота, котры сама пережыла, або і внутрїшнї сітуації в котрых ся сама находила. Тот умелецькый приступ з нёй наконець учінив французьку народну ікону. Шансоны як „La vie en rose“ (Ружовый світ), „L’hymne á l’amour“ (Ода на любовь), „Milord“ і „Non, je ne regrette rien“ (Ничого не баную) єй принесли світову популаріту.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Комашня

**Кома́шня** — колективна трапеза у памнять за умершым, учинена родичами у хыжи де жив покӱйник, у динь похорон, на сороковый динь по смерти и т.д.

| Комашня |
| --- |
| Є єдным из | ритуал |
| Є пудкласов | обряд переходу |
|  |
| Описано в | Encyclopædia Britannica, 11th edition, Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, The American Cyclopædia (1879), Енциклопедичний словник Гранат |
| Категорія Вікісховища | Wakes (ceremonies) |
| Wakes (ceremonies) |

## Комашня у русинӱв

Комашня у русинӱв є традиційным обрядом колективної трапезы у чисть умершого, чинить ся у хыжи де жив покӱйник, часто на проведіня такых міроприємств убирать ся єдно приміщеня. По похоронах люди ся вертавуть из тиметова у двӱр де жив покӱйник, там, май часто жоны из числа родичӱв и сосідӱв парувуть гостину, часто пӱстну, обычно на комашню ся чинять такі стравы ге булі топтані, рыба печена, левеш, кнедликы из пудливов, на столови часто є варена «на́сухо» пасуля «дзёбачка». Из алкогола на столови є палинка, солодкі воды, зрідка вино. Не чинити комашню у русинӱв рахує ся великым гріхом сперед душов умершого, не чинять комашню хыба по смерти самоубийци авадь дітины, а кідь и роблять та кличуть лиш майблизкых родичӱв, ямашӱв и даколи сосідӱв.

## Иппен позерайте

* Роковины
* Смертный лист
* Смерть
* Псалтырь
* Псавтыря

## Удкликованя

* Поминки / Толстая С. М. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 162—169. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8.
* *Епископ Афанасий (Сахаров)* {{{тітул}}}. — ISBN 5-7868-0054-7.
* *Л. В. Беловинский*. Поминки // {{{тітул}}} / под ред. Н. Ерёминой. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* *Королёва С. Ю., Брюханова М. А.* Чердынская похоронно-поминальная причеть: бытование, обрядовая лексика, мотив вестки-грамотки // Вестник Пермского университета. Российская и зарубежная филология. Т. 10, вып. 2. — Пермь, 2018. —С.16-29.
* *Власкина Т. Ю.*. {{{тітул}}}.