# Візантійска імперія

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Візантійска імперія *лат.* Imperium Byzantinum *ґрец. Βυζαντινή Αυτοκρατορία

---*Выходоримска імперія *лат.* Imperium Romanum Orientale *ґрец. Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  ←  ←  | **395 – 12041261 – 1453** |  →  →  →  →  →  →  → |

|  |  |
| --- | --- |
|  „Тетраґраматічный“ прапор роду Палеолоґів |  Двойголовый орел, імперьскый знак роду Палеолоґів (подля фрескы зо 14. стороча) |

 |
| **География**

|  |
| --- |
|  Найвекша теріторіална експанзія імперії за влады Юстініана I. |

 |
| Главный город | Константінополь (330–663) Сіракузы (663–669) Константінополь (669–1204) Нікая (1204–1261) Константінополь (1261–1453) |
| **Обывательство** |
| Народностне зложѣня | Ґреци, Армены, Сірійчане (Арамейцї), Еґіптяне (Копты), Іліры, Траци, Славяне, Волохы (Арумуны), Латинове (Італіянцї), Жыде (Романіоты), туркіцькы народы (Печенегове, Половцї), Ґрузінцї, Аланы |
| Языкы | ґрецькый язык, котрый быв домінантным языком од часу Александра Великого, і латиньскый язык (в роках 330 аж 620), ґрецькый язык (в роках 620 аж 1204 і 1261 аж 1453), сірьскый язык, коптьскый язык і т. д. |
| Набоженство | Римскый політеізм Раннє хрістіанство, толероване по Міланьскім едіктї в роцї 313 Нікайске хрістіанство, штатне набоженство по Солуньскім едіктї в роцї 380 Православна церьков по схізмі в роцї 1054 |
| **Державна организация** |
| Форма влады | Автокрація волебна монархія |
| Валута | Номізма, гіперпірон і т. д. (візантійскы мінцы) |
| Взник | Роздїлїня Римской імперії на Западноримску і Выходоримску імперії |
| Заник | 29. мая 1453 пад Константінополю до рук Османів |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Предходникы:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Римска імперія |
|  | Латиньска імперія |
|  | Нікайске цісарьство |

 | **Наступникы:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Османьска імперія |
|  | Папскый штат |
|  | Латиньска імперія |
|  | Нікайске цісарьство |
|  | Епірскый деспотат |
|  | Трапезунтьске цісарьство |
|  | Венеціаньска републіка |

 |

 |

**Візантíйска імпéрія**, знама ай як **Выходори́мска імпéрія** або **Візáнтія** была продовжінём Римской імперії з центром в Константінополї в пізнїшій антіцї і середнёвіку. Пережыла подїї, котры в 5. сторочу до н. е. привели пад Западноримской імперії, і перебыла аж до паду Константінополю під надвладов Османьской імперії в роцї 1453. Понятя „Візантійска імперія“ было створено аж по єй занику; єй обывателї вжывали понятя „Римска імперія“ і называли ся „Ромаї“.

Конштантін I. з моделом Константінополя (детайл мозаікы в храмі Божой премудрости)
Почас першых стороч Римской імперії были западны провінції латинізованы, але выходны части сі заховали геленістічну културу. Конштантін I. (владав в роках 324–337) леґалізовав хрістіанство і пересунув головне місто до Константінополю. Теодосій I. (владав в роках 379–395) учінив з хрістіанства штатне набоженство і ґрецькый язык поступно замінив на латиньскый язык як урядный язык. Імперія прияла оборонну стратеґію і почас остатку своєй історії переходила повторюючіма ся ціклами упадку і ожывлїня.

Візантійска імперія досягла свій найвекшый розмах за влады Юстініана I. (владав в роках 527–565), котрый на куртый час знову покорив велику часть Італії і западного побережя Середнёземного моря. Около року 541 ся зачала морова епідемія і довготырваюча война з Перзіёв способила імперії фінанчны і воєньскы тяжкости, што привело к політічным і стратеґічным проблемом в наслїдуючіх десятьрочах. В 60. і 70. роках 7. стороча арабскы выбої поразили візантійскы полёвы армады в Сірії і Еґіптї, што вело к тырвалій стратї тых провінцій на хосен Рашідьского каліфату. В роцї 698 была Африка страчена на хосен Умаядьского каліфату, але імперія ся стабілізовала під владов Ізаврійской дінастії. Під владов Македоньской дінастії ся зась розросла і зажыла двасторочну ренесанцію. Потім період обчаньской войны і інвазії Селджуковцїв вели к стратї векшыны Малой Азії. Імперія ся обновила почас комненівского одроджіня і Константінополь зістав найвекшым і найбогатшым в Европі аж до 13. стороча.

Імперія была до великой міры розложена в роцї 1204 по спустошіню Константінополю почас четвертой хрестоносецькой выправы; єй колишнї теріторії были потім роздїлены на конкуренчны ґрецькы штаты і латиньскы кралёвства. Напрік конечному ожывлїню Константінополю в роцї 1261 мала обновена імперія почас своїх послїднїх двох сторочі лем реґіоналну міць. Єй оставаючі теріторії были потім анектованы Османами в серії воєн, котры ся одограли в 14. і 15. сторочу. Пад Константінополю до рук Османів в роцї 1453 значів конець імперії.

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.