# Брітаньска Індія

*Діалект: пряшівскый*

---

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Індіцька імперія[⇨] *анґл.* Indian Empire**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ↓ | **1858 – 1949** | ↓ |

|  |  |
| --- | --- |
|  прапор |  ерб |

 |
| **Гимна:анґл.*  God save the King/Queen *(Боже, хрань краля/кралёвну)*  |
| **Гесло:франц.* Dieu et mon droit *(Бог і моє право)* |
| **География**

|  |
| --- |
|  Політічне роздїлїня Брітаньской Індії (раджу) в 1909. роцї. Брітаньска Індія є зображена двома одтїнками ружовой фарбы; Сікім, Непал, Бгутан і князївскы штаты суть зображены жовтов фарбов Брітаньска Індія (радж) по одношіню до Брітаньской імперії в 1909 роцї |

 |
| Главный город | Колката (1858–1911) Новый Делі (1911/1931–1947) |
| Розлога | 4 903 312 (1937) 4 226 734 (1947) km²  |
| **Обывательство** |
| Число | 388 997 955 (1941) |
| Языкы | анґліцькый |
| Набоженство | гіндуізм, іслам, сікгізм, будгізм і хрістіанство |
| **Державна организация** |
| Форма влады | колонія |
| Материнскый штат |  Брітаньска імперія |
| Валута | індіцька рупія |
| **Імператор** | Вікторія (1876–1901) Едуард VII. (1901–1910) Джордж V. (1910–1936) Едуард VIII. (1936) Джордж VI. (1936–1947) |
| **Ґенералный ґувернер** | Чарлз Каннінґ (1852–1859; першый) Луіс Маунтбаттен (1947; послїднїй) **Штатный секретарь**: Едвард Стенлі (1858–1859; першый) Вільям Гер (1947; послїднїй) |
| Взник | 2. авґуста 1857 |
| Заник | 15. авґуста 1947 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Предходникы:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Муґальска імперія |

 | **Наступникы:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Індіцька унія |
|  | Пакістан |
|  | Брітаньска Бірма |

 |

 |

**Брітáньска Íндія** (анґл. *British India*), тыж **Брітáньскый радж** (анґл. *British Raj*) была влада брітаньской коруны на індіцькім субконтінентї, тырваюча меджі роками 1858–1947. Реґіон під брітаньскым контролём ся в сучаснім розуміню обычайно называв **Індія** (анґл. *India*) і обсяговав теріторії прямо справоване Споєным кралёвством, котры ся вєдно называли *Брітаньска Індія*, і теріторії справованы домородыма владцями, але під брітаньсков надвладов, называны князївскы штаты. Як Індія была закладаючім членом Ліґы народів і в 1945. роцї закладаючім членом Орґанізації споєных народів в Сан Франціску. Індія была участницькым штатом лїтных олімпійскых гер в роках 1900, 1920, 1928, 1932 і 1936.

Тота сістема справы была заведжена 28. юна 1858, кедь по індіцькім повстаню в 1857. роцї пришла влада Выходоіндіцькой сполочности на коруну в особі кралёвны Вікторії (котра была в 1876. роцї выголошена за імператріцю Індії). Тырвало до року 1947, кедь была Брітаньска Індія роздїлена на два суверенны домініоновы штаты: Індіцьку унію (пізнїше Індіцьку републіку) і Домініон Пакістан (пізнїше Пакістаньску ісламску републіку і Банґладешску людову републіку при выголошіню незалежности Банґладеша в 1971 роцї). При взнику Брітаньской Індії (Брітаньского раджу) в 1858. роцї уж была Нижня Барма частёв Брітаньской Індії; Верьхня Барма была придана в 1886. роцї і взникнутый союз, Барма, быв справованый як автономна провінція до року 1937, кедь ся став самостатнов брітаньсков колоніёв і в 1948. роцї здобыв незалежность. В 1989. роцї была переменована на Мянму. Провінція головного комісаря Аден была тыж частёв Брітаньской Індії при взнику Брітаньского раджу а в 1937. роцї ся тыж стала самостатнов колоніёв знамов як колонія Аден.

## Назва

Брітаньска Індія од свого періоду мала веце розлічных назв:

* **коруна влада в Індії** (анґл. *Crown rule in India*).
* **пряма влада в Індії** (анґл. *Direct rule in India*).
* **Індіцька імперія** (анґл. *Indian Empire*).

## Ґеоґрафічна полога

Брітаньска Індія і сусїднї країны суть зображены в 1909 роцї
Брітаньска Індія ся розпростерала майже на цїлій теріторії днешнёй Індії, Пакістану, Банґладеша і Мянмы, з вынятком малых маєтків іншых европскых країн, як наприклад Ґоа і Пудучері. Тота теріторія є дуже богатым, обсягує Гімалайскы горы, уроджайны заплавовы области, Індоґанґску рівнину, довге побережя, тропічны сухы лїсы, высохнути верьховины і пустыню Тгар. Окрем того в розлічных часовых обсяговала Аден (од 1858. року до 1937. року), Нижню Барму (од 1858. року до 1937. року), Верьхню Барму (од 1886. року до 1937. року), Британьске Сомалі (курто од 1884. року до 1898. року) і Проливову осаду (курто од 1858. року до 1867). Од 1937. року до здобываню незалежности в 1948. роцї была Барма окреме од Індії і прямо справована брітаньсков корунов. Світовы штаты Перзьского заливу і остатны штаты належачі під Резіденціёв Перзьского заливу были теоретічно князївскыма штатами, як ай председництвыма і провінціями Брітаньской Індії до 1947. року і як менову єдинку хосновали рупію.

Окрем іншых країн в реґіонї был Цейлон (днесь Срі Ланка), котрый ся в тім часї одношовав на прибережнї реґіоны і северну часть острова в 1802. роцї одступеный Великій Брітанії на основі Амєньской догоды. Тыма прибережныма реґіонами были в роках 1793–1798 дочасно під справов Мадраського председництва, але в нескоршых періодів ся брітаньскы ґувернеры одповідали Лондону і не были частёв Раджу. Кралёвства Непал і Бгутан, котры вели войну з Брітами, з нима потім підписали догоду і Бріты їх узнали за незалежны штаты. Сікімске кралёвство было по анґло-сікімской догоды з року 1861 утворене як князївскый штат; вопрос суверенности ведь зістав недефінованым. Малдівскы островы были в роках 1887–1965 брітаньскым протекторатом, але не были частёв Брітаньской Індії.

## Обывательство

Списованя людей в Брітаньскій Індії з 1921 року уваджать 69 міліонів мусулманів і 217 міліонів гіндуістів з цїлкового чісла 316 міліонів обывателїв
Чісло обывателїв теріторії, котра ся стала Брітаньсков Індіёв, было 100 міліонів до року 1600 і до XIX. стороча ся майже не змінило. Подля першого списованю людей в Індії в 1881 роцї досягло чісло обывателїв Індії 255 міліонів.

Штудії о обывательстві Індії од року 1881 ся замірёвали на такы темы, як є цїлкове чісло обывателїв, міра породности і смертности, міра росту, ґеоґрафічне розложіня, ґрамотность, роздїлїня на сільскы і містьскы обывательство, міліоновы міста і три міста з чіслом обывателїв над вісем міліонів: Делі, Великый Бомбай і Колката.

Уровень смертности быв зниженый в роках 1920–1945 вдяка біолоґічній імунізації. Далшым фактором належали зростаючі приймы і лїпшы жывотны условії, поліпшіня выжыва, безпечнїше і чістїше жывотне околіця тыж лїпша офіціална здравотна політіка і лїкарьска старостливость.

## Школованя

Лакгнавска універзіта основана Брітами в 1867 роцї
Колкатьска універзіта основана в 1857 роцї, є єдным з трёх найстаршых днешнїх штатных універзіт в Індії
Універзіты в Колкатї, Бомбаї і Мадрасї были основаны в 1857. роцї, прямо перед повстаням. До 1890. року ся на них приближно 60 000 Індів, головным в области слободных умень і права. Приближно третина з них наступила до верейной справы і далша третина ся стала правниками. Выслїдком была дуже добрї школована професіонална штатна бірокрація. До 1887. року з 21 000 міст в штатній справі середнёй уровни 45% творили гіндуісты, 7% мусулмане, 19% Евразійцї (европскый отець і індіцька мамка) і 29% Европанів. З 1 000 міст в найвысшых штатных службах майже вшыткы творили Бріты, звычайно з Оксбріджскым тітулом. Влада, часто в сполупрацї з містныма філантропами, створила до 1911. року 186 універзіт і высокых школ; штудовало на них 36 000 штудентів (веце як 90% мужів). До 1939. року ся чісло інштітуцій здвоїв і чісло штудентів досягло 145 000. Учебны основы ся слїдовали подля класічныма брітаньскыма штандартами, як завели Оксфорд і Кембрідж, і акцентовала на анґліцьку літературу і европску історію. Тым не менше ся в 20. роках ХХ. ст. стали штудентьскы орґанізації містами індіцького націоналізму.

## Нотації

## Референції

## Література

* Bandyopadhyay, Sekhar (2004), *From Plassey to Partition: A History of Modern India*, Orient Longman, pp. 548, ISBN 978-81-250-2596-2 .
* Bayly, C. A. (1990), *Indian Society and the Making of the British Empire (The New Cambridge History of India)*, Cambridge and London: Cambridge University Press, pp. 248, ISBN 978-0-521-38650-0 .
* Brown, Judith M. (1994), *Modern India: The Origins of an Asian Democracy*, Oxford University Press, pp. 474, ISBN 978-0-19-873113-9 .
* Bose, Sugata; Jalal, Ayesha (2003), *Modern South Asia: History, Culture, Political Economy*, Routledge, ISBN 978-0-415-30787-1
* Chhabra, G. S. (2005), *Advanced Study in the History of Modern India*, **III (1920-1947)** (Revised ed.), New Delhi: Lotus Press, p. 2, ISBN 978-81-89093-08-2,
* Copland, Ian (2001), *India 1885–1947: The Unmaking of an Empire (Seminar Studies in History Series)*, Harlow and London: Pearson Longmans, pp. 160, ISBN 978-0-582-38173-5
* Judd, Denis (2004), *The Lion and the Tiger: The Rise and Fall of the British Raj, 1600–1947*, Oxford and New York: Oxford University Press, pp. 280, ISBN 978-0-19-280358-0 .
* Low, D. A. (1993), *Eclipse of Empire*, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-45754-5,
* Ludden, David E. (2002), *India And South Asia: A Short History*, Oxford: Oneworld, ISBN 978-1-85168-237-9
* *Majumdar, Ramesh Chandra; Raychaudhuri, Hemchandra; Datta, Kalikinkar*. {{{тітул}}}.
* Marshall, P. J. (2001), *The Cambridge Illustrated History of the British Empire, 400 pp.*, Cambridge and London: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-00254-7 .
* Markovits, Claude (2004), *A History of Modern India, 1480–1950*, Anthem Press, ISBN 978-1-84331-004-4,
* Metcalf, Barbara D.; Metcalf, Thomas R. (2006), *A Concise History of Modern India (Cambridge Concise Histories)*, Cambridge and New York: Cambridge University Press, pp. 372, ISBN 978-0-521-68225-1
* Peers, Douglas M. (2006), *India under Colonial Rule 1700–1885*, Harlow and London: Pearson Longmans. Pp. xvi, 163, ISBN 978-0-582-31738-3 .
* Robb, Peter (2002), *A History of India*, Palgrave Macmillan, ISBN 978-0-230-34549-2,
* Spear, Percival (1990), *A History of India*, **2**, New Delhi and London: Penguin Books, pp. 298, ISBN 978-0-14-013836-8,  .
* Stein, Burton (2001), *A History of India*, New Delhi and Oxford: Oxford University Press, pp. 432, ISBN 978-0-19-565446-2
* Wolpert, Stanley (2003), *A New History of India*, Oxford and New York: Oxford University Press, pp. 544, ISBN 978-0-19-516678-1
* Wolpert, Stanley A. (2006), *Shameful Flight: The Last Years of the British Empire in India*, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-539394-1
* Baker, David (1993), *Colonialism in an Indian Hinterland: The Central Provinces, 1820–1920*, Delhi: Oxford University Press, pp. 374, ISBN 978-0-19-563049-7
* Bayly, Christopher (2000), *Empire and Information: Intelligence Gathering and Social Communication in India, 1780–1870*, Cambridge Studies in Indian History and Society, Cambridge University Press, pp. 426, ISBN 978-0-521-66360-1
* Bayly, Christopher; Harper, Timothy (2005), *Forgotten Armies: The Fall of British Asia, 1941–1945*, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-01748-1,  [перевірено 2013-09-22]
* Bayly, Christopher; Harper, Timothy (2007), *Forgotten Wars: Freedom and Revolution in Southeast Asia*, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-02153-2,  [перевірено 2013-09-21]
* Bose, Sudhindra (1916), *Some Aspects of British Rule in India*, Studies in the Social Sciences, **V**, Iowa City: The University, pp. 79–81,
* Brown, Judith M.; Louis, Wm. Roger, ред.s. (2001), *Oxford History of the British Empire: The Twentieth Century*, Oxford University Press, pp. 800, ISBN 978-0-19-924679-3
* Carrington, Michael (May 2013), Officers, Gentlemen, and Murderers: Lord Curzon's campaign against "collisions" between Indians and Europeans, 1899–1905, *Modern Asian Studies* **47** (3): 780–819, doi:10.1017/S0026749X12000686
* Chandavarkar, Rajnarayan (1998), *Imperial Power and Popular Politics: Class, Resistance and the State in India, 1850–1950*, Cambridge Studies in Indian History & Society, Cambridge University Press, pp. 400, ISBN 978-0-521-59692-3
* Chatterji, Joya (1993), *Bengal Divided: Hindu Communalism and Partition, 1932–1947*, Cambridge University Press, pp. 323, ISBN 978-0-521-52328-8 .
* Copland, Ian (2002), *Princes of India in the Endgame of Empire, 1917–1947*, Cambridge Studies in Indian History & Society, Cambridge University Press, pp. 316, ISBN 978-0-521-89436-4 .
* *Das, Manmath Nath*. {{{тітул}}}.
* Davis, Mike (2001), *Late Victorian Holocausts*, Verso Books, ISBN 978-1-85984-739-8
* *Fieldhouse, David*. For Richer, for Poorer? // {{{тітул}}} / Marshall, P. J. (ed.). — ISBN 978-0-521-00254-7.
* Gopal, Sarvepalli (1976), *Jawaharlal Nehru: A Biography*, Harvard U. Press, ISBN 978-0-674-47310-2,  [перевірено 2012-02-21]
* Gopal, Sarvepalli (1953), *The Viceroyalty of Lord Ripon, 1880–1884*, Oxford U. Press,  [перевірено 2012-02-21]
* Gould, William (2004), *Hindu Nationalism and the Language of Politics in Late Colonial India*, Cambridge U. Press, p. 320 .
* Grove, Richard H. (2007), The Great El Nino of 1789–93 and its Global Consequences: Reconstructing an Extreme Climate Even in World Environmental History, *The Medieval History Journal* **10** (1&2): 75–98, doi:10.1177/097194580701000203
* Hall-Matthews, David (November 2008), Inaccurate Conceptions: Disputed Measures of Nutritional Needs and Famine Deaths in Colonial India, *Modern Asian Studies* **42** (6): 1189–1212, doi:10.1017/S0026749X07002892
* Hyam, Ronald (2007), *Britain's Declining Empire: The Road to Decolonisation, 1918–1968*, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-86649-1
* Imperial Gazetteer of India vol. III (1907), X: Famine, pp. 475–502, *The Indian Empire, Economic*, Published under the authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press, p. 552
* Jalal, Ayesha (1993), *The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan*, Cambridge U. Press, pp. 334 .
* Kaminsky, Arnold P. *The India Office, 1880—1910* (1986) excerpt and text search, focus on officials in London
* Khan, Yasmin (2007), *The Great Partition: The Making of India and Pakistan*, Yale U. Press, pp. 250, ISBN 978-0-300-12078-3
* Klein, Ira (July 2000), Materialism, Mutiny and Modernization in British India, *Modern Asian Studies* **34** (3): 545–80, doi:10.1017/S0026749X00003656
* Koomar, Roy Basanta (2009), *The Labor Revolt in India*, BiblioBazaar, LLC, pp. 13–14, ISBN 978-1-113-34966-8
* Low, D. A. (2002), *Britain and Indian Nationalism: The Imprint of Ambiguity 1929–1942*, Cambridge University Press, p. 374, ISBN 978-0-521-89261-2 .
* Metcalf, Thomas R. (1991), *The Aftermath of Revolt: India, 1857–1870*, Riverdale Co. Pub., pp. 352, ISBN 978-81-85054-99-5
* Metcalf, Thomas R. (1997), *Ideologies of the Raj*, Cambridge University Press, p. 256, ISBN 978-0-521-58937-6,
* Moore, Robin J. (2001a), Imperial India, 1858–1914, in Porter, Andrew N., *Oxford History of the British Empire*, **III: The Nineteenth Century**, Cambridge University Press, pp. 422–46, ISBN 978-0-19-924678-6
* Moore, Robin J. «India in the 1940s», in Robin Winks, ed. *Oxford History of the British Empire: Historiography*, (2001b), pp. 231–42
* Nehru, Jawaharlal (1946), *Discovery of India*, Delhi: Oxford University Press,
* Porter, Andrew, ред.. (2001), *Oxford History of the British Empire: Nineteenth Century*, Oxford University Press, p. 800, ISBN 978-0-19-924678-6
* Rai, Lajpat (2008), *England's Debt to India: A Historical Narrative of Britain's Fiscal Policy in India*, BiblioBazaar, LLC, pp. 263–281, ISBN 978-0-559-80001-6
* Raja, Masood Ashraf (2010), *Constructing Pakistan: Foundational Texts and the Rise of Muslim National Identity, 1857–1947*, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-547811-2
* Ramusack, Barbara (2004), *The Indian Princes and their States (The New Cambridge History of India)*, Cambridge University Press, p. 324, ISBN 978-0-521-03989-5
* Shaikh, Farzana (1989), *Community and Consensus in Islam: Muslim Representation in Colonial India, 1860—1947*, Cambridge University Press, p. 272, ISBN 978-0-521-36328-0 .
* Talbot, Ian; Singh, Gurharpal, ред.s. (1999), *Region and Partition: Bengal, Punjab and the Partition of the Subcontinent*, Oxford University Press, p. 420, ISBN 978-0-19-579051-1 .
* Tinker, Hugh (October 1968), India in the First World War and after, *Journal of Contemporary History* **3** (4, 1918–19: From War to Peace): 89–107, doi:10.1177/002200946800300407
* Wainwright, A. Martin (1993), *Inheritance of Empire: Britain, India, and the Balance of Power in Asia, 1938–55*, Praeger Publishers, p. 256, ISBN 978-0-275-94733-0
* Wolpert, Stanley A. (2007), India: British Imperial Power 1858–1947 (Indian nationalism and the British response, 1885–1920; Prelude to Independence, 1920–1947), *Encyclopædia Britannica*,
* Derbyshire, I. D. (1987), Economic Change and the Railways in North India, 1860–1914, *Population Studies* **21** (3): 521–45, doi:10.1017/s0026749x00009197
* Kumar, Dharma; Desai, Meghnad (1983), *The Cambridge Economic History of India*, **2: c. 1757-c. 1970**, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-22802-2,
* Roy, Tirthankar (Summer 2002), Economic History and Modern India: Redefining the Link, *The Journal of Economic Perspectives* **16** (3): 109–30, doi:10.1257/089533002760278749
* Simmons, Colin (1985), 'De-Industrialization', Industrialization and the Indian Economy, c. 1850–1947, *Modern Asian Studies* **19** (3): 593–622, doi:10.1017/s0026749x00007745
* Tirthankar, Roy (2014), Financing the Raj: the City of London and colonial India 1858–1940, *Business History* **56** (6): 1024–1026, doi:10.1080/00076791.2013.828424
* Tomlinson, Brian Roger (1993), *The Economy of Modern India, 1860–1970*, New Cambridge history of India, **III**, Cambridge University Press, p. 109, ISBN 978-0-521-36230-6
* Tomlinson, Brian Roger (October 1975), India and the British Empire, 1880–1935, *Indian Economic and Social History Review* **12** (4): 337–380, doi:10.1177/001946467501200401
* *Andrews, C.F.*. {{{тітул}}}. — ISBN 9781315444987.
* *Ellis, Catriona*. {{{тітул}}} (en) : journal. — Т. 7. — № 2. — doi:10.1111/j.1478-0542.2008.00564.x
* *Gilmartin, David*. {{{тітул}}} (en) : journal. — Т. 74. — № 1. — doi:10.1017/s0021911814001685
* *Major, Andrea*. {{{тітул}}} (en) : journal. — Т. 19. — № 3. — doi:10.1080/09584935.2011.594257
* *Stern, Philip J.*. {{{тітул}}} (en) : journal. — Т. 7. — № 4. — doi:10.1111/j.1478-0542.2009.00617.x
* *Whitehead, Clive*. {{{тітул}}} (en) : journal. — Т. 34. — № 3. — doi:10.1080/00467600500065340

## Далшы чітаня

* Judd, Denis. *The lion and the tiger: the rise and fall of the British Raj, 1600–1947* (Oxford University Press, 2005). online
* Malone, David M., C. Raja Mohan, and Srinath Raghavan, eds. *The Oxford handbook of Indian foreign policy (2015)* excerpt pp 55–79.
* Simon Report (1930) vol 1, wide-ranging survey of conditions
* Editors, Charles Rivers (2016). The British Raj: The History and Legacy of Great Britain's Imperialism in India and the Indian subcontinent.
* Keith, Arthur Berriedale (1912). *Responsible government in the dominions*. The Clarendon press.  , major primary source

### Рочникы і штатістічны справы

* *Indian Year-book for 1862: A review of social, intellectual, and religious progress in India and Ceylon* (1863), ed. by John Murdoch online edition 1861 edition
* *The Year-book of the Imperial Institute of the United Kingdom, the colonies and India: a statistical record of the resources and trade of the colonial and Indian possessions of the British Empire* (2nd ed.). 1893. с. 375–462.
* *The Imperial Gazetteer of India* (26 vol, 1908–31), highly detailed description of all of India in 1901. online edition
* *Statistical abstract relating to British India, from 1895 to 1896 to 1904–05* (London, 1906) full text online,
* *The Cyclopedia of India: biographical, historical, administrative, commercial* (1908) business history, biographies, illustrations
* *The Indian Year Book: 1914* (1914)
* *The Indian Annual Register: A digest of public affairs of India regarding the nation's activities in the matters, political, economic, industrial, educational, etc. during the period 1919–1947* online
	+ 1930 edition
	+ 1921 edition
	+ 1919–1947 editions