Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сердцьовый напад

Инфаркт сподньой стѣны миокарда лѣвой коморы сердця
**Сердцьовый напад**, медицинскы называный **инфарктом миокарда**, смерть части миокарда, сердцьовой мускулы, выволана перерваньом притоку кровли ку той области. Сердцьовый напад взникать як резултат затканя корунарных артерий. Найчастѣйша причина того затканя — тромб, котрый ся усяде в области корунарной артерии, нагрублов холестериновов бляшков через атеросклерозу.

Обычайно инфаркт миокарда засягуе лѣву комору сердця, котра робить основну роботу и мать грубшу мускулу.

Факторы, проспѣваючы сердцьовому нападу
* высоке кровне тискнѣня (гипертензия)
* цукровка
* надмѣрный уровень холестерина в кровли, отылость
* курѣня
* дѣдичность

Векша часть сердцьовых нападох ся ставать рано, коли силнѣе секреция гормонох, найме адреналина, норадреналина и кортизола, што наслѣдно звекшать потребу оксигена и артериальне тискнѣня.

Симптомы
* силный боль у грудьох, не устаючый по 30–60 минут, часто ся росширять на рукы, шию, плечи
* задышливость
* приспореный пулс
* почѣня
* мука на блюваня

В припадѣ приязного закончѣня хвороты на мѣстѣ змертвѣлой части миокарда по 3–4 тыжднях ся справить рубець, котрый ся складать зоз вяжучой ткани. Але наслѣдком такого рубцьованя знижаться выконность миокарда и може ся вывинути сердцьова недостаточность.

## Жерела и одказы

* Heart attack. **Encyclopædia Britannica**. December 10, 2020.  [перевірено 2021-01-04]. англ.
* **Руда М. Я.**: ИНФАРКТ МИОКАРДА // Большая российская энциклопедия. Том 11. Москва, 2008, стр. 475 Верзия: 2016. Одчитане: 04.01.2021русс.

## Референции
# 24. новембер

|  |
| --- |
| ← **Новембер** → |
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Нд |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 |

**24. новембер** — 328. день рока (329. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 37 днїв.

## Подѣи

* 1945 — в Пряшовѣ створеный Театер Александра Духновича, зачаточно "Ukrajinské národné divadlo, družstvo, s r.o. v Prešove".
* 1965 — военный переворот в Конго (Леополдвил).

## Уродили ся

* 1923 — Стефан Мартон - композитор, педагог, музикант.

## Умерли

* 1975 - Александер Бескид — правник, русинскый администратор и общественный дѣятель.
# Школа

*Школа може означовати тыж умѣлецкый або филозофичный напрям, обычайно одведеный од имени проводного представителя, од локации, або инш., см. Школа (напрям).*
Захоронка про дѣти працуючых мам. (Баффало, штат Ню-Йорк, 1943)
**Школа** обще означать хотьяке воспитателно-образовне заряджѣня, организацию або инштитуцию. Таксамо може означати будову або резиденцию, де умѣщена тота инштитуция. Подля Александра Духновича, школа — *такый общый дом, в котром зберать ся молодежь наукы ради*.

## Етимология

Слово *школа* походить од грецкого σχολή (чит.: схоле), што первотно означало "вольный час" або тыж "выхоснованя вольного часу", а позднѣйше "группа, котру учать, школа".

## Типы школ

В сучасности найчастѣйше школы ся дѣлять на:

* школкы або захоронкы;
* основны школы;
* середны школы;
* фаховы школы;
* высокы школы або универзиты.

Подля закладателя суть школы:

* державны;
* церковны;
* приватны.

## Жерела

* **М. Алмашій**. Школа. *//Русинська педагогічна енциклопедія*. Ужгород: Карпатська Вежа, 2005. C. 293–294. ISBN 966-2674-43-X. укр.

## Референции
# Шіва

**Шіва** є єдным з дуже вызначных індуїстічных богів. В концептї Трімурту є му дана задача ничителя весміру (котрый передтым Брагма створив і Вішну утримовав).

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Джайнізм

**Джайнізм** ці **джінізм** є неортодоксна сістема індійской філозофії, котра взникла як реакція на інуізм і ёго кастовну сістему. Закладателём джінізму быв в 8. ст. п.н.е. Паршванатга 23. Тіртганкара і пізнїше в 5. ст. п.н.е. зреформована через Вардгамана Магавіра, прозываного Джаіна (в русиньскім перекладї Великый ґерой).

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Канада

| Канада англ.фр. Canada |
| --- |
|

Застава и герб

 |
| Розлога | 9 984 670 км²  |
| Обывательство | 40 000 000 (2023) |
| Столиця | Оттава |
| ГДП (ПНС) на особу | $53 834 |
| Интернет-домен | .ca |
| Часова зона | UTC−3:30 — UTC−8 |
| Телефонный код | +1 |
|  Канада на Викискладѣ |

**Кана́да** (анґл.  і франц. *Canada*) — друга териториално найвекша держава свѣта по РФ, положена в сѣверной части Сѣверной Америкы. Омывать ся Сѣверным ледовым океаном на сѣверѣ, Атлантичным океаном на выходѣ, Тихым океаном на западѣ. Граничить на певнинѣ зоз США на югу и западѣ (Аляска); на морю з Гренландом (Дания) ай островами Сен-Пьер и Микелон (Франция).

## Державне зарядженя

Канада — федеративна держава, административно складена з 10 провинций и трьох само­управных територий, под­рядженых федералной владѣ. Державны языкы: английскый и французскый. Державный устрой — кон­ституцийна монархия. Номинално монархом е краль/кральова Великобритании, фактично пред­ставлены генерал-губернатором, якого на 4 рокы менуе премьер-министер и затвердить монарх, ай 10 лайтнант-губернаторох — по числу провинций. Федералный парламент двохпалатный: верх­ня палата, Сенат, и Палата громад. Канада входить до ООН, Сполоченства Народох, НАТО.

## Обывательство

Основне обывательство — потомкы европскых переселенцьох, переважно англоязычны канадцѣ (44%, в провинциях. Онтарио, Бритска Колумбия, приморскых провинциях) и франкоязычны канадцѣ (28%, переважно в провинции Квебек).

Векшина канадцьох з украинского корѣн­ня жиють в провинциях Онтарио, Алберта ай Манитоба.
У Канадѣ проживають 1,2 млн особ корѣнных аборигенох, зокрема индианцѣ (кри, оджибве, ирокезы, чорноногы), метисы ай ескимосы. Индианцѣ жиють в 2,5 тыс. индианскых резерваций, векша часть ескимосох — на федералной територии Нунавут.

## Жерела

* Brescia M. M. & Super J. C.. Regions and Resources // North America: An Introduction —  University of Toronto Press, 2009. — С. 38. — ISBN 978-0-8020-9675-3.англ.
* **Р. Зорівчак, Л. Жук** (2012). Канада (по укр.). Інститут енциклопедичних досліджень НАН України.  [перевірено 24.11.2025].
* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— Стр 213–214 из 592. ISBN 5-85270-057-6русс.

## Референции

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Стрібро

**Арґентум** — хемічный елемент з протоновым чіслом 47, котрый в чістім утворює хемічну субстанцію **стрібро**.

Стрібро — блищачій, пластічный метал з найлїпшов електроводивостёв з вшыткых природных субстанцій. Вдяка своїм інтертным властностям одолности против корозії тай легкости тавлїня было срібро здавна хосноване на карбованя пінязей.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Срібло на україньскій Вікіпедії.*

## Література

* Глосарій термінів з хімії // Й.Опейда, О.Швайка. Ін-т фізико-органічної хімії та вуглехімії ім.. Л.М.Литвиненка НАН України, Донецький національний університет - Донецьк:"Вебер", 2008. – 758 с. ISBN 978-966-335-206-0
* Ф. А. Деркач "Хімія" Л. 1968

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# XVII. стороча

|  |  |
| --- | --- |
| **Тысячроча:** |  1. тысячроча – **2. тысячроча** – 3. тысячроча  |
| **Стороча:** |  XVI. стороча – **XVII. стороча** – XVIII. стороча  |
| **Десятьроча:** |  0. 10. 20. 30. 40. 50. 60. 70. 80. 90.  |

**XVII. стороча** — часова доба од 1. януара 1601 по 31. децембра 1700 подля грегорианского календаря.

Рокы XVII. стороча

1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610

---

1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620

---

1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630

---

1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640

---

1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650

---

1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660

---

1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670

---

1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680

---

1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690

---

1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700

Стороча ся поважуе за зачаток нововѣку. В европской културѣ е добов бароко.

## Вызнамны подѣи

* 1613 династия Романовых вступила на трон России.

## Вынаходы и новоты

## Жерела и одказы

* **Хронология**: //*Всемирная история в датах и событиях*. Москва: ОАО Изд-во «Радуга», 2002 ISBN 5-05-005005-7 — Chronologie universelle/ Paris: Larousse, 1997 ISBN 03-521229-0 русс.

## Референции
# XII. стороча

|  |  |
| --- | --- |
| **Тысячроча:** |  1. тысячроча – **2. тысячроча** – 3. тысячроча  |
| **Стороча:** |  XI. стороча – **XII. стороча** – XIII. стороча  |
| **Десятьроча:** |  0. 10. 20. 30. 40. 50. 60. 70. 80. 90.  |

**XII. стороча** — часова доба од 1. януара 1101 по 31. децембра 1200 подля грегорианского календаря.

Рокы XII. стороча

1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110

---

1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120

---

1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130

---

1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140

---

1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150

---

1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160

---

1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170

---

1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180

---

1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190

---

1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200

**XII. стороча** в цѣлому вошло до истории такыма характерныма знаками:

* В Европѣ, де зачавши од X.- XI. стороча иде непрерывный процес роста городох, интензивно розвивають ся торговы звязи, споюючы побережа Середоземного моря з областями поблизь Сѣверного и Балтицкого морь; тот процес достане найвекшый розмах ку XIII. сторочу.
* Панованя династии Загве в Етиопии.
* Взникнѣня царств Ойо и Бенин (Нигерия).
* Упадок южноиндийской династии Чолох и приход ку владѣ династии Хойсалох.

Храм Св. Георга в клашторѣ Прюфенинг, Регенсбург, XII. стороча
## Вызнамны подѣи

* 1100 в Перу основана империя Инкох, первый легендарный пановник: Манко Капак

## Жерела и одказы

* Всемирная история в датах и событиях. Москва: ОАО Изд-во «Радуга», 2002 ISBN 5-05-005005-7 — Chronologie universelle/ Paris: Larousse, 1997 ISBN 03-521229-0

## Референции
# Андора ла Веля

місто| Андора ла Веля |
| --- |
| кат. *Andorra la Vella* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Герб Андорри-ла-Вельї |

 |
| Андора ла Веля |
|  |
| **Основны інформації** |
| 42°30'26"N, 1°31'20"E |
| Країна | Андора |
| Админединка |  Андорра-ла-Велья (парафії Андорри) |
| Часть од | Андора |
| Админцентр для | Андора, Андорра-ла-Велья |
| Засноване | IX. стороча
 |
| Перша змінка | IX. стороча
 |
| Статус міста | з IX. стороча року
 |
| Жытелїв
 | 22 151 (2018)
 |
| Розлога
 | 12 км²
 |
| Густота населїня | 1845,91 особ/км²
 |
| Поштовы індексы | AD500 |
| Часова зона | UTC+2:00, UTC+1:00 |
| Надморьска вышка
 | 1022 метер |
| Водный обєкт | Валіра |
| Назва жытелїв | Andorran, Andorrane, андорац, андорка, андорцы, andorreño, andorreña, andorrana, andorrà |
| Братьскы міста | Фуа, Бальш, Сан-Пол-да-Мар, Мексіко Сіті |
| Андора ла Веля | Вікімедіа | © OpenStreetMap  |
| **Містьскый уряд** |
| Вебова сторінка
 | andorralavella.ad |
| Пріматор
  | Q5796921 |
|  Медіа у Вікіскладї

---

VIAF:140183426;GND:4355876-8;OSM:2804753;

---

Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона |

Ріка Валіра
**Андо́ра ла Ве́ля** (кат. *Andorra la Vella*) — головне і найбівше місто по жытельству Андорьского князївства.

Офіціалный язык — каталаньскый, а тыж поужывають іспаньскый і французькый языкы.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.