Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Санскріт

**Санскріт** є єдным з найстаршых знамых языків. Санскріт є в сучасности триманый за мертву бісїду. Наперек тому є іщі все єдным з 23 офіціалных языків Індії.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Назывникы

**Назывник** (тыж *субстантів*) є незмінна часть речі, повнозначне слово, котре означає назвы особ, звірят, предметів, властностей і дїй. Назывник є головнов (і кідь не єдинов) частёв речі, котрый у речіню выступує як арґумент часослова.

У русиньскій ґраматіцї то є єдна з десятёх частей речі.

## Роздїлїня назывників

### Дїлїня 1

* **конкретны** - назвы особ, звірят і предметів
	+ **невластны** - общі назвы напр. авто, отець, село
	+ **властны** - конкретны - Василь, Ужгород
	+ **жывы** - особы, звірята
	+ **нежывы** - предметы, абстрактны назвы
* **абстрактны** - выражають назвы властностей, дїй і статусу (любов, красота, мытя)

### Дїлїня 2

* **зраховательны** - єднотность і многость
* **громадны і матеріаловы** - не мають значіня єднотности або многости

## Ґраматічны катеґорії назывників

У назывників становлюєме тоты катеґорії: **пад**, **чісло** і **род**.

### Пад (casus)

**Пад** є морфолоґічнов катеґоріов, котров флектівны языкы звычайно выражають одношіня назывників ку другым членам речіня.

**Чісло падів у дакотрых языках:**

2: булгарьскый язык, анґліцькый, шведьскый
4: нїмецькый язык
6: латиньскый, словеньскый, російскый
7: чеськый, польскый, оперед і словеньскый
14: естоньскый
15: фіньскый
**Пады в русинчінї:**

1. Номінатів (хто, што),
2. Ґенітів (кого, чого),
3. Датів (кому, чому),
4. Акузатів (кого, што),
5. Локал ((о) кім, (о) чім),
6. Інштрументал ((з) кым, (з) чім),
7. Вокатів (ословлїня - клична форма)

### Чісло (numerus)

**Чісло** є морфолоґічнов катеґоріов, котра означать множество предметів названых даным назывником.

### Род (genus)

**Род** є морфолоґічнов катеґоріёв, котра овплывнює склонёваня назывників. Род є часто звязаный з поглавём і з жывостёв ці нежывостёв. Женьскый і мужскый род є природный і середнїй неприродный.

Каждый язык мать властный інвентарь взорів склонёваня назывників.

## Література

* *Василь Ябур, Анна Плїшкова*. Русиньскый язык про 1. - 4. класу середнїх школ із навчалным русиньскым языком і з навчанём русиньского языка — 1. —  Пряшів: Русин і Народны новинкы, 2007. — С. 53 - 56. — 288 с. — ISBN 978-80-88769-77-4.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Podstatné jméno на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Цукрёвый діабет

Сімбол борьбы з цукрёвым діабетом
**Цукрёвый діабет** або тыж **цукрёвка** (ґрец. διαβήτης — «надмірне сечовыпущаня») — ґрупа ендокрінных захворїнь, што ся розвивають в наслїдку абсолутного ці одностного недостатку гормону інсуліну, в наслїдок чого выникать підвышіня уровни ґлукозы в крові — гіперґлікемія. Захворёваня ся характерізує хронічным перебігом і порушінём вшыткых видів метаболізму вуглеводного, жырового, білкового, мінералного і водно-солёвого. Характерістічныма сімптомами суть невгамовна спрага (полідіпсія) тай надмірне мочовыдїлїня (поліурія), єднак тоты сімптомы можуть быти слабіцько выраженыма, кідь уровень ґлукозы в кровли підвышена помірно.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Цукровий діабет на україньскій Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# День сятого Валентіна

Карта Валентина, c. 1909
**Динь сятого Валенти́на** (так само **Валентиновый динь**), вать **Динь всьых залюбленых** — сято католицького происхоженя, якоє сяткує ся 14. фебруара в многых краинах світа. Названый в честь двох ранньохристиянськых мученику з имням Валентин — Валентин Інтерамнськый и Валентин Римськый.

Сяткуючі сесе сято дарят любимым и дорогым людям подаркы, косиці, цукры, бавкы, воздушні шарикы и особенні удкрыткы (часто в формі сердечка) з віршиком, любовными признанями вать пожеланям любови — валентинкы.

## Валентинка символ праздника

Валентинкы-печеня
Валентинка — удкрытка, обычно в формі серця, котру принято дарити любимым людям у Динь сятого Валентина. Традиційный цвіт валентинкы челленый авадь розовый. Они символізуют любов и преданость.

Сама стара валентинка была найдена в єднуй из анґліцькых бібліотек .

Она была написана в 1477 годови. У любовному посланьови дївка просит молодого чоловіка доказати свою любов и сообщає, што она, што бы не стало ся, дубє ся для них наслїдства уд матирі.

Созданя первої «валентинкы» приписуют так само Карл (герцог Орлеанськый) герцогови Орлеанському в 1415 годови. Ун сидїв у тюрмі и такым образом, боров ся из скуков, складуючи любовнї посланя своюй жонї.

Май сильного розшыреня удкрыткы-«валентинкы» досягли уже в XVIII. віцї.
# Айдахо

Штат США| Айдахо |
| --- |
| State of Idaho (ID) |
|

Застава и печать

 |
|  |
| Держава |  США |
| Подрядность | США |
| Заложѣня | 3 юлій 1890
 |
| Розлога | 216 443 км2 |
| Обывательство | 1 839 106 особ (2020)
 |
| Центер | Бойси

```
﻿ / ﻿
```
 |
| Зложѣня | 44 округы
 |
| Язык | анґліцькый язык |
| Губернатор
 | Brad Little
 |
| Интернет-сайт |  *англ.* |
|  |
|  Айдахо на Викискладѣ VIAF:148929220;GeoNames:5596512;OSM:162116;
*Ту можуть быти податкы з Wikidata, не контролованы авторами статѣ* |

Локация штата Айдахо (ID) в США
**А́йдахо**, англ. *Idaho*  *слухати* (файл) — штат на западѣ США з административным центром Бойси. Вошов до США яко сорок третий штат 3. юла 1890. Подля територии 14. найвекшый штат США.

Штат мать прозывку англ. "Gem State" (штат-драгомит), што фигурално указуе на його натуралны богатства.

## Землепис

Айдахо належить ку групѣ горскых штатох. На сѣверѣ граничить з Канадов. На западѣ сусѣдить зоз тихоокеанскыма штатами Вашингтон и Орегон. Иншы сусѣды суть горскы штаты: на выходѣ — Монтана и Вайоминг, на югу — Невада и Юта. Айдахо уживать собѣ зоз величезных непогубленых природных територий в том числѣ около 10 000 квадратных километрох дикой природы, на котрых рѣдко ся найдуть дорогы и транспорт. Ту в року 1936 отворили свѣтовой славы *Сонѣчну долину* — центер зимушных шпортох. Айдахо тыж мать великы засобы подземных вод, в тому числѣ термалных. Переважають западны вѣтры зоз Тихого океана, штат мать мягку климу, кедь поровнавати зоз иншыма штатами той географичной широкости ку выходу. Найвысша точка — верх Бора (англ. *Borah*), 3859 м н.м.

## Обывательство

Понад 90% обывательства суть европского походжѣня, векшинов зоз Великой Британии, Германии, Ирландии, Франции, Италии и Польщи. Латиноамеричане чинять такой десятину обывательства. Суть тыж в малой части корѣнны америчане, азиаты и афроамеричане.

## Жерела и одказы

* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. ISBN 5-85270-057-6
* **McNamee, Gregory Lewis and Martin, Boyd A.** (11 Jul. 2023). Idaho (по англицкы).  [перевірено 2023-07-15].

## Референции