Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1906

| Рокы
 |
| --- |
| 1902 · 1903 · 1904 · 1905 — **1906** — 1907 · 1908 · 1909 · 1910
 |
| Десятьроча
 |
| 1880‑ы · 1890‑ы — **1900‑ы** — 1910‑ы · 1920‑ы
 |
| Стороча
 |
| XIX. стороча
— **XX. стороча— XXI. стороча** |

**1906. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у понедїлёк. То є 1906. рік нашого лїточіслїня, 906. рік 2. тысячроча, 6. рік XX. стороча, 6. рік 1. десятьроча XX. стороча, 7. рік 1900-х років.

1906
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 1906 *MCMVI* |
| Ab urbe condita | 2659 |
| Арменьскый  | 1355 ԹՎ ՌՅԾԵ |
| Асірьскый  | 6656 |
| Багайскый  | 62–63 |
| Бенґальскый  | 1313 |
| Берберьскый  | 2856 |
| Будгістьскый  | 2450 |
| Бармскый  | 1268 |
| Візантійскый  | 7414–7415 |
| Кітайскый  | 乙巳年 (деревяный змій) 4602 або 4542     *— до —* 丙午年 (огняный кінь) 4603 або 4543 |
| Коптьскый  | 1622–1623 |
| Етіопскый  | 1898–1899 |
| Гебрейскый  | 5666–5667 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 1962–1963 |
|  - *Шака Самват* | 1827–1828 |
|  - *Калі Юґа* | 5006–5007 |
| Іраньскый  | 1284–1285 |
| Ісламскый  | 1323–1324 |
| Японьскый  | Мейдзі 39 (明治３９年) |
| Яваньскый  | 1835–1836 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4239 |
| Тайваньскый  | 6 до РК 民前6年 |
| Тайскый сонячный | 2448–2449 |

## Подѣи

* Того року в Мукачовской грекокатолицкой епархии унификоване Карпатске простопѣние, котре ся хоснуе Русинами доднесь дома и в диаспорѣ.
* 13. май — Мария Кюри-Склодовска стала ся первов професорков Парижской универзиты.
* 27. юн — америцка ѣздецка ревия *Wild West Show* (William F. Cody (aka) "Buffalo Bill") мала двѣ выступлѣня в Унгварѣ, а другый день — двѣ в Мукачовѣ.

## Уродили ся

* 7. август — Дезидерий Миллый, русинскый и словацкый малярь, график и педагог.
* 5. септембер — Юрий Станинець, священик, писатель.
* 24. септембер — Андрій Карабелеш, русиньскый поет, етноґраф і педаґоґ.
* 2. новембер — Лукино Висконти, италиянскый филмовый, театралный и оперный режисер.
* 9. децембер — Якым (Яша) Баков — шпортовець, шпортовый организатор, педагог, русинскый поет з Дюрдьова.
* 19. децембер — Леонид Ильич Брежнев, совѣтскый партийный функционарь и штатник.

## Умерли

* 19. апрѣля — Пьер Кюри загынув под колесами конного накладового воза.
# 1. авґуст

|  |
| --- |
| ← **Авґуст** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  |  |  |  | 1
 | 2
 |
| 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 |
| 10
 | 11
 | 12
 | 13
 | 14
 | 15
 | 16
 |
| 17
 | 18
 | 19
 | 20
 | 21
 | 22
 | 23
 |
| 24
 | 25
 | 26
 | 27
 | 28
 | 29
 | 30
 |
| 31
 |  |  |  |  |  |  |
| 2026 |

**1. авґуст** — 213. день рока (214. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 152 днїв.

## Подѣи

* 1876 — Колорадо вошов до США яко тридцять восьмый штат.
* 1923 — нова украинска влада опубликовала первый указ о украинизации.

## Уродили ся

* 1843 — Матвій Астряб, історік, педаґоґ, дїятель лемківского походжіня.
* 1928 — Людовит Гараксим, словацкый историк русинского походжѣня.
* 1937 — Иван Ковач, композитор, педагог, сполоченскый и културный дѣятель меджи Русинами Войводины

## Умерли

* 1913 — Леся Украинка, найпознатѣйша украинска поетка, драматичка, прозаичка.
* 1977 — Френсис Гери Пауерс, пилот шпионажного U-2, зострѣленого над СССР.
* 1984 — Бастіян Швайнштайґер, нїмецькый фотбаліста.
* 1997 — Святослав Ріхтер, совєтьскый піаніста.

## Референции
# 1989

| Рокы
 |
| --- |
| 1985 · 1986 · 1987 · 1988 — **1989** — 1990 · 1991 · 1992 · 1993
 |
| Десятьроча
 |
| 1960‑ы · 1970‑ы — **1980‑ы** — 1990‑ы · 2000‑ы
 |
| Стороча
 |
| XIX. стороча
— **XX. стороча— XXI. стороча** |

**1989. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у недїля. То є 1989. рік нашого лїточіслїня, 989. рік 2. тысячроча, 89. рік XX. стороча, 9. рік 9. десятьроча XX. стороча, 10. рік 1980-х років.

1989
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 1989 *MCMLXXXIX* |
| Ab urbe condita | 2742 |
| Арменьскый  | 1438 ԹՎ ՌՆԼԸ |
| Асірьскый  | 6739 |
| Багайскый  | 145–146 |
| Бенґальскый  | 1396 |
| Берберьскый  | 2939 |
| Будгістьскый  | 2533 |
| Бармскый  | 1351 |
| Візантійскый  | 7497–7498 |
| Кітайскый  | 戊辰年 (земляный дракон) 4685 або 4625     *— до —* 己巳年 (земляный змій) 4686 або 4626 |
| Коптьскый  | 1705–1706 |
| Етіопскый  | 1981–1982 |
| Гебрейскый  | 5749–5750 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 2045–2046 |
|  - *Шака Самват* | 1910–1911 |
|  - *Калі Юґа* | 5089–5090 |
| Іраньскый  | 1367–1368 |
| Ісламскый  | 1409–1410 |
| Японьскый  | Сьова 64 / Хейсей 1 (平成元年) |
| Яваньскый  | 1921–1922 |
| Календарь чучхе | 78 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4322 |
| Тайваньскый  | РК 78 民國78年 |
| Тайскый сонячный | 2532 |
| Час Unix | 599616000 – 631151999 |

## Подѣи

* 12. марец — Тим Бернерс-Ли публикуе проект вывоя WWW.
* 6. октобер — в мексицком Прогресо отворили моло про приставаня найвекшых крузерох (вылетных океанскых лодьох), што мать довжку 6,5 км.
* 21. октобер — во Львовѣ обновили Научне товаришство Шевченка.

## Уродили ся

## Умерли

* 23. януар — Салвадор Далі - каталаньскый малярь, знамый про свої суреалістічны дїла.
* 26. апрѣль — Юлиан Надь, писатель и новинарь.
* 1. октобер — Юрко Цимбора, педагог, хормайстер, композитор, фолклориста меджи Русинами Восточной Словакии.

## Референции
# Проза

Ф. Достоевскый: Бесы, Спб. 1873
**Проза**, лат. *prosa oratio проста, слободна бесѣда* — литературный жанер творчости, росповѣданя, основане на неритмичном (в протикладѣ до поезии) любовольном току умѣлецкой бесѣды. Так ся дасть повѣсти тыж о литературном творѣ або цѣлости прозовых творох даякого писателя, напримѣр: гумореска — курта проза; проза Александра Пушкина.

Проза — еден з трьох основных видох литературной творчости (въедно з поезиов и драмов).

## Жерела и одказы

* **Білоус П.**: Термінологічний словник. //Білоус П. В.: Вступ до літературознавства: навч. посіб. — Київ: ВЦ «Академія», 2011. — 336 с. — ISBN 978-966-580-367-6 — сс. 316-330. укр.
* Літературознавча енциклопедія / y двох томах / Авт.-уклад. **Ю. І. Ковалів**. — К: ВЦ «Академія», 2007. (Енциклопедія ерудита). ISBN 978-966-580-232-7 Том 2 — 624 с. ISBN 978-966-580-234-1 укр.

## Референции
# Форінт

**Мадярьскый форінт** (мад. *Magyar forint*; символ: **Ft**; код: **HUF**) — є офіціална валута у Мадярьску.

Яко член Европской унії, довгодобова ціль мадярьской влады може быти замінити форинт на евро.

## История

Назва валуты походить од міста Флоренція, де од року 1252 ковали золоты монеты, котры ся звали золотый флорин (ит. *fiorino d'oro*). В Мадярьску флорентинус (пізніше форинт), што тыж быв основаный на золоті, ся хосновав як валута од року 1325 за влады Карла I Роберта.

В роках 1868—1892 назва форинт ся хосновала в мадярьскым языку як означіня валуты Австро-Угорьской імперії, а в німецькым языку ся та валута знала як австро-угорьскый ґулден ці австрійскый флорин.

Форинт ся вернув 1. авґуста 1946. року, по мадярськiй гiперiнфлації пенге в роках 1945—1946.

## Валутний курс

Ку дньови 29. децембра 2025, курз мадярського форинта (подля даних НБУ, МВФ тай ЄЦБ) є 7,832 форинтів за 1 гривню, 388,1 форинтів за 1 евро тай 329,8 форинтів за 1 долар США.

| Актуални курсы HUF
 |
| --- |
| Google Finance:
 | AUD CAD CHF CNY EUR GBP HKD JPY USD TRY
 |

## Одказы

* Мадярьска Народна Банка
# Google

**Google** — *(по русинськы — Ґуґл)* найвекша у світі шукача сістема інтернета, котра належыть корпорації Google inc. Заложеный у 1998 роцї Ларри Пейджом и Серґеём Бріном. Перва по популарности сістема, індексує веце як 25 міліардів веб-сторінок. Підтримує шуканя у документах форматів PDF, RTF, Microsoft Word и іншых.

Шукача сістема Ґуґл была створена як учебный проєкт штудентів Штатнёй Універзіты Ларри Пейджа и Серґея Бріна. Они у 1996 роцї робили над шукачов сістемов БакРаб, a у 1998 роцї на єй основі створили нову шукачу сістему Ґуґл. Хоць корпорація была заложена 2. септембра 1998 року, a домен Ґуґл.ком зареґістрованный 15. септембра 1997 року, шукач (од 2000 року) даколи славить свій день народжіня и в іншый день: як 7., так и 27. септембра. Слово Ґуґл походить од перекрученого ґуґол — назвы чісла десять на соту степені (10100)
# Число

Пудмножества чисел
**Число́** авадь **чи́сло** є математичный обєкт, котрый ся хоснує на рахованя, выміряня и узначованя. Май усновні приклады сут природні числа — 1, 2, 3, 4 и так далше. Числа мож представити в языку словесно — числовыми словами. Май універзално, окремі числа си мож представити знаками, котрі ся кличут цифры; уприклад, «5» є цифра, котра представлят число пят.

Кідь же мож затямити лем руняно малу кулькость знаку, усновні цифры ся май часто орґанизовувут у числову систему — устроєный способ, як представити хоть якоє число. Май поширенов числовов системов є індусько-арабска система, котра позовалят представити хоть якоє неґатівноє цілоє число через комбінацію десяти усновных цифер.

Кроме хоснованя діля рахованя и выміряня, цифры часто служат діля узначованя (як при номерах телефону), упорядкованя (гий сирійні номеры), авадь гий коды (уприклад ISBN). У простому хоснованьови цифра и число ся часто не розділяювут — не ясноє, ци ся говорит о самому числови, ци о знакови, што го представлят.

У математици розуміня числа ся в історії розширяло: днись ухоплює и нул (0), мінусові числа, раціоналні числа гий половина (½), реалны числа гий квадратный корінь из 2 (√2) и π, и компликсні числа, котрі розширявут реалні через вводжіня квадратного коріня из –1 и його комбінацій из реалныма числами.

Операції над числами ся роблят через арифметичні операції, булше знані — сумованя, удніманя, множіня, ділиня и зводжіня до ступіня. Їхньоє учиня авадь хоснуваня ся кличе арифметика, айбо тот тирмін може значити и тиорію чисел — науку о усобностях чисел.

Кроме практичного хоснованя, числа мавут и културну значимость по цілому світови. Уприклад, у западньому світови число 13 часто ся лічит гий за нещасноє, а «міліон» може значіти просто «дуже много», а не точно визначену кулькость.

Хоть днись ся то лічит гий за псевдонауку, віра в містичну значимость чисел — знана гий нумеролоґія — была дуже важна в стародавнюм и серидньогодньому думаньови. Нумеролоґія мала силный вплыв на розвой ґрицької математикы, и заставляла до вырішованьови многых задач у тиорії чисел, котрі досправды інтересувут математику и днись.

У 19. стогодьови математикы зачали розвойовати рузні абстракції, котрі мавут самарні усобности гий у числа, и мож їх лічити за розшириня того розуміня. Єдні из первых были ґіперкомплексні числа, то є розшириня авадь модифікації комплексної системы.

У днишнюй математици числові системы ся лічат гий за доста важні приклады булш убобщеных алґебраічных структур, гий кольця авадь поля, а хоснованя слова «число» є скурше звіданьом конвенції, а не даякої глубокої рузни.

## Никай ся втож

* Чісло пі

## Удкликаня

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Number на анґліцькій Вікіпедії.*
# 0 (число)

**0** (**нула**, **зеро**) — цифра и єдночасно число, нейтралный елемент про операції плюсованя. Множеня любого числа на ноль дає ноль.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Алкалны металы

Стабилны алкалны металы
**Алкалны металы** — групова назва про хемичны елементы Li (литий), Na (натрий), K (калий), Rb (рубидий), Cs (цезий), Fr (франций). Суть то елементы 1. групы периодичной системы елементох.

## Назва

Алкалны металы достали свою назву од того, же в реакции з водов творять силны алкалии.

## Выяв в природѣ

Натрий и калий суть шестый и семый найросширенѣйшы в природѣ елементы, их одповѣдно на 2,6% и 2,4% обсягуе земна кора, Франций — велми рѣдкавый природный радионуклид и быв объявленый аж в року 1939. Легко оддають електрон и суть так реактивны, же практично в природѣ ся находять лем в злученинах.

## Властности

Дають ся легко ковати, рѣзати ножом, на зрѣзѣ указують металичный блиск, котрый на воздуху пропадать наслѣдком оксидации. Мають высоку електропроводность. З водов бурно реагують, выслободжуючи гидроген, котры такой годен ся запалити, аж и выбухнути; резултатом реакции суть силны алкалии.

## Жерела и одказы

* Варавва Н. Є.: Хімія в таблицях і схемах. — Харків: ПП «ТОРСІНГ ПЛЮС», 2012 ISBN 978-966-404-902-0 укр.
* **Прохоров А. М.** (гл. ред.): Большой энциклопедический словарь — Москва: Советская энциклопедия, 1993. — 1630 с. ISBN 5-85270-015-0 русс.
* **Frederick Tepper and James L. Dye** (January 13, 2020). Alkali metal. Encyclopædia Britannica.  [перевірено 2020-06-20]. англ.

## Референции
# Рентґенове жарїня

**Рентґенове жарїня** є електромаґнетічне жарїня з вовновов довжков куртшов як мать ултрафіалове жарїня.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.