# Лихтенштайн

| Ліхтенштайн нѣм. *Liechtenstein* |
| --- |
|

Прапор і ерб

 Гімна: *Oben am jungen Rhein* (по русиньскы: „Над молодым Ріном“) |
| Розлога | 160,50 км2 |
| Обывательство | 41 232 (2024) |
| Столиця | Вадуц |
| ГДП (ПНС) на особу | $210 600 (2024) |
| Интернет-домен | .li |
| Часова зона | UTC+1 (CET) UTC+2 (CEST) |
| Телефонный код | +423 |
|  Ліхтенштайн на Викискладѣ |

Ліхтенштайн на мапі світа
**Ліхтеншта́йн** (нїм. *Liechtenstein* [ˈlɪçtn̩ˌʃtaɪ̯n]), офіціална назва **Ліхтеншта́йньске князї́вство** (нїм. *Fürstentum Liechtenstein* [ˈfʏʁstn̩tuːm ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]) є мініштат в середнїй Европі. Є єднов з двох країн світа, котры мають статус „двоїто контіненталного“ штату, т. є. не лем же не має приступ к морю, але гранічіть лем з країнами, котры суть тыж одрїзаны од світового океану. Гранічіть зо Швейцаріёв на западї і югу, як ай з Австріёв на выходї і северї. Головным містом штату є Вадуц а найвекшым містом є Шаан.

## Історія

Теріторія сучасного Ліхтенштайна была заселена уж в неолітічнім періодї. В римскых часах належила до провінції Ретія. Сучасны граніцї штату ся створили в роцї 1434 по зъєднотїны ґрафства Вадуц і панства Шелленберґ.

В роках 1699 і 1712 тоты теріторії купив австрійскый князївскый род фон Ліхтенштайн, котрый ся усиловав о здобытю кресла в імперьскім сеймі Святой римской імперії. В роцї 1719 імператор Карл VI. зъєднотив тоты теріторії і удїлив їм штатус цісарьского князївства під назвою „Ліхтенштайн“.

По розпадї Святой римской імперії в роцї 1806 ся князївство стало суверенным штатом. До конця першой світовой войны была країна узко повязана з Австро-Угорьском, лемже по ёго господарьскім колпасї ся Ліхтенштайн заміряв на Швейцарію, з котров заключів поштовый договор (1920) і договор о створїню мытного союзу (1924). Почас другой світовой войны сі князївство заховало невтраліту і выгнуло ся бойовым операціям на своєй теріторії.

## Ґеоґрафія і клімат

Ліхтенштайн лежыть в долинї Вышнёго Ріна і в масіві Алп. Цїлкова розлога країны є лем 160 км², што з нёго робить шесту найменшу незалежну країну світа. Западна граніця зо Швейцаріёв цалком проходить вздовж рїкы Рін, затля як выходна часть країны є переважно горьска (найвысша точка – гора Ґраушпіц, 2599 м).

Клімат країны є мірно контіненталный з выразным алпскым характером. Вдяка теплому южному вітру, знамому як „фен“, є клімат в долинї Ріна односно мнягкый, што позволює плеканя винограду і іншых тепломилных ужыточных ростлин. В горьскых областях в зимї выпадать значне множство снїгу і теплота часто падать під нулу.

## Політічна сістема

Подля формы штатной справы є Ліхтенштайн дуалістічнов конштітучнов монархіёв. Платна устава била прията в роцї 1921 і удїлює пановникови (князю Ліхтенштайна) значно шыршы правомоци в порівнаню з пановниками іншых европскых країн. Князь має право вета на законы, розпустити парламент і меновати судцїв.

Законодарна міць має єднокоморовый парламент – Ландтаґ, котрый ся складать з 25 посланцїв зволеных прямов вольбов на штирирочный функчный період. Выконну міць выконує влада на челї з премєром, котрого менує князя на предлогу парламенту. В країнї фунґують ай механізмы прямой демокрації (референдумы).

## Адміністратівне роздїлїня

11 obcí Lichtenštajnska
Ліхтенштайн є роздїленый на 11 общін (*Gemeinden* – єднотне чісло *Gemeinde*), векшына з котрых ся складать лем з єдного міста. Суть то тоты:

* Вадуш
* Шаан
* Балцерс
* Трізен
* Ешен
* Маурен
* Трізенберґ
* Руґґелл
* Ґампрін
* Шелленберґ
* Планкен

## Обывательство і култура

Чісло обывателїв Ліхтенштайна є приближно 39-тісяч. Приближно третина обывателїв суть чуджінцї (передовшыткым обчане Швейцарії, Австрії і Нїмецька), котры в князївстві тырвало бывають і роблять.

Урядным языком штату є нїмецькый язык, хоць в звычайній комунікації містны обывателї хоснують алеманьскый діалект, котрый є близкый зо швейцарьско-нїмецькым языком. З погляду віросповіданя належить переважна векшына обывательства (асі 73%) к римскокатолицькой церькви, котра має подля уставы статус штатной реліґії.

## Економіка

Непозераючі на обмеджены природны жрїдла і малу розлогу має Ліхтенштайн єдну з найсилнїшых і найвекше індустріалізованых економік на світї з єдным із найвекшых указовачів ГДП на обывателя.

Економіка є діверзіфікована. Приближно 40% робочой силы є заместнаных в бранджі першокласных технолоґій (строярство, выроба точных пристроїв, зубне выбавлїня – конкретно світознама сполочность „Ivoclar Vivadent“). Далшым ключовым пілїром економікы є фінанчный сектор: вдяка приязному данёвому середовиску є країна важным меджінародным банковым центром. Офіціалнов мінов Ліхтенштайна є в згодї з условіями мытного союзу швейцарьскый франк.

## Література

* Beattie, D. (2004). Liechtenstein: A Modern History. London: I.B. Tauris.
* Kranz, W. (1982). The Principality of Liechtenstein: A Documentary Handbook. Vaduz: Press and Information Office.
* Meier, G. (2012). Liechtenstein. In: The Oxford Handbook of European Legal History. Oxford: Oxford University Press.
* Merki, C. M. (2007). Wirtschaft und Gesellschaft in Liechtenstein. Zürich: Chronos Verlag.

## Референції