Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тропічный рік

**Тропічный рік** є час міджі двома переходами Сонця весняным пунктом. Тырвать 365,242 192 129 дня (365 д 5 г 48 мин 45 с). Так само є то період, з котрым ся черяють рочны сезоны, та же ёго довжка є важна про творїня календаря.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Мерідіан

**Мерідіан** є думана чара, выникнувша перерїзом дакотрой піврівнины, становленой земнов осов, і поверьхнї Земли. Мерідіаны суть тыж найкуртшыма споёвниками северного і южного полу, ідучіма по поверьхнї Земли. Тыж ся дасть дефіновати мерідіан і про другы весмірны тїлеса.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Poledník на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Небесный екватор

**Елементы небесной сферычервена* — небесный екватор
*зелена* — еклиптика

**Небесный екватор** — представляна линия (великый круг) на представляной небесной сферѣ, утворена сѣчнов ровинов, простопаднов оси обертаня Землѣ, ростинаючов небесну сферу на двѣ ровны части, сѣверну и южну полукулю.

Иншы дефиниции

* Екватор небесный — великый круг небесной сферы, котрый ю роздѣлять на сѣверну и южну полукулѣ, и ровина котрого простопадна до оси свѣту.
* Небесный екватор — се великый круг, котрый е проекциев екватора Землѣ на небесну сферу. Его ровина простопадна оси обертаня Землѣ.

Найважнѣйшы характеристикы
Екватор и еклиптика перетинають ся в точках ярнього и осенного ровноденства. но через прецессии земной оси ровина екватора мѣнять свою пологу з периодом около 26000 рокы, а з тым и точкы ровноденства. Угол меджи ровинами екватора и еклиптикы теперь 23°26’, а за послѣдны 5 миллионы рокы он ся через прецесию мѣняв од 22,0° до 24,5°.
## Жерела и одказы

* **Berger, A. L.** Obliquity and Precession for the Last 5000000 Years (англ.) // Astronomy and Astrophysics : journal. — 1976. — Vol. 51, no. 1. — P. 127–135 Одчитане 2021-04-20англ.
* **Климишин І. А., Корсунь А. О.** (ред.) Астрономічний енциклопедичний словник — Львів : Голов. астроном. обсерваторія НАН України : Львів. нац. ун-т ім. Івана Франка, 2003. — 548 c. ISBN 966-613-263-X Доступне онлайн. Одчитане: 2021-04-20 укр. C. 147
* **Астрономический глоссарий** (по русскы).  [перевірено 2021-04-20].

## Референции
# Весмір

Погляд до найоддаленїшых частей весміру средством Губблевого телескопу
**Весмір** є означіня про вшыток (часо-)простор і матеріал і енерґію в нім. В ужшім змыслї слова ся слово весмір тыж даколи хоснує як означіня на козмічный простор, т.є. часть весміру мімо Землю.

Різныма поглядами на світ і ёго выник ся уж од прадавна занимать філозофія і різны реліґії. В днешнїй науцї ся баданём весміру занимать головно козмолоґія і астрофізіка.

На основі дакотрый науковых теорій є тот „наш“ весмір частёв сістемы векшого чісла весмірів званого мултівесмір (тыж многосвіт). В много дїлах сці-фі і фантазі літературы ся выходить з предпокладу, же дакотра з тых теорій платить і навысше же є знамый способ, як ся міджі весмірами рушати. Іншы весміры можуть мати чісто іншы фізікалны законы як тот наш.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Сонячна сістема

Планеты і тырпаслічі планеты сонячной сістемы
**Сонячна сістема** є планетарна сістема звізды знамой під назвов Сонце, в котрій ся находить і наша домашня планета Земля.

Сістему творить передовшыткым 8 планет, 5 карликовых планет, через 150 місяцїв планет (передовшыткым у Юпітера, Сатурна, Урану і Нептуна) і далшы меншы тїлеса як планеткы, кометы, метероіды ітд.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Церера

Карликова планета| Церера |
| --- |
| 1 Ceres англ. |
|  |
| Объявлѣня |
| Датум | 1. януара 1801 |
| Объявитель | Джузеппе Пиацци |
| Елементы орбиты (J2000,0) |
| Велика полуось *(a)* | 2.766 au |
| Ексцентрицита *(е)* | 0,078 |
| Период обѣгу | 4,599 рокы |
| Сер. денный рух | 0.214°/day |
| Склон орбиты ку еклиптицѣ | 10,588° |
| Физикалны властности |
| Абсолутна ясность | 3,53 |
| Розмѣр | 939,4 км |
| Албедо | 0,113 |
| Период ротации | 9,07 годин |
| Церера на Викискладѣ |

**Церера** (англ. *Ceres* /ˈsɪəriːz/ — найвекшый з познатых и первый объявленый (1801) астероид, котрый в каталогу планеток достав каталожне число 1.

Названый на честь римлянской богынѣ уродных сил землѣ, котру поважують за патронку Сицилии.

Своев масов представлять около 32% вшиткой масы главного паса астероидох. Джузеппе Пиацци, котрый объявив Цереру 1. януара 1801 в обсерватории Палермо, з той причины поважовав ю за планету, котра подля регулы Тициуса-Боде мала была екзистовати меджи орбитами Марса и Юпитера.

Земля, Мѣсяць
 и Церера (долу злѣва)
Церера мать форму сплощеной сферы з екваториалным радиусом 490 км и поларным радиусом 455 км, што еквивалентне объему правилной сферы з диаметром 940 км, циже около 27% од объема Мѣсяця, природного сателита Землѣ, и тото найвекшый астероид, котрого маса:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Астрономичный симбол Церера, ⚳
Церера была спочатку поважована за планету, але уж од року 1802 за астероид, а в августѣ 2006 Меджинародный астрономичный союз (International Astronomical Union) вызначив про ню нову категорию объектох сонѣчной системы — карликова планета. Але Церера зоставать тыж надале в каталогу планеток под числом 1.

## Жерела и одказы

* 1 Ceres (A801 AA). **JPL Small-Body Database** Lookup.  [перевірено 2021-10-01]. англ.
* **Pitjeva, E. V.** (2004). Precise determination of the motion of planets and some astronomical constants from modern observations. in Kurtz, D. W.. *Proceedings of IAU Colloquium No. 196: Transits of Venus: New Views of the Solar System and Galaxy*.   англ.
* **Tedesco, Edward F.** (15 Sep. 2020). Ceres. Encyclopedia Britannica.  [перевірено 2021-10-06].  англ.
* **Климишин І. А., Корсунь А. О.** (ред.) (2003). Церера. *Астрономічний енциклопедичний словник*. Львів: Голов. астроном. обсерваторія НАН України : Львів. нац. ун-т ім. Івана Франка. с. 518. ISBN 966-613-263-X.   укр.
* **Ксанфомалити Л. В.**. ЦЕРЕРА. *//Большая российская энциклопедия*. Москва, 2017. Том 34, стр. 309. русс.

## Референции
# Меркур (планета)

Меркур
Астрономічный сімбол Меркуру, ☿
**Меркур** є к Сонцю найблизша і сучасно і найменша планета сонячной сістемы, котра досягує лем о 40 % векшой великости як Місяць планеты Земля і так є меншый як Юпітерів місяць Ґанімед і Сатурнів Тітан. Ёго обіжна дорога є із вшыткых планет найблизше к Сонцю і єден обіг коло Сонця тырвать лем 87,969 дня.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Венера (планета)

Венера
Астрономічный сімбол Венеры, ♀
**Венера** є друга планета од Сонця в сонячній сістемі. Названа є по богынї любови и красы Венеры. Іде о єдину планету сонячной сістемы, котра є названа по женї. Венера є терестрічна планета, што до великости і грубой складбы дуже подобна Земли; даколи ся зато зове „сестерьсков планетов“ Земли.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Юпітер (планета)

Юпітер
Астрономічный сімбол Юпітера, ♃
**Юпітер** є найвекша планета сонячной сістемы, пята од Сонця. Сонячна сістема є даколи охарактерізована як двойсістема, зложена із Сонця і Юпітера як двох головных членів і далшых меншых тїлес. Юпітер, Сатурн, Уран і Нептун суть означованы як ґазовы великане, ці планеты юпітерьского тіпу. Юпітер має вагу приближно єдну тісячіну Сонця, што є дас два і пів раз веце як вшыткы далшы планеты сонячной сістемы докопы.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 15. юн

|  |
| --- |
| ← **Юн** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
| 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 |
| 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 | 13
 | 14
 |
| 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 | 20
 | 21
 |
| 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 | 27
 | 28
 |
| 29
 | 30
 |  |  |  |  |  |
| 2026 |

**15. юн** — 166. день рока (167. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 199 днїв.

## Подѣи

* 1919 — пилот Джон Олкок и навигатор Артур Виттн Бравн успѣшно пристали в Европѣ, закончивши первый директный трансатлантичный перелет.

## Уродили ся

* 1881 — Пол Корню, французскый механик и вынаходник; пионер авиации; первый во свѣтѣ пилот, што реализовав пилотованый вольный лет на геликоптерѣ.
* 1886 — Гавриил Костельник, священик, педагог, писатель, филозоф, закладатель литературы и литературного языка Русинох Сербии, сполоченскый дѣятель украинской ориентации.

## Умерли
# Келвин

Шкала Целзий-Келвин
**Келвин** — единка термодинамичной теплоты, една зоз семох основных в меджинародной системѣ мѣр SI.

## Дефиниция

Традична дефиниция
Позначать ся **К**. Келвин ся ровнать WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 части термодинамичной теплоты тройной точкы воды (0,01°C). Названа на честь инженера и физика Вилиама Томсона, лорда Келвина (W. Thomson, Lord Kelvin). До року 1968 несла назву *ступень Кельвина (°К)*. Поуживать ся як единка Меджинародной практичной теплотной шкалы
**1К = 1°С**.

В року 1848 Томсон зистив, же найнизша теплота, котра може теоретично быти во вселеной, е -273,15°C, и тота теплота (абсолутна нула) была взята як зачаток *абсолутной (або Келвиновой) температурной шкалы*.
Нова дефиниция
16. новембра 2018 *26. меджинародна конференция о вазѣ и мѣрах (CGPM)* постановила, же од 20. мая 2019 буде заведена нова дефиниция *келвина*, котров буде звязаный з иншов основнов единков SI, а то единков енергии — джовльом WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 через Болцманову конштанту WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 :
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
циже тота конштанта указуе, на кельо джовли выросте енергия мола газа, кедь го нагрѣеме на еден *келвин*.
## Жерела и одказы

* Прохоров А.М. (гл. ред.): Физическая энциклопедия в 5 томах. — Москва: Большая Российская энциклопедия, 1988-1998. ISBN 5-85270-034-7 Том 2, 1990. 704 с. ISBN 5-85270-061-4 [1]
* Draft Resolution A "On the revision of the International System of units (SI)" to be submitted to the CGPM at its 26th meeting (2018) (PDF) [2]

## Референции
# Меджинародный уряд на вагы и мѣры

|  |
| --- |
| Меджинародный уряд на вагы и мѣры |
|
Bureau international des poids et mesures фр. International Bureau of Weights and Measures англ.

 |
|  |
| Куртанка | BIPM |
| Гесло |
μέτρῳ χρῶ грец. "Майте хосен од мѣр" |
| Взник |
мая 20., 1875 (1875-05-20) |
| Тип |
меджинародна |
| Сѣдлиско |
Севр |
| Штат |
Франция |
| Урядный язык |
официалный: фр. робочый: англ. |
| Официалный сайт |
 |

**Меджинародный уряд на вагы и мѣры**, Bureau international des poids et mesures фр.
International Bureau of Weights and Measures англ. — меджинародна организация зоз сѣдлиском в Севр, Франция (под Парижом).

## Членство и задачѣ

В сучасности до Меджинародного уряду на вагы и мѣры входять (на рок 2018) 60 державы-членкы и 42 державы придружены. Основна задача организации спочивать в утримованю фунгованя меджинародной системы мѣр во вшиткых державах-участничках.

## См. тыж

* Система SI

## Одказы

* **Официалный сайт** (по англицкы).  [перевірено 2019-10-21].
* **Официалный сайт** (по французскы).  [перевірено 2019-10-21].

## Референции
# Выходный Тімор

**Выходный Тімор** (тетум. *Timór Lorosa'e*, порт. *de Timor-Leste*) — штат в Южновыходній Азії, положен межи Індонезіёв тай Австраліёв.

| Выходный Тімор  |
| --- |
|  Застава Выходного Тімора |
| Розлога | 15 007 км² |
| Обывательство | 1 183 643 (2015) |
| Столиця | Ділi |
| ГДП (ПНС) на особу | $800 |
| Интернет-домен | .tl |
| Часова зона | (UTC+9) |
| Телефонный код | +670 |
| \*\*\* |

Выходный Тімор
Офіціальна назва — **Демократічна републіка Выходный Тімор.** Головне місто — Ділі. Выгласила независимость 28. новембра року 1975 уд Портуґалії. Дов того была колонійов уд XVI. стороча. Офіціальнї бисїды йсуть — портуґальскый тай тетуньскый. Реліґія — католицька (97%). Розлога — 15 007 км². Почет обывателёв — 1 183 643 (2015).

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 1443

| Рокы
 |
| --- |
| 1439 · 1440 · 1441 · 1442 — **1443** — 1444 · 1445 · 1446 · 1447
 |
| Десятьроча
 |
| 1420‑ы · 1430‑ы — **1440‑ы** — 1450‑ы · 1460‑ы
 |
| Стороча
 |
| XIV. стороча
— **XV. стороча— XVI. стороча** |

## Подїї

## Народили ся

## Вмерли
# Окленд

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Найвекшый город в Новом Зеландѣ
Окленд Auckland

|  |  |
| --- | --- |
| Держава | Новый ЗеландНовый Зеланд |
| Остров | Сѣверный островСѣверный остров |
| Регион | Оклендскый
 |
| Староста | Phil Goff (од 2016)
 |
| Координаты | -36.840556, 174.7436°50′26″ ю. ш. 174°44′24″ в. д.﻿ / ﻿36.840556° ю. ш. 174.74° в. д.    |
| Розлога | 1 026 км²
 |
| Найвысша точка | 196 м
 |
| Обывательство | 1 415 550 особ (2013) |
| Часова зона | UTC+12, влѣтѣ UTC+13
 |
| Телефонный код | +64 (0)9
 |
| Поштовый индекс | 0600–2699
 |
| Официалный сайт | [1] англ.
 |

|  |
| --- |
| Окленд |

**Окленд** на Викискладѣ
 |

**О́кленд**, англ. *Auckland*, маори *Tāmaki-makau-rau* — найвекшый город Нового Зеланду з обывательством около 1 415 550 особ (2013), што выносить около третины обывательства державы.

## Полога

Окленд лежить в сѣверной части Сѣверного острова, на шии, котра споюе полуостров Окленд з основнов частьов Сѣверного острова.

## Економика

Великый пристав на Тихом океанѣ, накладовый оборот 15,4 млн. тон (1983). Меджинародне летиско. Важный промысловый центер, де ся выраблять около третины промысловой продукции державы. Конарѣ: машинарство (транспортне, земледѣлске, електротехничне), обрабляня металох, хемичный, текстилный, скорарско-обувный, потравиновый (переважно молочный и мясный) промысел.

## Жерела и одказы

* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. ISBN 5-85270-057-6
* **2013 Census QuickStats about a place: Auckland**. Stats NZ.  [перевірено 2019-07-24].

## Референции

## Галерия

* Центер города
* Меджинародне летиско

Панорама Окленда
# 1955

| Рокы
 |
| --- |
| 1951 · 1952 · 1953 · 1954 — **1955** — 1956 · 1957 · 1958 · 1959
 |
| Десятьроча
 |
| 1930‑ы · 1940‑ы — **1950‑ы** — 1960‑ы · 1970‑ы
 |
| Стороча
 |
| XIX. стороча
— **XX. стороча— XXI. стороча** |

**1955. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у суботу. То є 1955. рік нашого лїточіслїня, 955. рік 2. тысячроча, 55. рік XX. стороча, 5. рік 6. десятьроча XX. стороча, 6. рік 1950-х років.

1955
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 1955 *MCMLV* |
| Ab urbe condita | 2708 |
| Арменьскый  | 1404 ԹՎ ՌՆԴ |
| Асірьскый  | 6705 |
| Багайскый  | 111–112 |
| Бенґальскый  | 1362 |
| Берберьскый  | 2905 |
| Будгістьскый  | 2499 |
| Бармскый  | 1317 |
| Візантійскый  | 7463–7464 |
| Кітайскый  | 甲午年 (деревяный кінь) 4651 або 4591     *— до —* 乙未年 (деревяный козел) 4652 або 4592 |
| Коптьскый  | 1671–1672 |
| Етіопскый  | 1947–1948 |
| Гебрейскый  | 5715–5716 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 2011–2012 |
|  - *Шака Самват* | 1876–1877 |
|  - *Калі Юґа* | 5055–5056 |
| Іраньскый  | 1333–1334 |
| Ісламскый  | 1374–1375 |
| Японьскый  | Сьова 30 (昭和３０年) |
| Яваньскый  | 1886–1887 |
| Календарь чучхе | 44 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4288 |
| Тайваньскый  | РК 44 民國44年 |
| Тайскый сонячный | 2498 |

## Подѣи

* 14. май — Албания, Болгария, ГДР, Мадярщина, Польща, Румыния, СССР и Чехословакия створили военный блок Варшавскый пакт.
* 5. децембер — створеный Поддуклянскый умѣлецкый людовый сполок (ПУЛС), професионалный умѣлецкый фолклорный збор в Словакии.

## Уродили ся

* 4. фебруар - Микулаш Дзурінда - словеньскый діпломат русиньского походжіня.
* 29. марец — Димитрій Димитриевич Сидор — православный священник, общественный деатель, председатель "Сойма подкарпатских русинов".

## Умерли

* 11. марец — Александер Флеминг, британскый бактериолог и дохтор, найвецей познатый як объявитель пеницилину.
* 27. марец — Иван Туряниця, совѣтскый партийный и штатный дѣятель; первый секретарь Комунистичной партии Закарпатской Украины.
* 18. апрѣль — Алберт Айнштайн — теоретичный физик, еден з найвызнамнѣйшых ученых вшиткых доб.
* 2. юн — Юрий Гойда, поет и публициста на Подкарпатской Руси и в Украинѣ.
* 20. октобер — Дмитро Хыляк — священик, политичный дѣятель периода Лемковской Народной Републикы.
* 20. октобер — Еміліан Грабовскый — ґрафік, маляр.
# 305

| Рокы
 |
| --- |
| 301 · 302 · 303 · 304 — **305** — 306 · 307 · 308 · 309
 |
| Десятьроча
 |
| 280‑ы · 290‑ы — **300‑ы** — 310‑ы · 320‑ы
 |
| Стороча
 |
| III. стороча
— **IV. стороча— V. стороча** |

## Подїї

## Народили ся

## Вмерли

## Глави штатів
# Хошимин

місто
| Хошимин
 |
| --- |
| Thành phố Hồ Chí Minh
 |
| На честь | Хо Ши Мін |
| Призвіско | Péarla an Chianoirthir, La perle de l'Extrême-Orient |
|

 |
|  |
|  |
| **Основны інформації** |
| ﻿ / ﻿ |
| Країна | Вєтнам |
| Край | Вєтнам
 |
| Окрес | Хошимин
 |
| Часть од | Вєтнам |
| Админцентр для | Південний В'єтнам, Кохінхіна, Держава В'єтнам, Тимчасовий уряд Республіки Південний В'єтнам, Французький Індокитай, Французька Кохінхіна |
| Засноване | 1976 |
| Засновник | Nguyen Huu Chanh |
| Перша змінка | 1930
 |
| Жытелїв
 | 7 396 446
 |
| Розлога
 | 6 772,59 Квадратный кілометер
 |
| Поштовы індексы | 70000–70999, 71000–71999, 72000–72999, 73000–73999, 74000–74999 |
| Телефонный код | 282, 283, 284, 285, 286, 287 |
| Часова зона | Indochina Time |
| Клімат | саванний клімат (Aw) |
| Надморьска вышка
 | 13 метер |
| Водный обєкт | Хошимин
 |
| Подїл
  | Биньтан, Биньтхань, Канзё (Хошимин), Кути (Хошимин), Говап, Хокмон, Нябе, Фунюан, District 10, District 11, Район 12 (Хошимин), Район 3 (Хошимин), Район 4 (Хошимин), Район 5 (Хошимин), Район 6 (Хошимин), Район 7 (Хошимин), Район 8 (Хошимин), Район 1 (Хошимин), Танбинь, Танфу, Тхудык |
| Назва жытелїв | Saïgonaise, Saïgonais |
| Братьскы міста | Сан-Франциско, В'єнтьян, Москва, Маніла, Шанґгай, Рона-Альпи, Пусан, Префектура Осака, Тямпатсак, Ліон, Гуанчжоу, Пномпень, Єкатеринбург, Шеньян, Торонто, Севилья, Братїслава, Санкт-Петербурґ, Барселона, Йокогама, Ліпско, Владивосток |
| Історія | administrative history of Ho Chi Minh City |
|  |
|  |
| **Містьскый уряд** |
| Вебова сторінка
 |
 |
|  Медіа у Вікіскладї

---

VIAF:156783568;GND:4095370-1;OSM:1973756;

---

Encyclopædia Britannica, 11th edition |

Хошимин'
**Хошимин**, **Сайгон** є головным містом Вєтнаму з дас 7 396 446 жытелями (2010), жыючіми на плосї о розлозї 2 095 км², єдно з переднїх світовых середовию турістічного руху.

Ціла провінція Хошимин пак має 1 565,2 км² і 9 751 492 жытелїв.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 9. апріль

|  |
| --- |
| ← **Апріль** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 |
| 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 |
| 13
 | 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 |
| 20
 | 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 |
| 27
 | 28
 | 29
 | 30
 |  |  |  |
| 2026 |

**9. апріль** — 99. день рока (100. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 266 днїв.

## Подїї

* 1940 — в Осло-фйордѣ пальбов з 280-мм канонох норвежской береговой охраны потопленый тяжкый крижник «Блюхер» з нѣмецков десантнов группов.

## Уродили ся

* 1907 — Іван Шлепецькый, історік літературы, културно-просвітительськый діятель.
* 1922 — Иван Мацинскый, поет, литературознатель, перекладатель, публициста, педагог и сполоченско-културный активиста Пряшовского региона Словакии.
* 1935 — Володимир Бѣланин, организатор промыслу, русинскый активиста, меценаш русинской културы.

## Умерли

* 1959 — Френк Ллойд Райт, америцькый архітектор.
* 2023 — Иван Туряниця, професор УжНУ (биохемия), русинскый сполоченскый дѣятель.
# Італія

| Италия Repubblica Italiana, Italia |
| --- |
|

Застава и герб

 |
| Розлога | 301 340 km2 |
| Обывательство | 58 915 561 особ (2025) |
| Столиця | Рим |
| ГДП (ПНС) на особу | $41 091 |
| Интернет-домен | .it |
| Часова зона | UTC+1 (CET), UTC+2 (CEST) |
| Телефонный код | +39 |
| \*\*\* |

**Італія** (італ. *Italia*) *або Таліяньско* — є штат, положеный в Южній Европі на Апенінскім півострові.

На севері гранічіть з Франціёв (488 км), Швайцаріёв (740 км), Австріёв (430 км) і Словіньском (232 км). Внутрї Італії лежать два містьскы штаты: Ватікан (3,2 км) і Сан Маріно (39 км). Італії навеце належыть земля обколесена Швайцаріёв Campione d'Italia. З выходу Італію омывать Ядраньске море, з югу Ёньске море і із западу Тіргеньске море і Ліґурьске море. Цїлкова довжка берега є 7600 км. Ку Італії належать два великы островы в Середоземнім морю: Сардінія і Сіцілія. Італія є членков Европской Унії од року 1957 і НАТО. B Італії є офіціална мена Евро. Густота залюднїня — 199,8/км².

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Арґон

**Арґон** (Ar) — хемічный елемент з протоновым чіслом 18, та тыж проста субстанція, інертный ґаз, без фарбы і запаху. Уважує ся, же він не вступує в реакції з іншыми елементами, против тому недавно встановлено, же він може ся зъєдинёвати з фторидом бору. Містить ся в атмосферї Земли (1 %).

(Argon; ґрец. αργος— недїялный) Ar — хемічный елемент нуловой ґрупы періодічной сістемы Д. І. Менделєєва, єден з інертных ґазів. Порядкове чісло 18, атомова вага 39,944. Природный арґон складать ся з ізотопів 36Ar (0,337 %). 38Ar (0,063 %), 40Ar (99,600 %); штучно обтриманы радіоактівны ізотопы 35Ar, 37Ar і 41Ar.

Арґон — бесфаребный, ёго молекулы суть єдноатомны; t° кып. — 185,83 °C, t° топ.— 189,3 °C, крітічна температура — 122,4 °C; крітічный тиск — 48 атм. В природї ся арґон находить у вольнім станї і становить 0,933 % (по обєму) воздуху, з якого першый раз го оддїлили в 1894 роцї У. Рамзай і Дж. Релей. В промыслї добывають арґон фракціонованём рідкого воздуху.

## Література

* Глосарій термінів з хімії // Й.Опейда, О.Швайка. Ін-т фізико-органічної хімії та вуглехімії ім. Л. М. Литвиненка НАН України, Донецький національний університет — Донецьк: «Вебер», 2008. — 758 с. ISBN 978-966-335-206-0

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Смерть

Як сімбол смерти ся часто хоснує смертка
**Смерть** є (з біолоґічного і лїкарьского глядиска) заставлїня жывотных функцій в орґанізмі споєны зо змінами, котры обновлїня жывота знеможнюють. Смерть є став орґанізму по укінчіню жывота, тырвала і цїлкова страта чутя.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.

## Примечания
# Желїзна доба

Округла камяна вежа
В археолоґії є **добов желїзнов** означоване штадіум у вывої людства, коли чоловік хосновав переважно желїзо на выробу інштрументів і збраней. У много сполочностей є тота доба споєна тыж із змінами в техніках польногосподарства, в реліґії ці умелецькых техніках.

**Доба желїзна** є по добі камяній і бронзовій третя в рядї сістем класіфікації правікых сполочностей. Їх датованя є про єднотливы ґеоґрафічны реґіоны інше. Початкы той добы традічно заряджуєме до 12. стороча п.н.е. в старовікім Ґрецьку і старовікім Орьєнтї, до 11. стороча п.н.е. в Індії і міджі 8. сторочом п.н.е. в середнїй Европі і 6. сторочу п.н.е. в Северній Европі.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Ґреґоріаньскый календарь

**Ґреґоріаньскый календарь** є в сучасности цїлосвітово хоснована сістема рахованя часу (календарь). Быв заведженый в роцї 1582 папом Ґріґоріём XIII., єднотливы католицькы країны го заваджали поступно в наступных роках. В дакотрых країнах быв приятый аж в 20. сторочу. Ґреґоріаньскый календарь є сонячный календарь.

## Правила

* 1) Рік є переступный, кідь ся дасть дїлити чіслом 4 (1996, 2004).
	+ 2) Выняток ч. 1 : Рік не є переступный, кідь ся дасть дїлити чіслом 100 (1900, 2100)
		- 3) Выняток ч. 2 з вынятка ч. 1: Рік, на котрый платить выняток ч. 1, є переступный, кідь ся дасть дїлити чіслом 400 (2000, 2400).
* Далшы правила ці выняткы ся вырїшать як буде треба...

## См. тыж

* Юліяньскый календарь

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.