Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Грибы

Гриб
**Грибы** (Fungi, передтым Mycophyta) представляють велику ґрупу жывых орґанізмів перше зашрену к рослинам, але нынї вычленену як самостатне царьство. Єй заступцёве ся дають найти на цїлій Земли тай находять ся міджі нима вызначны розкладачі, паразіты ці в промыслу і потравинарьстві хоснованы виды.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Томаш Аквіньскый

| Томаш Аквіньскый Томмазо |
| --- |
| Thomas Aquinos |
| Прозывка | Doctor Angelicus, Doctor Communis |
|  |
| Чинность | теолоґ, ксьондз, филозоф, писатель, католицький теолог, мандрівний брат, theology teacher, викладач університету, професор філософії, монах |
| Сфера | філозофія, теология, католицьке богослов'я, християнське богослов'я |
| Уроджѣня | 1225 |
| Упокоеня | 7 марца 1274 |
| Учительове | Альберт Великий |
| Учні | Henry Bate of Malines, Remigio dei Girolami |
| Influenced by | Боецій, Маймонід, Цицерон, Аль-Кінді, Йоан Скотт Еріугена, Аверроес, Ансельм Кентерберійський, Альберт Великий, Авіценна, Авґустін з Гіппо, Платон, Арістотель, Павло, Ал-Ґазалі, Григорій I |
| Праца | Паризький університет, Неапольський університет імені Федеріко II |
| Родина | House of D'Aquino |
| Отець | Landulphe d'Aquino |
| Мати | Teodora Galluccio |
| Брат, сестра | Adenolfo d'Aquino, Teodora d'Aquino |
| Манжелство | none |
| Язык творов | середньовічна латина |
| Magnum Opus |
| Сума теології, Сумма против язычников, De regimine principum, П'ять доказів існування Бога, Commentary on Aristotle's Metaphysics, Postilla super Psalmos, Quaestio disputata De anima, Super Boetium De Trinitate, Sententia super Meteora, De unitate intellectus contra averroistas, De emptione et venditione, Commentarium super Job, Scriptum super libros Sententiarum, De ente et essentia, Compendium theologiae, Expositio super librum de causis |
|  Томаш Аквіньскый на Викискладѣ VIAF:100910150; GND:118622110; LCCN:n78095790; FAST:29176; BNF:11926496p; NLKR/NLC:jn19981002237; OL:OL38887A; GKG:/g/11c16yht\_0; Энциклопедия Ларусса онлайн, Большая советская энциклопедия [в 30 т.], 1969—1978, Универсальная энциклопедия Кирилла и Мефодия, Encyclopedia of Political Theory, Dictionary of Biblical Criticism and Interpretation (2007 ed.), Музичний словник Рімана, 1901–1904, Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Еврейская энциклопедия, Брокгауз — Ефрон, Велика енциклопедія Южакова, 1900—1905, Цифровая библиотека Европейской библиотеки по информации и культуре, Енциклопедія Нутталла, Оттів словник научный, Бібліотека найкращої світової літератури, Encyclopædia Britannica, 11th edition, Словарь обычных товаров, The New Student's Reference Work, Encyclopedia of Catholic Social Thought, Social Science, and Social Policy
*Ту можуть быти податкы з Wikidata, не контролованы авторами статѣ* |

Томаш Аквіньскый
Святый **Томаш Аквіньскый**(1225 – 7. марец 1274), латиньскы Thomas Aquinas, быв католицькый філозоф і теолоґ схоластічной традіції. Ёго робота значіла верьх схоластікы.

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Коран

Перва часть (сура) Корана, *ал-Фатига (отворяюча)*, е найкуртша, мать 7 верши (аят)
**Коран** ар. *القرآن* *ал-кур'ан, читаня, рецитация* — главна свята книга могамеданох, зобраня казань, обрядовых и юридичных настановлѣнь, заклинань, молитв, поучных историй и притч, повѣданых Могамедом в Меццѣ и Мединѣ.

Найдавнѣйшы захранены варианты Корана походять з перелому VII. – VIII. стороча. Каноничный вариант походить з X. стороча и складать ся зоз 114 части (сур), з котрых 90 были записаны в Меццѣ, а 24 — в Мединѣ.

## Жерела и одказы

* **Ацамба Ф. М., Кириллина С. А.**: Коран //Энциклопедия религий / Под ред. А.П. Забияко, А.Н. Красникова, Е.С. Элбакян. — М.: Академический Проект, Гаудеамус, 2008. — 1520 с. (ISBN 978-5-8291-1084-0 Академический Проект) (ISBN 978-5-98426-067-1 Гаудеамус) русс. Сс. 701–703.
* **Прохоров А. М.** (гл. ред.): Большой энциклопедический словарь — Москва: Советская энциклопедия, 1993. — 1630 с. ISBN 5-85270-015-0 русс. C. 629

## Референции
# Просвітительство

Перша сторінка Дідеротовой і д'Алембертовой Енціклопедії
**Просвітительство** є інтелектуалный рух, жывотне одношіня і філозофічный напрям 18. стороча, якый значів переворот у вывою европского думаня. Просвітительство є одмогавов реакціов на барокову реліґіозіту, против якой ставлять властны средства і можности чоловіка: раціоналізм, лоґіку і гуманізм. Вытворило властны духовны, етічны і естетічны прінціпы, до того часу незнамы, якы зробили базу мімо іншого днешнїм концептам громадяньской слободы тай рівности, демокрації, проґресу і людьскых прав.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Osvícenství на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Бактерії

Бактерія
**Бактерії** (Bacteria, оперед тыж Bacteriophyta ці Schizomycetes), або тыж еубактерії (Еубактерія), є домена єднобунковых прокаріотічных орґанізмів. Мають коковітый ці тычный твар і справила досягують великости рядово пару міліметрів. Штудіом бактерій заниматься бактеріолоґія, значно тоту науку розвинули Роберт Кох і Луі Пастер.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Еукариоты

Биологична домена| Еукариоты |
| --- |
|  Примѣры еукариотох: инсекты, грибы, алгы, ссавцѣ, ростлины, протисты |
| Научна таксономия |
| Домена (Regio) | Еукариоты (Eukaryota) |
| Царство (Regnum) | Протисты (Protoza), Грибы (Fungi), Ростлины (Plantae), Живина (Animalia), Хромисты (Chromista) |
| Научна назва |
| Eukaryota
Whittaker & Margulis, 1978 |
| Еукариоты на Викискладѣ |

**Еукарио́ты**, лат. *Eukaryota* од гр. *εὖ еу* ‘добрый’ + *κάρυον карион* ‘ядро’, або **ядро́вы**,— домена живых организмох, котрых бункы обсягують ядро.

Ку еукариотам належать царства:

* Протисты (Protoza),
* Грибы (Fungi),
* Ростлины (Plantae),
* Живина (Animalia),
* Хромисты (Chromista).

В сучасности научно описаный понад милион еукариотох, а число вшиткых еукариотичных видох ся одгадуе на понад 9 милионы.

Штруктура бунок
На роздѣл од прокариотох бункы еукариотох суть роздѣлены на цитоплазму и одграничене кариолемов ядро. Але ани цитоплазма еукариотох не е тотожна цитоплазмѣ прокариотох, але мать зложену штруктуру з мембранами, котры формують органоиды бункы.
Функция ядра
Ядро бункы обсягуе генетичный материал, организованый в хромосомы, котры ся можуть роздѣльовати путьом митозы и так розмѣстньовати генетичный материал меджи дочерныма бунками. По роздѣлѣню ядра роздѣляють ся и бункы. Молекуларна основа хромосомох представлена молекулами DNA, асоциованыма з гистонами и другыма бѣлковинами. Про векшину еукариотичных организмох характерный половый процес росплоджаня.
## Жерела и одказы

* Тимченко А. Д. Краткий медико-биологический словарь. Киев. Вища школа. 1988. ISBN 5-11-000102-2
* Мир дикой природы (биологичный сайт)

## Референции
# Бункове ядро

ядро (лат. nucleus) — бункова орґанела,  найджена у векшынї бунк еукаріотув котра обсягує ядерні ґены, які складувуть бульшу часть ґенетічного матеріалу.

Бунковоє ядро
## Штруктура

Ядро звычайно має розмір 8-25 мікрометрув у діаметрі. Є обколесеноє двойнистув мембранув, через котру проходять ядерні поры. Ядерна мембрана реґулує транспорт міджі ядром і цитоплазмув а oддїлює хімічні реакції што ся дїють в цитоплазмі од реакції в ядрі.Окрем бункового геному, ядро обсягує білкoвины які регулують чітаня генетічної інформації. Чітаня гену включає процеси транскріпції, спрацованя початкової мРНА (анґ. pre-RNA) a експорт мРНА до цитоплазми.

Внутрішня часть ядра обсягує єдно або дакулько ядерёк, обколесеных нуклеоплазмов. Нуклеоплазма є ґеловита капалина подобна цитоплазми в якуй суть розпущені матерії, нуклеотід-тріфосфаты, сигнальні молекули, ДНA, РНA, ензімы a білковины.Ґенетічный матеріал є притомный в ядрі в подобі хроматіну, білковин а ДНА. ДНА є притомна як цілый ряд молекул, знамых як хромозомы. Існують два виды хроматiну: еухроматін a гетерохроматiн. Еухроматін — менше компактна форма ДНА, котра є ґенетічнї актівна. У гетерохроматину є ДНА бульше компактно забалена, але неє актівна коло траскріпції.

## Функція

Ядро має дві функції: ряджіня хімічных реакції в меджах цитоплазми і всокочіня інформації, потребнуй про дїлїню бункы.

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Клітинне ядро на україньскій Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Нуклеовы квасы

Штруктурны компоненты в DNA (деоксирибоза) и в RNA (рибоза)
**Нуклеовы квасы**, англ. *nucleic acids* од лат. *nucleus* ядро — суть важным класом макромолекул, котры входят до каждой бункы живого организма и до каждого вируса. Иншы макромолекулы, котры тыж суть в каждой бунцѣ живого организма — бѣлковины.

## Функция нуклеовых квасох

Нуклеовы квасы забезпечують складованя и запамятаня генетичной информации и ей наступной реализации в процесѣ биосинтеза бѣлковин. В деоксирибонуклеовом квасѣ (DNA) закодована информация, котру бунка потребуе на то, обы продуковала протеины. Иншый тип нуклеовых квасох, рибонуклеовый квас (RNA), выхосновуе ся в иншых молекуларных формах, котры беруть участь в процесѣ синтеза протеина. В том процесѣ двоита шпирала DNA служить яко стабилный взор, подля котрого з помочов розличных типох RNA ся выпродукуе протеин з высокошпецифичныма властностями.

## Роздѣл меджи DNA и RNA

* DNA мать во своей штруктурѣ деоксирибозу, а RNA — рибозу, котра зоз додаточнов гидроксиловов групов значно зменшуе стабилность молекул RNA.
* В нуклеотидах RNA нуклеова основа урацил выступуе там, де одповѣдно в DNA е тимин.
* DNA мать форму двоитой шпиралы, што е комбинациов двох окремых молекул, а молекула RNA едношпиралова ай омного куртша.

## Жерела и одказы

* Nucleic Acid. //Глосарий терминох генетикы. англ.

## Референции
# Вірус

**Вирус** (virus лат. *отрова*) — штруктура, находяча ся на граници меджи живым а неживым (небунковый организм). Тоты найпримитивнѣйшы вирусы, обсягуючы свою генетичну информацию во формѣ DNA або RNA, векшинов суть уложены в капсидѣ зоз даколько мало протеинох, творячых вирусовый пакунок. Вирусы самы по собѣ не годны ся репродуковати, множать ся лем в бунках вецей высокоорганизованых организмох.

Объявлѣня и класификация
Первым объявительом вирусох быв року 1892 российскый ученый Дмитрий Ивановскый. Было выявлене, же вирусы суть меншы од бактерий, бо они переходять кроз бактериалный филтер. Онь в 1940. роках, коли появив ся електронный микроскоп, мож было увидѣти вирусы, зачати их класификацию и штудовати их штруктуру. Вирусы в биологичной таксономии занимають свою шпецифичну позицию: то не ростлины, не живина, ани не бактерии, а суть они умѣщены до свого властного царства. Розмѣры вирусох суть обычайно в россягу 18 – 450 нм. Меджинародный комитет таксономии вирусох (ICTV) ку року 2019 класификовав 6590 виды вирусох, котры належать ку 1421 роду.
Чим суть опасны
Вирусы суть внутробунковыма паразитами ай инфекчныма агентами, котры выволують охворѣня у людей, живины, ростлин и бактерий. Легко ся передають од хворых ку здоровым, причинены нима хвороты скоро ся ширять и тяжко ся дають лѣчити. Довго думали, же вирусы причинюють лем такы остры инфекции, як грипа, осыпкы (корь) и подобны, але теперь суть нагромаджены многы доказы, же вирусы можуть быти причинов хроничных хворот (герпес, вирусный гепатитис и др.).
Як ся варовати
В природном окружѣню вирусы проникають до организму розличныма путями: воздушно-капковым (респираторным), алиментарным (зо стравов), трансмиссивным (инфекция од хворого ку здоровому), через кожу, сексуалным путем (АИДС), парентерално (инекция, капкадло). Выявили ещи еден путь передачи вирусох — вертикалный: коли ся вирусы передають од матери плоду внутриутробно и выволують тяжкы хвороты новородженых.
Вирусы и медицина
Вдякы заведжѣню до клиничной практикы антибиотикох значно упало число хворот од бактерий, и в патологии людей выросла участка вирусных инфекций. Екзистуе тыж вѣкова чувствителность ку вирусам: дѣти окреме подлѣгають векшинѣ вирусох. В цѣлому около 75% вшиткых инфекчных хворот, регистрованых в днешной добѣ, суть вирусны, причому первы четыри масовы позиции занимають остры респираторны охворѣня, грипа, вирусный гепатитис и осыпкы. Економичны шкоды, причиняны вирусныма хворотами суть величезны.
## Жерела и одказы

* **Krug, Robert M. and Wagner, Robert R.** (12 Nov. 2020). Virus (biology). Encyclopedia Britannica.  [перевірено 2021-04-19]. англ.
* **Ершов Ф И.**. Вирусы. //Краткая Медицинская Энциклопедия, издательство "Советская Энциклопедия", издание второе, 1989, Москва.  [перевірено 2021-04-19]. русс.
* **Тимченко А. Д.** Краткий медико-биологический словарь. Киев. Вища школа. 1988. ISBN 5-11-000102-2 русс.

## Референции
# Зоология

**Зооло́гия**, од дгр. *ζῷον* *живина* + дгр. *λόγος* *учѣня* — наука о представителях царства животины, в том числѣ чоловѣкови, в найширшом смыслу.

Она обсягуе в собѣ як штудии окремых животин и их штруктурных части, аж до молекуларных глубин, так и штудованя популаций животины, цѣлой фауны и взаимоодносин животин меджи собов, з ростлинами и з неживов околичнов природов.

Первы пробы систематизации зоологии учинив Аристотел, и в том духу она ся розвивала через середновѣк, аж до XVIII. стороча, коли Карл Линней акумуловав попередны досягнутя в сучасну зоологичну систематизацию.

Далшым револучным кроком зоологии XIX. стороча была теория еволуции Чарлза Дарвина, котра заставила одказати ся од статичной линнейовской концепции видох, а теорию еволуции, зо свого боку, не мож было порозумѣти, без принципох дѣдичности. И хоть на тот час факторы дѣдичности уже сформуловав Грегор Мендел, Дарвин нич не знав о его роботах, котры мусѣли чекати на свое повторне одкрытя и далшый вывин до XX. стороча.

## Жерела и одказы

* **Hanson, Earl Dorchester** (13 Mar. 2019). Zoology. Encyclopedia Britannica.  [перевірено 2021-04-26]. англ.
* **Sekera, Emil**: Zoologie //Ottův slovník naučný. Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 27. Vyd. J. Otto. V Praze, 1908 SS. 671–674
* **Павлов Д. С., Чернов Ю. И. и др.** ЗООЛОГИЯ //Большая российская энциклопедия. Том 10. Москва, 2008, сс. 557–561 Верзия: 2016. Одчитане: 2021-04-26[1]русс.

## Референции
# Підвид

**Підвид** (*subspecies*) у біолоґії а таксономії категорія низша ги вид. Означує еґземплар в рамках єдного виду, котрый ся одрізнять уд другых видув.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Ботаніка

Ботаніка
**Ботаніка** або **рослинопис** ці **фітолоґія** є природна наука спадаюча до великой области наук біолоґічных. Дослїджує гев часть природы, котру означуєме терміном флора, т.є. рослины і вшытко, што з нима звязане. В рамках ботанікы можете одрїзняти далшы шпеціалізованїшы науковы области, як ґеоботаніка, фітоґеоґрафія, морфолоґія рослин, палеоботаніка, фізіолоґія, сістематіка, еколоґія, анатомія рослин і подобно.

Флорістіка є конарём ботанікы, котрый ся занимать гляданём, становлёванём і евідованём рослинных видів на даякій теріторії.

## Історія ботанікы

Історія ботанікы мать корїня в устній передачі палеолітічного чоловіка, котрый ся жывив вылучно збером плодів. Очівісны проґресівны знаня реґіструєме в часї неолітічной револуції - переходї чоловіка к польногосподарству. Векшый інтерес о саму рослину ся вказав уж в старых Атенах у Арістотелового учня Феофраста. В Европі быв по добу середовіка векшынов інтерес лем о лїчівы ефекты рослин, котры были записованы до тзв. гербарїв.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Байесовска штатистика

**Байесовска штатистика** е штатистичный метод, в котром ся вѣроятность настаня дакотрой подѣи выраховуе на основѣ скорше зысканых резултатох, а пак ся тота основа регуларно обновлять з оглядом на найновшы свѣжы позорованя. Вага послѣдных позоровань зависить од дисперзии резултатох позоровань за выбраный интервал часу.

Байесовска штатистика зачинать ся з того, што ся знае теперь, а пак позерать, як тото знатя змѣнить ся через новы зысканы информации. А традична небайесовска штатистика, преподавана на курзах з методох выберового позорованя, выходить из того, же вшитко, што знаеме о даякой групѣ объектох — тото выберка, котру сьме якраз теперь зоз ней зробили.

## Жерела и одказы

* Экономика. Толковый словарь. — М.: "ИНФРА-М", Издательство "Весь Мир". Дж. Блэк. Общая редакция: д.э.н. Осадчая И.М.. 2000.
* Дуглас У. Хаббард:Кое-что о Байесе, статистике и подходах

## Референции
# Теорія множин

**Теорія множин** є математічна теорія, котра ся занимать множинами. З формалного погляду суть вшыткы обєкты модерной математікы множины. Чісло 0 є формална множина.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Біотехнолоґія

**Біотехнолоґія** суть технолоґії основаны на хоснованю знаня з біолоґії, хоснує ся в польногосподарстві, потравинарстві і медицинї. Іде передовшыткым о хоснованя низшых форм орґанізмів.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Дендролоґія

**Дендролоґія** (ґрец. *δένδρον* (déndron) — „дерево, струм“ a *λόγος* (lógos) — „слово; наука“) є наука дослїджуюча дерева, крякы а ліаны. Є фахом ботанікы а заместнавать дендролоґув.

Єй походжїня є повязаноє из розвойом нїмецького лїсницьтва у половинї 19. столїтя. Роздїлює ся на далші фахы: лїсницькa дендролоґія, садовницьтво, овочницьтво а меліорачні країні управы. Дендролоґія занимать ся ай дослїджованём акліматизацїёв иноземных дерев а занимать ся тыж задачов дерев у екосістемох.

## Основні роздїлїня дерев

### Иглисті дерева

належать ту напримір сосна, ялиця, смерека, тис а далші

### Листяні леревa

належать ту напримір яблоня, грушка, бук, ясїнь, вульха а далші

### Крякы

належать ту напримір орґонина, врес, бзина а далші

### Ліаны

належать ту напримір ружа, блющ, гортензія а далші

## Одношіня з ботаніков

Дендролоґія ся часто замінять из ботаніков. Ботаніка дослїджоє вшыткы рослины а дендролоґія лем лїсні дерева. Дендролоґію мож розумити як пудкатегорію ботанікы.

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Dendrológia на словеньскій Вікіпедії.*
# Микробиология

Микробиолог за роботов в биобезпечной лаборатории
**Микробиология**, од гр. *μικρος* малый, лат. *bios* живот — наука, котра штудуе микроорганизмы, их штруктуру, физиологию и биохемию, генетику, систематику, их вызнам про живот людей, живу и неживу природу, их росширѣня и роль в циркулации материй в природѣ, а тыж выпрацовуе методы вплыву на животну чинность микроорганизмох, их выявлѣня и роспознаня.

## Жерела и одказы

* Тимченко А. Д. Краткий медико-биологический словарь. Киев. Вища школа. 1988. ISBN 5-11-000102-2.

## Референции
# Анды

**Анды**, **А́ндскы Корділєры** (Cordillera de los Andes) — найдовша (довжка коло 9000 км) і єдна з найвысшых (гора Аконкагуа, 6960 м) гірскых сістем земекулї, яка обтягує зо северу та западу вшытку Южну Америку; є южнов частинов Корділєр.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Верґіліус

*Діалект: пряшівскый*

---

| Верґіліус |
| --- |
| Publius Vergilius Maro |
|  |
| Чинность | поет, писатель |
| Жанр | Епос, пасторальная поэзия |
| Горожанство | Старовікый Рим |
| Уроджѣня | 15 октобра 70 до н. е. |
| Упокоеня | 21 септембра 19 до н. е. |
| Учні | Cebes |
| Influenced by | Aulus Furius Antias, Гомер, Теокріт |
| Активность | Римска ріша |
| Мати | Magia Polla |
| Язык творов | Латиньскый  |
| Magnum Opus |
| Буколіки, Георгіки, Енеїда |
|  Верґіліус на Викискладѣ VIAF:8194433, 8069158070687608780002, 2158158792840839040009, 227161272251847442444; GND:118626574; LCCN:n79014062; FAST:30908; BNF:11887823w; NLKR/NLC:jn19981002320; OL:OL28294A; Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Пекельний словник, 6-те видання (1863), Большая советская энциклопедия, 1926—1947, Словарь греческих и римских биографий и мифологии 1870 года, Цифровая библиотека Европейской библиотеки по информации и культуре, Реальный словарь классических древностей по Любкеру, 1885, Оттів словник научный, Енциклопедія Нутталла, Бібліотека найкращої світової літератури, Encyclopædia Britannica, 11th edition, Meyers Konversations-Lexikon, 4. Auflage (1885–1890), Енциклопедичний словник Гранат, Армянская советская энциклопедия, том 11, Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας
*Ту можуть быти податкы з Wikidata, не контролованы авторами статѣ* |

**Пу́бліус Верґі́ліус Маро́ (Маро́н)** (лат. *Publius Vergilius Maro*; 15. октобра 70 до н. е.(0-701015.)
 , в Андесї коло Мантовы — 20. септембра 19 до н. е., Бріндізі) — римскый поет тзв. золотого віку латиньской літературы. Вєдно з поетами Гораціусом і Овідіусом є уважованый за єдного з найвызначнїшых латиньскых авторів. Верґіліус написав три поетічны творы: Bucolica (Буколіка, співанка з пастырьсков тематіков), Georgica (Ґеорґіка, поема з сільсков тематіков) і героічный епос Aineis (Енеіда), котрый ся став народным римскым епосом.

Верґіліусова творчость і жывот вызвали уж в стародавности ряд коментарїв. Міра іх автентичности і правдивости є днесь іщі діскусна. Особливо в пізнїй антіцї почас середновіку повстало много біоґрафій Верґіліуса (Vita Vergilii), котры гранічать аж з фантастічныма леґендами. Найзнамішый Верґіліусовов біоґрафіёв є Еліус Донатус, ґраматік з IV. стороча до н. е.. Верґіліусове дїло ся зберегло в середновіковых кодексах: Vergilius Augusteus, Vergilius Vaticanus і Vergilius Romanus.

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.

## Література

* CONTE, Gian Biagio. *Dějiny římské literatury*. Preklad Dagmar Bartoňková et al. Vyd. 1. Praha : KLP, 2003. 790 s. ISBN 80-85917-87-4
# Хамиты

Представитель племени Бишарин як чоловѣк «класичной хамитской вонкашности», илустрация з книгы Августуса Генри Кина: Augustus Henry Keane. Man, Past and Present. 1899
**Хами́ты** — застарѣлый термин, котрый ся хосновав в лингвистицѣ и африканистицѣ на означѣня народох, бесѣдуючых на «хамитскых языках» (в сучасной науцѣ их односять ку афроазийской языковой родинѣ). Назва повела ся од имени Хама, едного из трьох сынох Ноя.

## Критика

В серединѣ 19. ст. нѣмецкый египтолог Карл Рихард Лепсиус первый в лингвистицѣ назвав хамитскыма групу мало проштудованых на тот час языкох африцкых народох. В пробѣгу штудий указало ся, же многы из «хамитскых» языкох не суть генетично родинскыма, а другы «хамитскы» языкы суть близкы ку семитскым. Зато в року 1887 лингвиста Фридрих Мюллер понукнув термин «семито-хамитскы языкы» на означѣня цѣлови уже достаточно проштудованых семитскых и хамитскых языкох.

Днесь намѣсто того поуживать ся термин «афроазийскы языкы».

Хамитска гипотеза в африканистицѣ спочивала в том, же якбы африцкы народы неспособны розвивати властну културу, а лем перебрали културу «хамитох». Авшак далшы штудии указали самостойность културы африцкых народох и абсенцию «хамитской» едности их языкох. Хамитская теория была остро скритизована яко расистична, напр. российскым африканистом Д. Олдерогге.

## Референции