Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Романтізм

**Романтізм** є умелецькый і філозофічный напрям і жывотне одношіня евроамерицькой културы кінце 18. стороча і початку 19. стороча. Фундаментовыма камінями суть емоція, індівідуаліта (і індівідуалне зажытя) і душа (особливо мучена душа). Романтізм выник як реакція на монопол розума у філозофії просвітництва, строгость антікы іншпірованого класіцізму. Базовы імпулзы глядав в давнинї (преважно в середовіку) а в екзотічных землях.

Против освітницькому розуму романтізм ставлять часто (про романтізм скоро все) іраціоналне почутя, против желаню знати і познати желаня прожыти і зазнати, против ясній і знамій містерії і таємніцї, против раціоналітї фантазії. Просвітницькый оптімізм проґресу вычеряла безнадїя і завзятя к (тыж даремній) жертві. Тоты характерістікы суть призначны окремо про романтічне уменя (образотворче уменя, музика), а і жывотны одношіня.

Понятя романтізм было створене на основі слова роман, значіть од означіня літературного жанру, якый в 18. сторочу започав богато обсяговати і псіхолоґічны (сентіменталный роман) ці містічны (ґотічный роман) елементы.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Romantismus на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 2023

| Рокы
 |
| --- |
| 2019 · 2020 · 2021 · 2022 — **2023** — 2024 · 2025 · 2026 · 2027
 |
| Десятьроча
 |
| 2000‑ы · 2010‑ы — **2020‑ы** — 2030‑ы · 2040‑ы
 |
| Стороча
 |
| XX. стороча
— **XXI. стороча— XXII. стороча** |

**2023. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у недїля. То є 2023. рік нашого лїточіслїня, 23. рік 3. тысячроча, 23. рік XXI. стороча, 3. рік 3. десятьроча XXI. стороча, 4. рік 2020-х років.

2023
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 2023 *MMXXIII* |
| Ab urbe condita | 2776 |
| Арменьскый  | 1472 ԹՎ ՌՆՀԲ |
| Асірьскый  | 6773 |
| Багайскый  | 179–180 |
| Бенґальскый  | 1430 |
| Берберьскый  | 2973 |
| Будгістьскый  | 2567 |
| Бармскый  | 1385 |
| Візантійскый  | 7531–7532 |
| Кітайскый  | 壬寅年 (водяный тигр) 4719 або 4659     *— до —* 癸卯年 (водяный кролик) 4720 або 4660 |
| Коптьскый  | 1739–1740 |
| Етіопскый  | 2015–2016 |
| Гебрейскый  | 5783–5784 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 2079–2080 |
|  - *Шака Самват* | 1944–1945 |
|  - *Калі Юґа* | 5123–5124 |
| Іраньскый  | 1401–1402 |
| Ісламскый  | 1444–1445 |
| Японьскый  | Рейва 5 (令和５年) |
| Яваньскый  | 1956–1957 |
| Календарь чучхе | 112 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4356 |
| Тайваньскый  | РК 112 民國112年 |
| Тайскый сонячный | 2566 |
| Час Unix | 1672531200 – 1704067199 |

## Подѣи

* 1. януар — переход Хорватії на евро
* 6. фебруар — землетрясїня в Турції тай в Сірії
* 4. апріль — приятя Фіньско в члены НАТО

## Уродили ся

## Умерли

* 10. януар — Конштантін II., послїднїй краль Ґреції (1964—1974).
* 24. фебруар — Юрай Якубіско, філмовый режісер, сценаріста і камераман русиньского походжіня.
* 9. апрѣль — Иван Туряниця, професор УжНУ (биохемия), русинскый сполоченскый дѣятель.
* 28. апріль — Димитрий Русинко, єден з основателів Стоваришыня Лемків.
* 10. юн — Теодор Качіньскый, америцькый математік, тероріста, анархіста.
* 23. авґуст — Євґеній Пріґожін, російскый оліґарха, голова ПВК Ваґнер.
* 21. септембер — Людвиг Филип, историк, краезнатель, музейник, педагог, сполоченскый дѣятель.
# 1999

| Рокы
 |
| --- |
| 1995 · 1996 · 1997 · 1998 — **1999** — 2000 · 2001 · 2002 · 2003
 |
| Десятьроча
 |
| 1970‑ы · 1980‑ы — **1990‑ы** — 2000‑ы · 2010‑ы
 |
| Стороча
 |
| XIX. стороча
— **XX. стороча— XXI. стороча** |

**1999. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у пятніцу. То є 1999. рік нашого лїточіслїня, 999. рік 2. тысячроча, 99. рік XX. стороча, 9. рік 10. десятьроча XX. стороча, 10. рік 1990-х років.

1999
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 1999 *MCMXCIX* |
| Ab urbe condita | 2752 |
| Арменьскый  | 1448 ԹՎ ՌՆԽԸ |
| Асірьскый  | 6749 |
| Багайскый  | 155–156 |
| Бенґальскый  | 1406 |
| Берберьскый  | 2949 |
| Будгістьскый  | 2543 |
| Бармскый  | 1361 |
| Візантійскый  | 7507–7508 |
| Кітайскый  | 戊寅年 (земляный тигр) 4695 або 4635     *— до —* 己卯年 (земляный кролик) 4696 або 4636 |
| Коптьскый  | 1715–1716 |
| Етіопскый  | 1991–1992 |
| Гебрейскый  | 5759–5760 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 2055–2056 |
|  - *Шака Самват* | 1920–1921 |
|  - *Калі Юґа* | 5099–5100 |
| Іраньскый  | 1377–1378 |
| Ісламскый  | 1419–1420 |
| Японьскый  | Хейсей 11 (平成１１年) |
| Яваньскый  | 1931–1932 |
| Календарь чучхе | 88 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4332 |
| Тайваньскый  | РК 88 民國88年 |
| Тайскый сонячный | 2542 |
| Час Unix | 915148800 – 946684799 |

## Подѣи

* 24. марец — НАТО зачало бомбардованя Югославии без дозвола Рады безпечности ОЗН.
* 16-17. апрѣль — одбыв ся ІІ. Конгрес русинского языка в Пряшовѣ.
* 7. новембер - Вышло товмаченя на русинськый язык св.Евангелія и Апостолов на неділі и свята цілого року у Словакиі. Товмаченя зробили о.Франтішек Крайняк, монахыні-василіанкы др. О. Мідликова, Др. Е.Дуткова и др. Коректуру зробив єпископ Иван Лявинец.
* Марія Мальцовска — лавреатка Премії Александра Духновіча за русиньску літературу.

## Уродили ся

## Умерли

* 7. марец — Стенлі Кубрік, америцькый режісер і фотоґраф.
# 2003

|  |
| --- |
|  |

| Рокы
 |
| --- |
| 1999 · 2000 · 2001 · 2002 — **2003** — 2004 · 2005 · 2006 · 2007
 |
| Десятьроча
 |
| 1980‑ы · 1990‑ы — **2000‑ы** — 2010‑ы · 2020‑ы
 |
| Стороча
 |
| XX. стороча
— **XXI. стороча— XXII. стороча** |

**2003. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у середу. То є 2003. рік нашого лїточіслїня, 3. рік 3. тысячроча, 3. рік XXI. стороча, 3. рік 1. десятьроча XXI. стороча, 4. рік 2000-х років.

2003
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 2003 *MMIII* |
| Ab urbe condita | 2756 |
| Арменьскый  | 1452 ԹՎ ՌՆԾԲ |
| Асірьскый  | 6753 |
| Багайскый  | 159–160 |
| Бенґальскый  | 1410 |
| Берберьскый  | 2953 |
| Будгістьскый  | 2547 |
| Бармскый  | 1365 |
| Візантійскый  | 7511–7512 |
| Кітайскый  | 壬午年 (водяный кінь) 4699 або 4639     *— до —* 癸未年 (водяный козел) 4700 або 4640 |
| Коптьскый  | 1719–1720 |
| Етіопскый  | 1995–1996 |
| Гебрейскый  | 5763–5764 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 2059–2060 |
|  - *Шака Самват* | 1924–1925 |
|  - *Калі Юґа* | 5103–5104 |
| Іраньскый  | 1381–1382 |
| Ісламскый  | 1423–1424 |
| Японьскый  | Хейсей 15 (平成１５年) |
| Яваньскый  | 1935–1936 |
| Календарь чучхе | 92 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4336 |
| Тайваньскый  | РК 92 民國92年 |
| Тайскый сонячный | 2546 |
| Час Unix | 1041379200 – 1072915199 |

## Подѣи

* 4. фебруар — заникла Союзна Република Югославия, тзв. Третя и послѣдня Югославия.
* 16. октобер — орбиталный лет Янга, первого козмонавта, котрый покорив козмос подля властной китайской козмичной програмы Шенчоу-5.
* 20. октобер — У Будапештї выйшов першый номер журнала „Русинськый Світ”, выдавателе: Вседержавноє Русинськоє Меншиновоє Самоуправленіє и Общество им. А. Годинки.

## Уродили ся

3. апріль — Фішер, Елза, америцька актріса.

## Умерли

* 15. фебруар — Йиржи Ганзелка, чешскый путователь, писатель, новинарь, сценариста и филмарь.
* 4. авґуст — мітрополіт Антоній Сурожcкий — священик, філозоф, проповідник.
* 12. август — Василь Басараб, новинарь, писатель
* 22. август — Василь Габда, малярь, театралный декоратор и педагог, представитель Подкарпатской школы малярства.
* 3. новембер — Расул Гамзатов, аварскый поет, писатель, публициста, политичный дѣятель.
# 12. апріль

|  |
| --- |
| ← **Апріль** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 |
| 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 |
| 13
 | 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 |
| 20
 | 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 |
| 27
 | 28
 | 29
 | 30
 |  |  |  |
| 2026 |

**12. апріль** — 102. день рока (103. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 263 днїв.

## Cвяткы и ославы

* День козмонавтикы

## Подѣи

* 1961 — Юрій Ґаґарін вылетїв до весміру.
* 1984 — палестиньскы терорісты захопили ізраільскый автобус із заятыма. Ізраільскы шпеціалны силы взяли автобус і ослободили заятых. Пізнїше было розознано, же двоє терорістів были забиты уже по роззброїню, што запрічінило шкандал.

## Уродили ся

* 1922 — Михаил Кеминь, педагог, русинскый поет, фолклориста, cполоченскый активиста.

## Умерли

* 1800 — Арсеній Коцак, священик, єромонах, педаґоґ, філозоф, теолоґ, языкознавець.
* 1945 — Франклін Рузвелт, америцькый політік.
* 1954 — Петро Милославскый, хормайстер, умѣлствознатель, композитор, учитель.
* 1986 — Валентин Катаев, русскый совѣтскый писатель, поет и драматик, новинарь.
# 4. новембер

|  |
| --- |
| ← **Новембер** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 |
| 9
 | 10
 | 11
 | 12
 | 13
 | 14
 | 15
 |
| 16
 | 17
 | 18
 | 19
 | 20
 | 21
 | 22
 |
| 23
 | 24
 | 25
 | 26
 | 27
 | 28
 | 29
 |
| 30
 |  |  |  |  |  |  |
| 2026 |

**4. новембер** — 308. день рока (309. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 57 днїв.

## Подѣи

* 1691 - першый раз слезила аж до 8-го децембра чудотворна ікона Пресвятой Дівы Марії у Марія Повчі. Другый раз слезила года 1715, третїй раз - года 1905.
* 1984 — Брітаньске кралёвске лїтецтво зачінать давати потравины в етіопску провінцію Тіґрай, де люде терпіли голод.

## Уродили ся

* 1896 — Митро Надь, руснацкый поет и културно-просвѣтный дѣятель меджи дольноземскыма Руснаками

## Умерли

* 1987 — Андрѣй Коцка, подкарпатскый малярь
* 2016 — Гелена Сивч, академична малярька, педагог и сполоченска активистка меджи войводянскыма Русинами.
# Сардінія

Сардінія
Сардінія з спутника
**Сардінія** (італ. *Sardegna*, сард. *Sardinna, Sardigna*) — є другым з найвекшых островів у Середоземнім морю. Ґеоґрафічно лежыть в Европі. Політічно належыть штату Італія. Остров мать розлогу 24.090 кілометрів квадратных і жыє на нім цца. 1,6 міліонів жытелів.
# Марс (планета)

Планета Марс (тыж Червена планета)
Астрономічный сімбол Марсу, ♂
**Марс** є четверта планета сонячной сістемы, друга найменша планета сістемы по Меркурї. Названа є по римскім Богови войны Мартові. Іде о планету терестрічного тіпу, то єсть має певный горниновый поверьх покрытый імпактныма кратерами, высокыма сопками, глубокыма канёнами і далшыма утварами. Має два місяцї нереґуларной формы званых Фобос і Деімос.

В часї коли є Марс в опозіції к Сонцю і Земли ся находить міджі тыма двома тїлесами, є Марс позоровательный на небі цїлу ніч. Сполягливы інформації о першых позорованях Марсу як планеты не суть, але є правдоподобне, же к ним пришло міджі роками 3000 аж 4000 до н. е. Вшыткы старовікы цівілізації, Еґіптяне, Вавілоняне і Ґреци, знали тоту „путуючу звізду“ і мали про ню свої назвы. Про їй начервенїлу фарбу, запрічінєну червенов фарбов зоксідованой земли на верьху планеты, тримали стары народы Марс векшынов за сімбол вогня, крови і кінця.

Детайлне баданя планеты уможнили од 60. років 20. стороча 20 успішны автоматічны сонды. В сучасній добі (2011) суть на орбіталній дорозї коло Марсу штири функчны сонды (Mars Odyssey, Mars Express і Mars Reconnaissance Orbiter) і на планетї ся находять дві рухливы єдиніцї місії Mars Exploration Rover котры додали дата, якы уможнити змаповати векшу часть поверьху, дефіновати основны історічны епохы ці порозуміти основным явам одбываючім ся на планетї.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 2014

| Рокы
 |
| --- |
| 2010 · 2011 · 2012 · 2013 — **2014** — 2015 · 2016 · 2017 · 2018
 |
| Десятьроча
 |
| 1990‑ы · 2000‑ы — **2010‑ы** — 2020‑ы · 2030‑ы
 |
| Стороча
 |
| XX. стороча
— **XXI. стороча— XXII. стороча** |

**2014. рік** подля ґреґоріаньского календаря — непереступный рік, котрый ся зачінав у середу. То є 2014. рік нашого лїточіслїня, 14. рік 3. тысячроча, 14. рік XXI. стороча, 4. рік 2. десятьроча XXI. стороча, 5. рік 2010-х років.

2014
в іншых календарях| Ґреґоріаньскый  | 2014 *MMXIV* |
| Ab urbe condita | 2767 |
| Арменьскый  | 1463 ԹՎ ՌՆԿԳ |
| Асірьскый  | 6764 |
| Багайскый  | 170–171 |
| Бенґальскый  | 1421 |
| Берберьскый  | 2964 |
| Будгістьскый  | 2558 |
| Бармскый  | 1376 |
| Візантійскый  | 7522–7523 |
| Кітайскый  | 癸巳年 (водяный змій) 4710 або 4650     *— до —* 甲午年 (деревяный кінь) 4711 або 4651 |
| Коптьскый  | 1730–1731 |
| Етіопскый  | 2006–2007 |
| Гебрейскый  | 5774–5775 |
| Гіндіцькы календарї |  |
|  - *Вікрам Самват* | 2070–2071 |
|  - *Шака Самват* | 1935–1936 |
|  - *Калі Юґа* | 5114–5115 |
| Іраньскый  | 1392–1393 |
| Ісламскый  | 1435–1436 |
| Японьскый  | Хейсей 26 (平成２６年) |
| Яваньскый  | 1947–1948 |
| Календарь чучхе | 103 |
| Юліаньскый  | Ґреґоріаньскый мінус 13 д. |
| Корейскый  | 4347 |
| Тайваньскый  | РК 103 民國103年 |
| Тайскый сонячный | 2557 |
| Час Unix | 1388534400 – 1420070399 |

## Подѣи

* 16. марец — одбыв ся референдум о статусѣ Крыма, по резултатам которого Крым по двох днях быв выголошеный за часть России.
* 17. юл — голандске летадло (лет MH17), слѣдуюче з Амстердаму до Куала Лумпур, было зострѣлене над Украинов.

## Уродили ся

## Умерли

* 17. апрѣль — Габриел Гарсия Маркес, колумбийскый писатель, Нобелов лавреат з року 1982.
# Выходна Европа

Выходна Европа без прибалтіцькых штатів
**Выходна Европа** є выходна часть Европы. Хоснованя терміну є нестале і дуже залежне на контекстї. До выходной Европы звычайно є заряджена Україна, Білорусь, Молдова і европска часть Росії. З малыма частями своёй теріторії покрывають тыж державы Азербайджан, Ґрузія і Казахстан. Даколи ся до выходной Европы рахують тыж прибалтіцькы штаты: Естонія, Латвія і Літва.

## Одказы

### Екстерны одказы

* Што є Выходна Европа в ОЗН

## Референції

.

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Východní Evropa на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 1. новембер

|  |
| --- |
| ← **Новембер** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 |
| 9
 | 10
 | 11
 | 12
 | 13
 | 14
 | 15
 |
| 16
 | 17
 | 18
 | 19
 | 20
 | 21
 | 22
 |
| 23
 | 24
 | 25
 | 26
 | 27
 | 28
 | 29
 |
| 30
 |  |  |  |  |  |  |
| 2026 |

**1. новембер** — 305. день рока (306. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 60 днїв.

## Подїї

* 1968 — взникло популарне трио Golden Kids (Гелена Вондрачкова, Марта Кубишова, Вацлав Нецкарж).

## Уродили ся

* 1942 — Марта Кубишова, чешска спѣвачка, триразова витязька читательской анкеты *Златый славик*.

## Умерли

* 1947 - Теодор Ромжа - русиньскый мукачовскый єпіскоп і мученик.
* 1985 — Володимир Кубіёвіч — лемківскый вченый, ґеоґраф, історік, выдаватель, дїятель.
* 2020 — Иван Шафранко, русинскый академичный малярь, скулптор, педагог.
# Ню Йорк (штат)

Штат США| Ню Йорк |
| --- |
| New York (NY) |
|

Застава и печать

 |
|  |
| Держава |  США |
| Подрядность | США |
| Заложѣня | 26 юлій 1788
 |
| Розлога | 141 300 км2 |
| Обывательство | 19 542 209 особ (2018)
 |
| Центер | Олбани

```
﻿ / ﻿

```
 |
| Зложѣня | 62 округы
 |
| Язык | урядно не вызначеный
 |
| Губернатор
 | Kathy Hochul (D)
 |
| Интернет-сайт |  *англ.* |
|  |
|  Ню Йорк на Викискладѣ VIAF:146785329;GeoNames:5128638;OSM:61320;
*Ту можуть быти податкы з Wikidata, не контролованы авторами статѣ* |

Локация штата Ню Йорк (NY) в США
**Ню Йорк**, англ. *New York*, куртанка NY — штат на сѣверовостоку США, на Атлантичном побережу, пограничный зоз Канадов. Администрачный центер — город Олбани. Ню Йорк вошов до США яко еденадцятый штат 26. юла 1788.

## География

В штатѣ лежить найвекшый город США — Ню Йорк. Хоть в представѣ многых штат нерозвязно споеный з городом Ню Йорк, в реалности рельеф, природа и клима штата указують великы роздѣлы. В сѣверовосточной части, пограничной зоз Канадов и штатом Вермонт лежить горске пасмо Адирондак з найвысшов точков Маунт Марси, 1629 м н.м. В западной части, пограничной зоз Канадов и штатом Пенсилвания, е низина з великыма озерами Онтарио, Ири и Ниагарскыма водопадами.

## Економика

Грубый економичный продукт штата найвекшый меджи вшиткыма штатами США и уступать ся лем дакотрым штатам свѣта. В Ню Йорку умѣщеный финанчный центер США. В економицѣ переважать сектор служоб. Главна експортна продукция: компютеры, електроника, готовы потравины.

Главны земледѣлскы културы оддавна: кендериця, жито, овес. В сучасности найвекшый зыск давать молочарство, овочництво, а захранило ся оддавна и винарство. Штат е найвекшым продуцентом капусты меджи штатами США, другым найвекшым продуцентом вина по Калифорнии и третьим найвекшым продуцентом грозна. Сумарно е пятым найвекшым продуцентом земледѣлской продукции в США.

## История

Територию штату объявив в року 1609 Генри Гадсон и обсадили Голандяне, давши му имя *Нова Голандия*. В року 1664 добыли го Англичане и назвали го *Ню Йорк*. В року 1673 Голандяне вернули собѣ край, але лем накурто, бо в року 1688 зась утратили.

## Жерела и одказы

* New York (stát). *//**Ottův slovník naučný**. Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 18.*. Praha: J. Otto. 1902.
* **Alan K. Campbell, Paul Joseph Scudiere**. New York state, United States (по англицкы). Encyclopaedia Britannica.  [перевірено 2019-06-01].

## Референции

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї New York (state) на анґліцькій Вікіпедії.*
# 15. октобер

|  |
| --- |
| ← **Октобер** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  |  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 |
| 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 |
| 12
 | 13
 | 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 |
| 19
 | 20
 | 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 |
| 26
 | 27
 | 28
 | 29
 | 30
 | 31
 |  |
| 2026 |

**15. октобер** — 288. день рока (289. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 77 днїв.

## Подѣи

* 1984 — Йозеф Псотка вышов на верьх горы Еверест. Він став найстаршым чоловіком на Еверестї у своїй добі, а тыж першым Словаком на Еверестї вєдно із Золтаном Демяном.
* 1990 — Театер Александра Духновича рѣшѣньом министра културы СР достав свою днешню назву.

## Уродили ся

* 70 до н. е. – Публій Верґілій Маро, римскый поет.
* 1542 — Акбар Джелал-ад-дін, індійскый пановник.
* 1920 — Иван Комловший, учитель, писатель, публициста, крайознатель.
* 1928 — Тібор Боніславський, гусляш, преподаватель.

## Умерли

* 1817 — Тадеуш Косцюшко, польскый и америцкый генерал, фортификачный инжинер, участник америцкой войны за независимость, вождь повстаня против России, народный герой Польщи, Бѣлоруси и США, почестный горожан Франции
# Непереступный рік

**Непереступный рік**, або **звычайный** рік, а протикладї до переступного, є такый, што мать 365 днїв.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 7. октобер

|  |
| --- |
| ← **Октобер** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  |  |  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 |
| 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 |
| 12
 | 13
 | 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 |
| 19
 | 20
 | 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 |
| 26
 | 27
 | 28
 | 29
 | 30
 | 31
 |  |
| 2026 |

**7. октобер** — 280. день рока (281. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 85 днїв.

## Подѣи

* 1949 — взникла ГДР, еще една людова демокрация Восточной Европы.

## Уродили ся

* 1769 — Михаил Балудянскый, российскый штатник, доктор права, по роду Русин
* 1831 — Еммануил Грабарь, русинскый сполоченскый дѣятель, посланець парламента, зять Адолфа Добрянского, отець российскых правника Владимира и маляря Игоря Грабарьох.
* 1933 — Иван Керецман - педаґоґ, композитор, хормейстер.

## Умерли
# Автор

**Автор** або **авторка** є означіня особы, котра є творцём дїла, слово походить з латиньского *autor, auctor*, што значіть *творця*, але спочатку то означало *розмножователь* з латиньского *augere* *збівшовати, множыти* (подля Чеського етімолоґічного словника Йіржіго Рейзка).

Авторством і правом автора на дїло ся занимать авторьске право.

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Autor на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 8. децембер

|  |
| --- |
| ← **Децембер** →
 |
| Пн
 | Вт
 | Ср
 | Чт
 | Пт
 | Сб
 | Нд
 |
|  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 |
| 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 | 13
 |
| 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 | 20
 |
| 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 | 27
 |
| 28
 | 29
 | 30
 | 31
 |  |  |  |
| 2026 |

**8. децембер** — 342. день рока (343. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать 23 днїв.

## Подѣи

* 1954 — сербскы и горватскы писателе и лінґвісты в Новом Садї уклали договор о сербско-хорватском литературном языку, котрый подписали 25 вызначных особ на чолї з Ивом Андричом, же Хорваты, Сербы и Чорногорцї мають общый язык з двома выгварянями, кирилика и латинка ровноправны, а правопис мать быти еден.

## Уродили ся

* 1912 - Штефан Добош — літературознатель, робив изглядованя літературы карпатьскых Русинів, є автором цінной публікаціи про Адолфа Добряньского.
* 1944 — Ярослава Кочіш-Микита — руська поетка зоз Руського Керестура.

## Умерли

* 1937 — розстрѣляный Иван Мондок, учитель, новинарь, политичный дѣятель Подкарпатской Руси.
* 1941 — Миклош Козма, мадярскый политик, регентскый комисарь Подкарпатя.
* 1973 — Георгий Миравчик, выдаватель и властник печатнѣ в Подкарпатской Руси
* 1981 — Мафтей Винай — доктор права, руськый поет и публиціста.
* 1982 — Ян Смрек — словацькый поет.
# Писатель

**Писатель** є особа, котра ся занимать творчостёв властных літературных текстів. Каждый писатель є разом автором. Автор тексту бывать означеный за писателя лем у дакотрых текстів.
Подля заміряня годен писатель быти означеный ай інакше. Наприклад драматік або поет. То чоловік з барже богатов фантазіов.

## Освіта

Не є жадной точно дефінованый освіты, по якій бы ся чоловік міг стати писателём. Дакотры пишуть лем так, без рыхтованя, другы штудують універзіты або академії, навщівляють курзы творчого писаня або книжкы чітають.

## Екстерны одказы

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Spisovatel на чеській Вікіпедії.*

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# 1977

| Рокы
 |
| --- |
| 1973 · 1974 · 1975 · 1976 — **1977** — 1978 · 1979 · 1980 · 1981
 |
| Десятьроча
 |
| 1950‑ы · 1960‑ы — **1970‑ы** — 1980‑ы · 1990‑ы
 |
| Стороча
 |
| XIX. стороча
— **XX. стороча— XXI. стороча** |

## Подѣи

* 10. септембер — в Марсею, Франция проведена послѣдна судова екзекуция з помочов гилотины.

## Родили ся

## Умерли

* 1. август — Френсис Гери Пауерс, пилот шпионажного U-2, зострѣленого над СССР.
* 16. авґуст - Елвіс Преслі - америцькый співак і актор.
* 5. новембер — Федор Лабош, економ, історік, дїятель серед Русинів у Войводинї.
* 25. децембер - Чарлі Чаплін - актор, сценаріста, режісер.