Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ілінойс

Штат Ілінойс
**Іліно́йс** ци **Іліно́й** (анґл. *Illinois*, IPA: /ˌɪləˈnɔɪ/, /ˌɪlɪˈnɔɪ/) — штат у США. Містує ся у централному дарабови края. Ун має читаво много обыватилю а має велику роль у обществено-політічному животови США. Головным варошом є Спрінґфілд.

Ілінойс межить из штатами Місурі, Вісконсін, Кентукі, Айова а Індіана. Чикаґо, тритьый варош у США по великости, є майвеликым економічным центром у штатови. Ілінойс містує читаво много великых варошу, такых ги Пеорія, Спрінґфілд а Рокфорд.

Ілінойс є знатым свойима шелеякыма ландшафтами. Сіверный дараб штата, котрый межить из озером Мічіґан, характерізує ся из рувниннима просторами, родячов земльов, што чинит го єдным из майвеликых земледільськых округу края. Южный дараб містує много мінералу, такых ги уголь а нафта.

Історічно Ілінойс быв хыжов про індіанські племена, кідь брати ілінську а місісіпські културы. Штат быв заснованым у 1818 годови а став 21-ым штатом у США. У час XIX стороча Ілінойс рус у великости а у економічному планови, мусай завто дяковати розбудові жилізничной сіті а промыселови.

На днишньый динь Ілінойс є дораз майрозбудованый штат США. Ун має шелеякі економічні сектора, такі як фінансы, технолоґії, земледільство, выробы а службы. Штат ся славить свойима высшыма учбовыма установами, такыма як Чикаґо універзіта, Ілінойса універзіта тай Вошкола бізнеса Бойлан.

## Референції

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Воздух

**Воздух** — мѣшанка газох, из котрых ся складуе атмосфера Землѣ. Воздух незаступный про животну чинность векшины живых организмох.

## Зложѣня воздуха

Воздух обсягуе вецей зложок:

| Газ
 | Объем [%]
 | Маса [%]
 |
| --- | --- | --- |
| Азот, N2 | 78,09
 | 75,5
 |
| Оксиген, O2 | 20,95
 | 23,1
 |
| Аргон, Ar
 | 0,93
 | 1,28
 |
| Карбон диоксид, CO2 | 0,03
 | 0,046
 |
| Неон, Ne
 | 0,0018
 | 0,0013
 |
| Гелий, He
 | 0,0046
 | 0,000072
 |
| Криптон, Kr
 | 0,00011
 | 0,00029
 |
| Радон, Rn
 | 0,00006
 | 0,000076
 |
| Оксид азота, N2O
 | 0,00005
 | 0,000076
 |
| Гидроген, H2 | 0,00005
 | 0,000046
 |
| Ксенон, Xe
 | 0,000008
 | 0,0000036
 |
| Озон, O3 | 0,000002
 | 0,0000033
 |

## Выхоснованя в продукции

Оксиген, обсягнутый во воздусѣ, служить хемичным агентом в процесах горѣня, топлѣня металох, и в реакциях выробы вельох хемичных продуктох. З воздуха достають оксиген, азот, благородны газы. Стискнутый воздух служить за робоче тѣлесо в автомобиловых пневматиках и в розличных апаратах.

## Жерела и одказы

* Кнунянц И.Л. (гл. ред.): Химический энциклопедический словарь. — Москва: Советская энциклопедия. 1983. — 792 с.
* Прохоров А. М. (гл. ред.). Большой энциклопедический словарь. Москва: Советская энциклопедия, 1993. 1630 с. ISBN 5-85270-015-0

## Референции
# Вікісклад

**Вікісклад** або по анґліцькы **Wikimedia Commons** (скорочено лем **Commons**) є усховище слободных образчіків, звуків і далшого мултімедіалного обсягу, котрый є доступный зо вшыткых проєктів Фонду Вікімедія. Проєкт Вікісклад быв спущеный 7. септембра 2004.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Ню Йорк (місто)

Ню Йорк

місто
| Ню Йорк
 |
| --- |
| New York |
| На честь | Яків II |
| Призвіско | Big Apple, The City That Never Sleeps |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| прапор Нью-Йорка |

 |
|  |
|  |
| **Основны інформації** |
| 40°42'46"N, 74°0'22"W
 |
| Країна | США |
| Админединка |  Ню Йорк (штат) (Штаты США) |
| Админцентр для | США |
| Засноване | 1624 |
| Жытелїв
 | **Помилка Lua у Модуль:Wd у рядку 2006: attempt to concatenate a nil value.** |
| Розлога
 | **Помилка Lua у Модуль:Wd у рядку 2006: attempt to concatenate a nil value.** |
| Поштовы індексы | 10000–10499, 11004–11005, 11100–11499, 11600–11699 |
| Телефонный код | 212, 347, 646, 718, 917, 929 |
| Часова зона | Північноамериканський східний час, UTC−5, UTC−4 |
| Клімат | вологий субтропічний клімат (Cfa) |
| Надморьска вышка
 | 25 метер |
| Географично | Нью-Йоркська агломерація |
| Водный обєкт | Гудзон, Іст-Ривер, Бронкс, Гарлем, Лонг-Айленд, Атлантічный океан, Аппер-Ню-Йорк-Бей, Ловер-Нью-Йорк-Бей |
| Подїл
  | Мангеттен, Бруклін, Квінз, Бронкс, Стетен-Айленд |
| Назва жытелїв | New Yorker, newyorkesi, newyorchesi, New York-i, Newyorčan, ნიუ-იორკელი, neoyorquino, nova-iorquino, novaiorquesa, novaiorquès, Novjorkano, New-Yorkais, New-Yorkaise, nowojorczyk, nowojorczanka, Њујорчанин, Њујорчанка, Newyorčanka, New Yorker, New Yorkerin, New-yorkaise, New-yorkais, New Yorker, নিউইয়র্ক, Newyorčan, Newyorčanka, Neoiorquino, Neoiorquina |
| Братьскы міста | Будапешть, Єрусалим, Йоганнесбург, Кагіра, Лондон, Мадрід, Пекінґ, Санто-Домінго, Токіо, Бразиліа, Бурос, Осло, Алжир, Джакарта, Тель-Авів, Калі, Шанґгай, Марракеш, Соул, Ла-Пас, Тирговіште, Дубай, Мексіко Сіті, Рим |
| Історія | Історія Нью-Йорка, timeline of New York City |
|  |
|  |
| **Містьскый уряд** |
| Вебова сторінка
 |  |
| Пріматор
  | мер Нью-Йорка |
|  Медіа у Вікіскладї

---

VIAF:266415900;GND:4042011-5;OSM:175905;

---

Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Encyclopædia Britannica, 11th edition, Еврейская энциклопедия, Брокгауз — Ефрон, Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Оттів словник научный |

**Ню Йорк** (офіціално *The City of New York*) є найлюднатїше місто Споєных штатів і ёго метрополітна область належыть ку найлюднатїшым на світї. Місто было заложене Голандянами в роцї 1625 і од року 1790 є найвекшым містом Споєных штатів. Ню Йорк быв тыж першым головным містом Споєных штатів по приятю конштітуції. В сучасности є єдным із світовых центер обходу і фінанчницьтва. Ню Йорк мать тыж цілосвітовый вплив в области медій, політікы, едукації, забавы, уменя, моды і рекламы. Є огниском міджінародных одношінь і діпломації, бо ся ту находить резіденція Орґанізації споєных націй.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Міссісіпі (ріка)

**Міссісіпі** є найвекша ріка Северной Америкы, котра тече Споєныма Штатами Америцькыма од северу на юг і кінчіть в Мексіцькім заливі.

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.
# Индиане

Индиане
|  |
|  |
| Популация
 |
| до 45 млн. особ  |
| Регионы зо значнов популациов
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Мексико
 | 15 млн.
 |  |
| Перу
 | 8,1 млн
 |  |
| Боливия
 | 7,9 млн.
 |  |
| США
 | 2,0 млн.
 |  |
| Чиле
 | 2,0 млн.
 |  |
| Еквадор
 | 1.2 млн.
 |  |

 |
| Зазначкы
 |
| Указаны штаты з понад 1 млн. Индианох
 |

Концентрация домородцьох Америкы, 2015
**Индиане** суть автохтонны обывателе америцкого континента, котры там были до його освоѣня европанами. Бизовных дат о числѣ Индианох не маеме, понеже и критерии их вызначѣня суть спорны.

## Назва

*Индиане* — тото не их самоназва, ани не мать нич сполочне з Индиев, а походить од испанскых мореплавцьох XV. стороча, котры думали, же тота новообъявлена нима земля е Индия. Назва *Индиане* не всягды акцептована, зато ся в такых припадах поуживають назвы котры ся там поважують за слушны. В Канадѣ официална назва *First Nations* (Примарны народы), в США — *Native Americans* (Автохтонны Америчане), в Латинской Америцѣ — *Indigenas* (Домородцѣ). Зборова назва *Индиане*, хоснована европанами етнично неточна, понеже складують ся они з великого числа (соток) розличных народох, племен и груп, котры не мають свѣдомость едноты меджи собов.

## Походжѣня

Предкы Индианох пришли до Америкы из сѣверовыходной Азии в добѣ позднього палеолита через шию на мѣстѣ днешнього Берингова пролива, котра пак заникла в тектоничных процесах понад 12 тысяч рокы до н. е.

## Жерела и одказы

* **Березкин Ю.Е., Тишков В.А., Истомин А.А.: Индейцы** //Народы и религии мира: Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков, Редкол.: О. Ю. Артемова, С. А. Арутюнов, А. Н. Кожановский и др. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. - 928 с: ил. ISBN 5-85270-155-6 Сс. 182–191.русс.
* Ученые из США подтвердили гипотезу: индейцы переселились в Америку из Сибири. **NEWS.ru**. 2017-12-07.  [перевірено 2020-04-16]. русс.

## Референции
# Французы

Французы
*les Français*
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |
| Яна з Арку • Рене Декарт • Наполеон Бонапарт |
| Популация
 |
| 66,6 млн. особ  |
| Регионы зо значнов популациов
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| США
 | 650 тыс.
 |  |
| Италия
 | 320 тыс.
 |  |
| Белгия
 | 132 тыс.
 |  |
| Швайц
 | 80 тыс.
 |  |

 |
| Языкы
 |
| французчина + регионалны + меншиновы |
| Религия
 |
| католицтво (переважно),
 протестантство, ислам (суниты) |

**Французы** (самоназва: *les Francais*), народ, основне обывательство Франции. Обще число 66,6 млн. особ (Националный инштитут штатистики и економичных изгледовань, 2016), из них 2,7 млн. — обывателе заморскых департаментох и територий (списованя 2011–2013). Понад 1,6 млн. Французох (2012) жиють в розличных краях свѣта.

## Языкы

Говорять переважно французчинов, але выдѣляють ся етничны групы, котры бесѣдують регионалныма языками и языками меншин: Окситанцѣ, Елзасцѣ, Луксембурчане, Фламандцѣ, Бретонцѣ, Баскы, Каталонцѣ, Корсичане, Калвийцѣ и Бонифачане (комуны Калви на сѣверозападѣ и Бонифачо на югу Корсикы; лигурийскый диалект талианского языка), Греци комуны Карджезе (Каржез) на западѣ Корсикы; статус регионалного языка Франции мають тыж таитянскый язык и язык Канакох.

## Вѣровызнаня

Переважно Французы суть католици, але суть тыж протестанты (звекша реформаты, главнѣ в Парижу, в Пиренеях, базенѣ Роны, Нормандии) и могамедане-суниты.

## Походжѣня

Формованя французской народности зачало ся од 1. тысячроча до н. е. приходом индоевропскых племен Келтох. Змѣшованя з иншыма племенами продовжовало ся до середновѣку. Консолидация нынѣшной французской народности зачала ся од XV. стороча и остаточно завершила ся епохов Великой французской револуции XVIII. стороча.

## Жерела и одказы

* **Арзаканян М. Ц.: Французы** //Народы и религии мира: Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков, Редкол.: О. Ю. Артемова, С. А. Арутюнов, А. Н. Кожановский и др. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. - 928 с: ил. ISBN 5-85270-155-6 Сс. 582–584. русс.
* **Арзаканян М. Ц.: ФРАНЦУЗЫ** // Большая российская энциклопедия. Том 33. Москва, 2017, стр. 599-600 (2017) Одчитане 2020-04-28 русс.
* **Хроника** //*Всемирная история в датах и событиях*. Москва: ОАО Изд-во «Радуга», 2002 ISBN 5-05-005005-7 — Chronologie universelle/ Paris: Larousse, 1997 ISBN 03-521229-0 русс.

## Референции
# Переклад (языконаука)

**Переклад** є писемный перевод тексту з єдного языка до другого, ці уж іде о текст умелецькый, одборный, популарно-науковый, адміністратівный, реліґійный, мануал на хоснованя апарату іпод. У умелецькім перекладї є важный перевод нелем обсягу, але і естетічных годнот тексту і індівідуалного штілу автора. У остатнїх видів перекладу переважує потреба на точность і зрозумілость.

Перекладатель звычайно перекладать з чуджого языка до свого материньского. Потребує высше знаня обидвох языків, окрім того і знаня лінґвістікы, штілістікы, літературной теорії і теорію перекладу, припадно історію перекладу.

Науковым дослїджованём в области перекладу (і тлумачіня) ся занимать наукова область транслатолоґія.

## Три виды перекладу

Хоць найчастїша форма перекладу є перевод міджі двома чуджіма языками, годен в прінціпі розлишовати три виды перекладу (подля Романа Джакобсона):

* *інтерліґвалный*, т.є. міджіязыковый – найзнаміша форма перекладу
* *інтралінґвалный*, т.є. внутроязыковый – перевод в рамках єдного языка, наприклад модернізація старого тексту, котрый бы про днешнёго чітателя не быв зрозумілый
* *інтерсеміотічный*, т.є. міджізнаковый – перевод міджі різныма знаковыма сістемами, наприклад при філмовій адаптації роману

## Референції

*Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Překlad на чеській Вікіпедії.*
# Велика Брітанія

Брітаньскый прапор
Велика Брітанія
**Споєне кралёвство Великой Брітанії і Северного Ірьска** (анґл. *the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland*) (неточно означоване **Велика Брітанія**, **Великобританія** (анґл. *Great Britain*) або **Анґліцько** (анґл. *England*)) — є островный штат належаючій ку северозападу контіненталной Европы. Загорнює остров Велику Брітанію і северовыходну часть острова Ірьско, де гранічіть з Ірьсков републіков. Споєне кралёвство Великой Брітанії і Северного Ірьска была членом Европской унії од року 1973. Вышла с Европской унії 31. януара 2020 року.

Споєне кралёвство є огранічене Атлантічным океаном, респ. ёго локалныма частями, то єсть Северным морём, Ламанськым переливом, Келтьскым морём, Переливом святого Юрія і Ірьскым морём. З контіненталнов Европов є споєне Евротунелом. Головне місто Великобританії є Лондон. Великобританія є конштітучнов монархіёв зложенов із штирёх земель: Анґліцька, Шкотьска, Валесу і Северного Ірьска.

## Ґеоґрафія

Густота залюднѣня — 270/км².

## Адміністратівне дїлїня

Адміністратівне дїлїня Великой Брітанії
* —  Анґлія, головне місто – Лондон
* —  Шкоция, головне місто – Единбург
* —  Велс, головне місто – Кардіф
* —  Сіверна Ірьско, головне місто – Белфаст

## Населїня

## Історія

### Анґлія, Шкотсько та Валес до кінця XI ст.

#### Кельтска та римска Брітанія

В період ранного середнёвіча незахищені з моря Брітанські островы не раз ставали обєктом вторгнень зовні і булы не одноразово завойовані. Кельти, римляни, анґло-саксы, нормани в різнї епохы привносили ту свої звычаї, правнї нормы, културнї традіції.

#### Завойованя Брітанії анґлами, саксами та ютами у V – сер. VI ст.

#### Поширеня хрістіанства

 *Тота статя є затля „Стыржень“. Поможте Вікіпедії так, же єй доповните і росшырите*.