Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Руски язик

Таблїчка городоначальнїка Нового Саду на 4 урядних язикох Войводини: сербским, мадярским, словацким и **рускимРуски язик** (іще **руска бешеда; руснацки, панонски руски, бачвански руски язик**) — то славянски язик, хторим бешедую **Русини** в Сербиї (Войводина), Хорватії (Славония) і в дїлу Середнёй і Южнёй Европи. Найвеце бешедуючих жыє в області знамій як Карпатьска Русь, хтора ся простерає од Підкарпатя на заход до выходного Словеньска і юго-выходного Польска. В сербскій Войводинї, окрем Славонии, є велике паноньско-русинске язиково сполоченство, як і русинска діаспора по цїлім світї.

По 24. статуту Автономней Покраїни Войводини, **руски язик** ся припознава як єден из шести урядных язикох покраїни. Подля Европскей хартії реґіоналних або меншиновых язикох, руски язик є урядно признаный як храненый меншиновый язик і в Боснї і Герцеґовинї, Хорватії, Мадярску, Румунії, Польску (як лемківски), Сербії і на Словеньску.

Класіфікація руского язика як язика або діалекта є предмет спору. Чеськи, словеньски і даяки польски і сербски языкознавці го уважають самостатным язиком (з властным кодом ISO 639-3), але иншы вчені (в Українї, Польску, Сербії і Румунії) го уважають за діалект україньского язика.

## Язикова география

Русины (веце шпеціфічно *Карпатьски Русины*) жыють в Закарпатьскій области Україны, на северовыходї Словеньска, юговыходї Польска (де суть часто называны Лемки од їх характерістічного слова *лем*, або Лишаци) і Мадярску (де люде і їх язик ся зове *Рутен*).

Панноньски Русины (*Войводінскі Русины*) жыють в Сербскій Автономной Покраїни Войводина (в Бачці, Срему і Банáту) і в хорватьскій Славониї. Автономна Покраїна Войводина в Сербії є єдина правінція (покраїна), де **руски язик** є урядно признаный як один из шести офіційных язикох.Подля Европской хартії реґіоналных або меншиновых язиків, руски язик є тыж урядно узнаный як храненый меншиновый язик в Хорватії, Мадярску, Румунії, Польску, Сербії і на Словеньску.

## История

В року 2022 руски язик достал свой власни код *rsk* в Медзинародней орґанизациї по стандартизациї (ISO) зоз назву руски/руснацки язик (анґл. *Ruthenian/Rusnak language*).

Од 14. октобра 2024 є активна Википедия на руским язику, хтора тиж ма код *rsk*.

## Ґраматика и алфавит

Руски алфавит ма 32 букви.

**Алфавит**
| А а
 | Б б
 | В в
 | Г г
 | Ґ ґ
 | Д д
 | Е е
 | Є є
 |
| Ж ж
 | З з
 | И и
 | Ї ї
 | Й й
 | К к
 | Л л
 | М м
 |
| Н н
 | О о
 | П п
 | Р р
 | С с
 | Т т
 | У у
 | Ф ф
 |
| Х х
 | Ц ц
 | Ч ч
 | Ш ш
 | Щ щ
 | Ю ю
 | Я я
 | ь
 |

## Ґалерия

* Памятнїк учителя и поети Петра Кузмяка (1816–1900) у Руским Керестуре
* Учитель Михайло Врабель (1866–1923)
* Збирка шпиванкох „*Русскій соловей*“ (1890) Михайла Врабеля, у хторей обєдинєл шпиванки *„на рижних угро-руских наричох“*
* „Граматика бачваньско-рускей бешеди“, Гавриїл Костельник (1923)

## Референци

## Вонкашнї вязи

* Русин ФМ
# Православна церква

**Православна церква** або ортодоксна церква (з греческого ὀρθός ортос правилни, правдиви и δόξα докса слава, погляд, ученє) то християнска церква основана з вецей териториялних церквох хтори вєдно творя православну ґрупу церквох велїх державох и нацийох. Православни церкви маю свойо початки у першей християнскей заєднїци у Єрусалиме и надалєй, углавним у восточней часци римского царства.

 *Тота статя то лєм початкови текст о датей теми. Помогнїце рускей Википедиї так же ю дополнїце и преширице.*
# Грекокатолїцка церква

**Грекокатолїцка церква** (Католїцка церква византийского обряду, унияти) то заєднїцка назва за тоти автокефални (самостойни) восточни католїцки церкви хтори маю Службу божу по византийским обряду. Тоти церкви дїйствую з векшей часци у штреднєй и восточней Европи (Польска, Словацка, Україна и др.). Римокатолїцка церква з нїма твардо сотрудзує и трима их за часц єдинственей католїцкей церкви. Грекокатолїцки церкви припознаваю Папу римского и дзеля з римокатолїцку церкву исте ученє о вири. Службу божу ше у тих церквох служи и складзе з византийским обрядом.

Ту, фактично, слово о тей часци православних церквох хтори ше у Польско-литовскей держави на основи Брест-литовскей униї одщипели од православней церкви и ступели под власц Рима як и церквох хтори ше, познєйше, ґу нїм придружовали зоз новшима униями.

Православни церкви наволую грекокатолїцки церкви з назву униятски и тримаю их за одпаднїцки церкви од православней вири.

 *Тота статя то лєм початкови текст о датей теми. Помогнїце рускей Википедиї так же ю дополнїце и преширице.*
# Парк природи

Парк природи *Златибор* преглашени 2017. року
**Парк природи** то защицене подруче, простор добре очуваних природних характеристикох хидроґрафиї, педолоґиї, флори и фауни, а тиж так и ґеоморфолоґийних и ґеолоґийних характеристикох релєфу. На тим просторе преовладую природни екосистеми и пременки зведзени на минимум а вельку улогу ма и екотуризем. Перши парк природи основани 1932. року у погранїчним просторе Польскей и Словацкей, под назву Пєнински парк природи.

## Медзинародна дефиниция

Парк природи, у хиєрархийним смислу, на нїзшим уровню од националного парку, подобносци медзи нїма єст вельо, а розликую ше у шлїдуюцим:

● Управянє зоз парком природи зверене єдинки локалней самоуправи (општина, варош, реґия)

● Парк природи на уровню защити IV, V, VI катеґориї спрам правилох Медзинародней униї за защиту природи

● Число нащивительох нє нужно огранїчене

● Наменка,окрем защити природи, може буц и рекреативно-туристична

У Сербиї спрам закону у парку природи забранєна кажда привредна и друга дїялносц, а тиж так и кажде дїлованє хторе би на даяки способ уменшало вредносц и характеристики парку. Мири защити, файти привредних дїялносцох и хаснованє природних вредносцох у парку природи ше детальнєйше утвердзую зоз актом о преглашеню защиценого подруча

## Парки природи у Сербиї

Найстарши парки природи на просторе Сербиї, преглашени штредком 1970-их рокох, а то: Панония (1974) и Зобнатица(1976). Сигевачка клисура преглашена як парк природи 1977, а озеро Палич 1982. року.

У Сербиї єст вкупно 22 парки природи а три хтори у поступку защити то Полой (сиверни Срим), Букински храстик (општина Бачка Паланка) и Мойстирско-драшки гори (часц горского венцу Проклетиє). Наймладши, односно, остатнї преглашени парк природи Вельки Ястребац (централна Сербия) 2024. року.

## Почитац:

* Национални парк
* Резерват природи

## Референци
# Защицене подруче

**Защицене подруче** (природне добро) то єдна обласц, прекрасни предїл або край, хторе ма специфични ґеолоґийни, биолоґийни характеристики або у чиїх ше рамикох находзи екосистема богата зоз рижнородним рошлїнским и животиньским шветом. На основи медзинародних и вообще прилапених стандардох, даєдно подруче мож защициц зоз законом, а шицко у догварки зоз компетентним министерством и заводом за защиту природи. Поверхносц предїлу, односно защиценого подруча, може ше находзиц на териториї и сушедних державох.

## Подзелєнє защицених подручох

На основи характеристикох, защицени подруча мож подзелїц до даскелїх катеґорийох:

* национални парк
* парк природи
* резерват природи
* памятнїк култури
* защицени бивальнїк
* предїл окремних характеристикох

## Вонкашнї вязи

* Завод за заштиту Србије, *zzps.rs*, Пруступљено 20.04.2026.