# Музика

**Музика** (греч. *μουσική* – уметносц музох, лат. *musica*) то уметносц твореня ушорених одношеньох медзи тонами. Музика ма три основни елементи: мелодию, ритем и гармонию. Творенє, виводзенє, значенє, а дакеди и дефиниция музики барз завиши од култури и социялних аспектох. Музика ше дзелї на жанри и под'жанри, алє їх гранїци и вязи дакеди завиша од особней интерпретациї.

Єдно заокружене и цалосне витворенє музичней уметносци ше вола музичне дїло лєбо композиция. Медзитим, музика репродуктивна уметносц, подобна як и драма лєбо танєц, и значи же ше вона нє зводзи лєм на компонованє, алє и на тото же компоноване дїло потребне и виводзиц (репродуковац, интерпретовац) же би ше могло публики представиц як готови продукт уметносци. Музику виводза интерпретаторе а може ше репродуковац на два способи:

* Зоз живим виводзеньом, односно зоз конкретним виводзеньом дїла пред публику на концерту лєбо даякей пригодней шветочносци;

* Зоз пущаньом-репродукованьом скорей знятого змисту зоз ношача звука (CD, DVD, USB и под.) прейґ сучасней електронскей опреми (електричних справох), як цо то радио, Hi-Fi, и подобне.

## Поняце и дефиниция

Саме слово музика походзи зоз греческого *μουσική τέχνη* (*mousikē téchnē*) - уметнсоц музох, зоз котрого ше затримало лєм перше слово *μουσική* а то виведзене зоз слова *μούσα (mousa*), и значи муза. Далєй ше по швеце преширела латинска форма *musica,* (музика) хтора углавним описовала приємни звуки. Праве тото слово за музику найчастейше похасноване на других шветових язикох.

Дефиновац музику дакус чежше, а то пробовали велї, од музиколоґох по интерпретаторох. Филозоф музики Ендру Кания дал, дефиницию хтора глаши: *Музика то гоч яке збуванє нароком виводзене лєбо* *ушорене за слуханє хторе лєбо ма даєдну основну, музичну прикмету и окремносц як цо то тон и ритем*, *лєбо ше слуха пре тоти прикмети.* Углавним, за музику мож повесц же то уметносц хтора ше виражує зоз шпиванима лєбо одгранима тонами, рижнима звуками, шущаньом лєбо цихосцу помедзи нїх. Рижни звуки, як цо то сущанє найвецей применюю сучасни композиторе кад жадаю прблїжиц и зоз музику описац даяки ефектни змист. Цихосц медзи тонами творя оддихи, паузи.

Попри того же то репродуктивна (виводзацка) уметносц, музика спада до финих-красних уметносцох прето же єй циль естетика. Як цо ше за филм гвари же то седма уметносц, так музика по традицийней естетики перша уметносц (односно перша на лїстини уметносцох). Музика ма и дорушуюци точки зоз театром, нє лєм же ше у нїм практикує, алє постої и жанр хтори „пожичує” и од єдного и од другого - а то мюзикл. Узко повязани зоз шицкима трома, а поготов зоз музику то и *танєц*.

Музика то оформени час, прето же ше може дожиц лєм у цеку даякого часу (за розлику од малярства хторе оформює простор). Пре таки причини, музика муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового, основного материялу - тонох и других звукох. Окрем того, музика ушорена и зоз помоцу мелодиї (пошоровани шор тонох рижних висинох) и гармониї, односно источасне звучанє рижних висинох тонох односно *интервалох* и акордох. Так ритем, мелодия и гармония поставаю основни елементи музики.

## Музика як наука физики

Музичну збудову творя звуки, а вони наставаю зоз осцилованьом даякого цела, хторе так постава жридло звука. Звуково габи ше преноша по воздуху у форми круга од жридла звуку по нашо ухо. Кед осцилациї у воздуху порядни и правилни, тото цо ше чує то тон - односно правилни, ясни звук. Кед осцилациї нє порядни – нєправилни, чує ше лєм шум лєбо галайк - звуки углавним менєй-вецей нєприємни за людске ухо, гоч ше и вони применюю у музики.

Єдно жридло осцилацийох може спричинїц исти осцилациї и других предметох, алє їх осцилациї муша буц у складзе зоз осцилациями жридла. То ше вола резонанца. На тот способ звук людского гласу нє витворюю лєм гласово „струни” алє и резонантна осцилация у отворох глави. Подобно и звучна шкатула даєдного инструмента осцилує резонантно зоз початним рухом, хтори виводзач започал грац на инструменту. Напр. шкатула-корпус виолини резонанцує на осцилациї струни виолини и змоцнює єй тон. Фреквенция осцилованя (число осцилцийох у секунди) одредзує висину звука. Цо єст вецей осцилациї у секунди, висши и тон. Людске ухо пречувствительне на розлики висинох и ма обсяг од коло 20 та по 20.000 осцилациї у секунди. Єден мишани хор продукує фреквенциї одприлики помедзи 64 и 1500, а концертни клавир помедзи 20 и 4176. Кед вєдно грає ґрупа музичарох вони ускладзую свойо инструменти и теди камертон **а1** дефиновани на 440 Hz (герци).

## История музики

Перши форми музики наставаю у старшим каменим чаше-палеолиту. Перши виглєдованя зазначел Чарлс Дарвин у 19. вику. Науковци хтори ше теди занїмали зоз виглєдованьом нє були образовани музиколоґове. Постоя вецей теориї о наставаню музики.

* Чловек почал пущац гласи же би прицагнул процивни пол.
* Чловек шпива пре потребу комуникациї зоз другима людзми зоз заєднїци
* Чловек пробовал имитовац звуки зоз природи.
* У цеку роботи чловек дурка (биє) зоз конарами хтори му алат и похопює же ше таки звук може поновиц.

Тоти теориї нє прилапени прето же нє исновали материялни докази. Жил Комбарє твердзел же за музику потребни и интелект (розвити ментални схопносци). У цеку тирваня рижних експедицийох и виглєдованьох Африцких и Амазонских пралєсох открити заєднїци (племена) на нїзким ступню розвоя. Жил Комбарє присуствує на обрядох и ритуалох рижних племенох и приходзи до заключеня же музика настава и розвива ше як часц маґийного обряду. Людзе першобутней заєднїци шпиваю єдноставни писнї (лєм даскельо тонски висини хтори ше нєпреривно повторюю). Шпиванє мало улогу же би доведло чародїя/чаривнїка (серб. врача) до стану занєшеносци, же би вон могол комуниковац зоз Богами (сили природи).

Музика була строго функционална. Шпивала ше лєм под час обряду, индзей ше нє могла шпивац прето же ше думало же може розгнївац Богох. Музика найчастейше була виражена з ритмичну структуру. За инструменти хасновали людски глас и свойо цело, хторе цали час участвує у обряду. Людзе кляпкали, лєбо ше тапкали по целу, мировац нє було дошлєбодзене. Музика була барз виражайна и гласна, най ше чує, же би лєгчейше доходзела до Богох. Така музика першенствено подрозумйовала текст и мелодию. Тоти ритуали потвердзую походзенє уметносци вообче прето же обєдинюю шицки файти уметносци. Така поява ше наволує синкретизем. У цеку обряду хтори служел як пририхтованє за лов, людзе рисовали (райзовали) контури - животиньох хторих иду ловиц. Тиж так з часом ритуал достал форму сценского танцу, прето же людзе кед ше врацели зоз лову приказовали свойому племену сцени зоз лову тиж у составе самого обряду.

Едисонов фоноґраф
Року 1877. америцки виглєдовач и пренаходзач Томас Алва Едисон, видумал фоноґраф (перша справа/апарат хтора могла зняц и ознова репродуковац звук). Тота справа ше могла хасновац за знїманє писньох Америцких Индиянцох хтори жили у резерватох. Хаснуюци тоти знїмки и упоредзуюци их зоз другима обряднима писнями, науковци потвердзели теорию Жила Комбарєва.

## Музика старих робовласнїцких цивилизацийох

Од 4 милениюма п.н.е. по 476. рок, на подруч'ю Штредожемного моря, Штреднього и Далєкого востоку розвивали ше моцни робовласнїцки цивилизациї: Єгипет, Индия, Китай, Месопотамия, Израел, Греческа и Рим. Зоз сталежским дружтвеним дзелєньом, зявйовало ше и подзелєнє на музику владаюцого сталежу- робовласнїцка и музика безправного народу-рабох.

## Музика народох Старого вику

 Стари Єгиптянє музикуюО музики старого Єгипта зна ше зоз пренайдзених рижних пренаходкох (жридлох) на подручю Греческей зоз хтору була у цесней вязи, а и значенє музики култури Єгипта праве у тим же гречески теориї маю коренї зоз Єгиптом. Єгипчаньом музика служела першенствено за вирски обряди, а познали инструмент гарфу, хтору знали уметнїцки справиц, флаути и систруми-файта металних удерних инструментох.

У Китаю, хтори мал барз длугоку музичну традицию, музика повязована зоз *филозофию*. Конфучиє їх найзначнєйши филозоф визначовал же *музика оплодзує клїтинки добрих особинох хтори чловек ноши у* *шерцу*. Добра музика значела добри порядок (шор), а нє добра нєшор у держави. Пейц тони їх скали представяли пейц елементи, а познєйше скала зоз 12 тонох, 12 мешаци у року. Музику виводзели на значних церемонийох а познали и хасновали велї инструменти.

Индия, тиж придавала вельку значносц музики. Думали за ню же є божески дар, хтори треба врациц Богом зоз писню и граньом. Индийска скала була барз подобна зоз китайску - була пентатонска (составена зоз 5 тонох). Єден зоз найстарших їх инструментох то вина (зоз седем струнами и резонанцу), а почитовали и хасновали инструмент дзвони. Векшину тих податкох историчаре пренаходзели зоз релиґиозно-филозофских кнїжкох, *веда.*

Музика у Палестини дожила розвой под час Давида и Соломона. Єврейом музика служела под час богослуженя, алє є окремна прето же им нє представяла маґийне средство. Зоз музику ше нє заношели алє зоз ню виволовали шветочне розположенє. Мали богати фонд инструментох: трианґли, роги, буґни, пищалки, гарфи, лутнї итд. Шпиванє їх псалмох и хорске шпиванє превжала штредньовиковна католїцка музика.

## Антика

Гудак грає на аулосу (пренайдзене коло 480 п.н.е., Сицилия)У античней Греческей, держава ше старала о розвою уметносци а у центре їх уметносци була вше музика. Таке интересованє за уметносц настало на фактох же ше у Греческим нашлїдству култури находзел скарб цалого народу. О греческей музики записани лєм коло 12 записи, алє о нєй ше вельо зна зоз литератури, та ше так дознава же музика мала визначну улогу у держави и дружтву, воспитаня младежи и митолоґиї. Напр. Аполон, Бог (медзи другима) слунка, значи злоги и щесца, бул защитнїк и Бог музики. Музика була присутна ширше: шпивало ше у хору лирских писньох, славело богох зоз гимнами а и у драми музика мала важацу улогу. Були и таки часи кед шицки хлопи до трицец рокох мушели мац обуку у державних музичних школох. Исновали *Питийни танци*, музично-уметнїцки пандан олимпийским. Розвили теорию музики и мали скали хтори доставали мена по покраїнох: дорска, фриґийска и лидийска. Инструменти: китари, *лири* и други струново инструменти мали приписани особини и прикмети преглїбйованя людских чувствох и уношенє складу, а дуйним моц возбудзеня и доводзеня до екстази.

*Epitafio de Sícilo*
Кед Римлянє покорели Греческу, превжали и їх музику, инструменти и нотне писмо, од других народох труби, алє тоту музику далєй нє усовершовали та єй вреднсоц опадла. Нє мали таки музични смисел и схопносци та им музика служела лєм за прикрашованє и злєпшовнє госцинох, приредбох и танцох. Тоту музику зачувал филозоф Боетиус у дїлу *De institutione musica,* на хторa oснова вкупнeй нєшкайшей музики.

## Штреднї вик

*Breves dies hominis*
Музика у штреднїм вику ше розвивала до двох напрямох: церковну (сакралну) и народну (шветовну) музику. Старша сакрална музика ше надовязує на жидовску (єврейску) и греческо-римску а превжала вельо того и од нєхристиянских народох, першенствено восточних, хтору схопно хасновала у своїм литурґийним шпиваню. Важна часц литурґийней музики по нєшка то грегориянске шпиванє єдногласне и нєпременлїве церковне шпиванє.

Грегориянски корал записани зозо квадратну нотациюЗборнїк таких церковних (мисових) нашпивох составел и пречисцел зоз сотруднїцством своїх бенедиктинцох до кнїжки Антифонарий папа Ґрґур I (Грегор I), та го наволуєме реформатор литурґийней музики. Зоз Риму ше таке шпиванє розширело по цалим християнским швеце, хторому у тим допомогнул Карло Вельки.
Шветовна музика у 12. вику достала нову файту писньох хтору пестовали *трубадури*. У нїх найчастейше тексти о геройских витязко-воєних и любовних збуваньох, їх вирносц, почитованє, добродїйносц итд. У Нємецкей таки шпиваче наволовани м*инезенґери* и мали ,,правилнїки” за трубадурох по хторих ше учела уметносц. Шицки вони були путуюци музичаре, хторих власц и церква преганяли, алє их народ любел. Прето же були весели,

Музичар грає на тедишнєй виолишалїви, лєгкодумни, а обєдиньовали велї занїманя до єдного. Знали грац и по дзевец инструменти, видумовац рими, жонґлеровац, имитовац гласи животиньох итд.

Констатнно зоз розвиваньом воовбще музичних формох и жанрох вирабяли ше и усовершовали стари инструмети хтори поставали вше популарнєйши. Погоотву их хасновали такв. *путуюци музичаре*.

## Ренесанса

Як цо и шицки други файти уметносци, музика теди дожила препородзенє и означела конєц вязи зоз штреднїм виком. Зявює ше интересованє за култни досцигнуца антики, и жаданє же би ше антика приказала у препородзеним руху. Пренаходок було друкованє нотох- 60 роки после Гутербенґовей иновациї штампаня.

"Амиkус меус", Томас Луиса де ВикториoМузика ренесанси ма ясни прикмети виразу и єдноставни форми. Музични ,„майстрове” ренесанси то Дьовани Луидї да Палестрина, Орландо ди Ласо и Словенєц Якоб Ґалус-Петелин.

Свойофайтову вязу штреднього вику и ренесанси твори епоха ґотики. Теди уж фонд инструментох повекшани: найрозширенши инструмент то фидел (нєм. *Fiedel)*, предходнїк нєшкайших смикових инструментох. Постояли гарфи, лири, лутня (нєпременєна по нєшка), роги, пищалки, дзвончки, буґни. Зявели ше и орґулї (теди такв. кралїца инструментох) клавикорд и чембало-предходнїки клавира.

## Барок и рококо

Уметнїцки стил барока, бул одгук и напредованє на подручю шицких наукох, хтори теди примаю прикмети подобни нєшкайшим - астрономия, математика, и физика доживюю препородзенє, поступно уводзени капиталистични систем у дружтве, виходза перши новини, основана пошта, конструовани ґлобус итд. Попри того барок заш лєм ище вязани за церкву, точнєйше за процес реформациї, прето же церква мала жаданє прицагнуц вирнїкох зоз розкошносцу и вонкашнєй блїащацосци, вонкашней красоти. Барок бул найвиразнейши, там дзе процивреформация була наймоцнєйша, у Италиї, Нємецкей, Австриї, Шпаниї, Польскей.

Найпознатши композитре барока були: Йоган Себастиян Бах, и Ґеорґ Фридрих Гендл а познати и Генри Персел, Франсоа Купрен, Какини, Антонио Вивалди, Жан Батист Лили, Шуц. Барок барз наквицени, з вельо прикраскох, и викруцених линийох. До музики принєсол полифони стил, ознаки за динамику и темпо, нови файти дїлох (опера, свита, ораториюм, кантата и други).

У другей половки 18. вику барок преходзи до рококо епохи, окреме у Французкей. Рококо и початок класики ше у музики наволує як *ґалантни стил*, а характеристика му мали чаривни, кратки форми; гедонистични є и нє таки формални. Його важни представнїки то синове Й. С. Баха – Кристиян Бах и Карл Филип Емануел Бах и други.

Значне надпомнуц же у тим периодзе барока у музики нє одвитую вше роки барока у других уметносцох (кнїжовносци, малярстве), прето их треба розпатрац окреме.

## Класицизем

Нови, вельки период започал коло 1730. року. Класичне у нїм то совершене єдинство форми и змисту а вола ше и Бечска класика. Теди ше найвецей усовершела и воздзвигла сонатна форма а усовершели ше и симфония, смикови квартет и класична опера.

Найзначнєйши ,,майстрове” класики, бечски класичаре то тройка Йозеф Гайдн - Волфґанґ Амадеус Моцарт - Лудвиґ Ван Бетовен, з тим же Бетовен залапел и часц романтизма. Були и други значни композиторе як цо то Луидї Бокерини, познати по камерней музики, Доменико Чимароза, найвекши заступнїк опери Буфо (шалїва опера), Дьовани Батиста Перґолези и други.

Дзепоєдни аналитичаре, музиколоґи за класику думаю же ту спада и барок и романтизем алє то лєм период од 1730. по 1820. рок. Правилнєйша би була назва озбильна музика, алє и таке мено нє барз примерене, прето же клацисизем (класика) нє муши буц озбильна, алє є озбильна у одношеню на сучасни жанри.

## Романтизем

То стил 19. вика у хторим преовладую фантазия и чувства. Настава як реакция на нєвипольнєни обецунки Французкей револуциї, нєзадовольни и розчаровани уметнїк ше поцагує до себе, до прешлосци-понайвецей до штреднього вику. Поцагує ше и до природи, велїх роматичарских дїлох ше велїча жуборенє потока, сущанє лїсцох, рочни часци. Так ше зоз одходами до природи, до валалу- розвивала и заинтересованосц за фолклор, за шицко народне. Тото тиж мотивує родолюб'є, так же велї романтичаре були борци за права народа.

За романтизем значни кратши дїла, хвильково возбудзеня; мелодия тераз єдноставна, без скокох. Аж пребарз єдноставна и «проста», та нараз скоковита, возбудзуюца, гнїваца. Тото цо дакеди було нє складне, дисонантне, тераз ше му дава предносц, а шицко заш лєм звучи барз добре – а то причина прецо ше о даєдних интервалох и акордох думало у даєдних епохох же су дисонантни а у даєдних же су нє дисонантни. Романтизем барз богати зоз ритмичнима и мелодийнима елементами, а поготову зоз цикавима гармониями и вше пренаходзени нови интерпретациї. Найзначнєйши композиторе романтизма то Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фредерик Шопен, Рихард Ваґнер, Йоганес Брамс, Франц Лист и други.

## Елементи и одреднїци музики

Векшина фаховцох ше складаю–потвердзую же елементи музики то:

* тон (хтори одредзує мелодию и гармонию)
* ритем (и його компоненти темпо, розмир и артикулация)
* динамика
* прикмети тона як цо то тембр и текстура тона

У музичним виводзеню важне фразованє, а воно вєдно зоз темпом и динамику дава музичному дїлу красоту, и у подполносци завиши од виводзача. У музики постоя и *прикраски,* музични орнаменти хтори зоз краткима вименками тонох „танцую” коло главного тона у мелодиї.

## Музична нотация

Способ означованя  и  писанє тонох на паперу ше наволує *музична* *нотация*, и вона предуслов практичного виводзеня музики, т.є. едукує ше од самого початку ученя музики; од основного по найвиши академски уровень. Нотация ше през вики розвивала ище од старогреческей нотациї. У штреднїм вику *Ґвидо Арецо* розвил *неуми* зоз хторима ше означовлао и писало грегориянске шпиванє, а поставел их зоз штирома офарбенима смужками. Зоз нїх ше розвило коралне нотне писмо, у форми квадрацикох, а од нього нєшкайше нотне писмо зоз пейцома линиями (линийни систем).

Саутерлидекен, голандски псалми, обyвени 1540. roku у Антверпену
Ґвидо Арецо розвил *солмизацию*, (до, ре, ми, фа, со, ла, си, до) назви тонох хторо ше хасновало у шпиваню а познєйше ше ґу тому додала и *музична абецеда (c, d, e, f, g, a, h, c)*.

## Подзелєнє музики

Музилу барз чежко подзелїц и направиц точни катеґориї подзелєньох, пре єй комплексносц. Медзитим, векше пообщенше подзелєнє мож одредзиц :

**по тим зоз чим ше виводзи музика: вокалну - музика хтора ше шпива т.є. виводзи ше зоз шпиванима тонами;
* инструменталну – музика хтора ше грає, т.є. хтора ше виводзи-грає на инструменту;
* вокално-инструменталну – комбинация обидвох наведзених способох.

**По наслову дїла музика може буц: програмна - уметнїцки дїла хтори маю одредзени наслов хтори одкрива музични змист (програм). Шицки вокални дїла спадаю до тей файти, прето же маю тескт-слова, а зоз тим и наслов.
* абсолутна – музични дїла хтори зоз насловом одкриваю авторову задумку (гоч, нормално, и вони маю програм). Таки дїла найчастейше ноша мено лєм по ознакох за темпо, форми композициї итд. напр. *Алеґро, Рондо, Престо* итд.

Постої широке подзлелєнє музики по жанрох а ридше по красоти.

## Одредзенши приступ музики-материял музики

Музика оформює час (за розлику од малярства хторе оформює простор). Музика ше може дожиц лєм у цеку часу. Пре таки причини музика по дефинициї муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового и основного материяла (тонох). Окрем ритма, музика може буц ушорена спомоцу мелодиї (рядошлїд розличиних висинох тонох) и гармониї (источасно одредзених висинох тонох).

Точна дефиниция цо то музика а цо нє, нєможлїва. Нє обовязуюце же музику твори чловек, поготово кед ше вежнє до огляду шпив птицох и подобни звуки зоз природи. Безбрижне гвизданє, звуки рушаня локомотиви як и штимованє инструментох; то други гранїчни случаї и ситуациї при хторих кажде пробованє поставяня оштрих гранїцох медзи музику и „нє-музику“ нєможлїве. На концу- кронца, аванґардни композиторе 20. вику зошицким свидомо поцагли гранїци музики так же ше одрекли и пременєли оформйовац ритем, гармонию а поготову мелодию; у концертних салох пущали знїмки звукох зоз шицких можлївих животних обласцох, як и звуки витворени спомоцу ґенератора случайносци (алеаторика) а нєритко и цихосц декларована як музика (Джон Кейдж).

## Наука о музики

Наука о музики и єй дисциплини облапює з научней точки патреня наставанє и розвой музики, єй творительох - композиторох, їх дїла и виводзачох (оркестер) як и музични инструменти.

Велька дворана Моцартеума, сцена зоз оркестром (Салцбурґ)
Дальши напрямки виглєдованя музики тиж теория музики хтора анализує музику и дава упутства за єй компонованє, и єй кральвска дисциплина гармония тиж музична социолоґия и музична психология.[17]

Музични дисциплини ше можу подзелїц до трох групох:

* систематски музични дисциплини: музична социолодия, музична естетика, музична акустика, музичка педадогдия, музичка психолодия, етномузиколоґия.

* применєни музични дисциплини: музична критика, познаванє музики, конструованє инструментох

* историйни музични дисциплини: познаванє инструментох, нотациї, складу, музичних жридлох, иконоґрафия, стилистика, пракса виводзеня музики.

## Файти, форми, жанри и стили

Зоз систематизацию музики по интерсубєктивних критериюмох занїмаю ше дисциплини познаваня: файти музики и музични форми як и стилистика. Наука о музики направела-класификовала вецей димензиї ушореня, од хторих даєдни ше баржей а даєдни з менєй успиху хасную.

## Социолоґийни аспекти музики

Вельо єст приклади о важносци музики и єй улоги у дружтву и животу чловека. Мартин Лутер значенє музики поставял такой после теолоґиї, а у прешлосци музичне образованє було зошицким узвичаєне (за висши уровнї дружтва). Популарносц музичних фестивалох уж вельо роки нєпрестава и нєопадує. Приклад *Евровизия* розширює поняце Европи глїбоко до Азиї. Гимна-святочна писня єдна з основних державних симболох каждей жеми.

## Применьованє музики

Музика нє муши буц виводзена лєм на концертох, нєшка вона може буц присутна на велїх местох и хаснує ше за рижни наменки:[20]

**Лїченє зоз музику**

Од давна познати уплїви музики на людски чувства, та тот конар лїченя давно зажил. Перши описал вплїв музики на душу Ал-Фараби ище коло ( 872—950.року). У 17. вику пришло ше до заклюеня же музика и танєц винїмково помагаю превозисц меланхолию и стрес.

**Филмска музика**

То музика хтора компонована окреме за филм, може буц написана и пред тим як є похаснована у филму. Значенє музики и хаснованє у филму у тим же твори и помага промоцию филма, хаснує ше ю прето же стимулує емоцийну повязаносц зоз збуваньом, а часто помага характеризациї особох-актерох у филму. Велї филмски композициї постаню популарни и споза филмох, и часто ше ознова виводза (Тема Джона Вилиямса зоз *Шиндлеровей лїстини* и *Гвиздова война* (серб. *Звездани рат)*; насловна музика Макса Стейнера зоз филма *Прелєцело з витром* (серб. *Прохујало са вихором)* и др.).

**Воєна музика**

Нєшка воєна музика ше найчастейше практикує на церемонийох, гранє гимнох, подзвигованє заставох, юбилейох, построяваня войска и под., алє у прешлосци мала и практичне значенє. У воєним галайку - звук труби алє и буґни преношел заповид, прето же ше музика лєпше чула од заповеднїкового гласа. Воєна музика поєдноставена, єй обсяг инструментох творя рижни файти бубньох и дуйни инструменти. Звичайно ше хасную пре практични причини - шицки инструменти ше лєгко преноша. Зоз воєней музики розвила ше музика за плехово инструменти, (такв. дуйна плех музика).

## Музична педаґоґия

Музична педаґоиґя ше витворює през орґаниоване образованє у школских установох по вертикали од предшколских установох, основних музичних школох, штреднїх и як закончуюца фаза високе музичне образованє на универзитетских академийох, фалкултетох, конзерваториюмох.

## Музичне образованє у Сербиї

Формални систем музичного образованя у Сербиї ма длугу традицию и орґанизоване є на вецей уровньох:

* **Предшколске музичне образованє:** Реализує ше у предшколских установох (оводох) през музични активносци и музични бависка, часто зоз потримовку музичних сотруднїкох.
* **Основне музичне образованє:** Тирва шейсц роки и одвива ше паралелно зоз основну школу обчого типа. Школяре сами вибераю главни предмет (инструмент або соло шпиванє - у познєйших класох) :и нащивюю наставу солфедя и теориї музики, а познєйше од 4 класи и камерну музику, хор або оркестер. Образованє у основней музичней школи предуслов за упис до штреднєй музичней школи.
* **Шреднє музичне образованє:** Тирва штири роки и дава глїбше фахове образованє. Постоя различни образовни профили:

♦ **Музични виводзач** (инструменталиста або шпивач): Фокус на главним предмету и виводзаштву.

♦ **Музички сотруднїк-теоретичар:** Фокус на теорийских дисциплинох (гармония, контрапункт, музични форми, история музики, солфедьо).

♦ **Дизайнер звука:** Образованє за роботу у обласци занїманя и обробки звука.

♦ **Етномузиколоґ:** Образованє у обласци традицийней музики.

▶ **Високо музичко образовање:** Одвива ше на факултетох и академойох музичней уметносци. Главни институциї у Сербиї то:

* Факултет музичних уметносцох Универзитету уметносци у Беоґраду
* Академия уметносцох Универзитету у Новим Садзе
* Филолошко-уметнїцки факултет у Краґуєвцу (ФИЛУМ) - Оддїл за музичну уметносц
* Факултет уметносци Универзитету у Нишу

Тоти институциї понукаю основни академски, мастер академски и докторски студиї у розличних обласцох (виводзашство, композиция, дириґовање, музикология, етномузиколоґия, музична педаґоґия, музичнатеория, дизайн звука).

Попри специялизованих музичних школох, предмет **Музичка култура** (у основней школи) и **Музична уметносц** (у ґимназийох) представяю важну часц общго образованя зоз цильом розвою основней музичней писменосци и култури при шицких школярох.

Змисти музичного образованя облапяю широки спектер дисциплинох: гранє на инструментох, соло шпиванє, солфедьо, теория музики, гармония, контрапункт, музични формии, история музики, етномузикология, камерна музика, оркестерске и хорске музицикованє, дириґованє, композиция, дизайн звука итд.

У настави музики хасную ше рижнородни дидактични методи. Попри традицийних методох подучованя инструмента/гласа и теориї, тоти компоненти розвити и уплївую на педаґоґийни приступи у роботи.

У пракси музичного образованя у Сербиї найчастейше ше комбиную елементи традиционалней настави зоз досягами сучасней музичней педагогиї.

## Значенє музичного образованя

Вельочислени випитованя потвердзую позитивни уплїв музичного образованя на вкупни розвой поєдинца:

* **Коґнитивни развой:** Злєпшаованє мемориї, концентрациї, просторного резонованя, математичних способносцох, схопносц ришованя проблемох.
* **Емоцийни розвой:** Развиванє емоционалней интелигенциї, способносци виражовня чувствох, зменшанє стресу.
* **Социялни развой:** Ученє сотруднїцства, тимскей роботи, дисциплини, одвичательносци (окреме през ґрупне музиковнє).
* **Културни развой:** Упознаванє своєй и култури других народох, розвиванє чувства за културни идентитет.
* **Развой финей моторики** (при инструменталистох поготов).
* **Обще благостанє** и квалитет живота.

## Ґалерия

* Музичаре граю на рижних инструментох (малюнок Абрахама Босеа 1635. року)
* Партитура, *Добре темперовани клавир ч.II*
* Нотни запис акорда
* Дакедишня машина за друкованє нотних публикацийох
* Звучна видлїчка
* Шпивач и корепетитор

## Литература

* Seashore, C. E. (1938). Psychology of music. New York: Dover Publications.
* Harwood, Dane (1976). „Universals in Music: A Perspective from Cognitive Psychology” Ethnomusicology. 20 (3): 521—33. JSTOR 851047. doi:10.2307/851047.

## Вонкашнї вязи

* Muzika kao terapija: Kako omiljene pesme mogu pomoći našem mozgu i srcu eklinika.telegraf.rs
* Musical Terms
* „Monthly Online Features From Bloomingdale School of Music”. Архивирано из оригинала 29. 05. 2016. г.

## Референци