# Сербия

| Република Сербия Република Србија
 |
| --- |
| Застава СербиїГерб СербиїГимна Боже правде |
| Сербия на мапи Европи **Сербия** на мапи Европи
 |
| **Главни варош** | Беоґрад
 |
| **Поверхносц** | 88,361 km²
 |
| **Жительство** | 6 974 289 (2021)
 |
| **Урядови язик** | сербски
 |
| **Форма держави** | унитарна парламентарна република
 |
| **Предсидатель** | Александар Вучич
 |
| **Премиєр** | Дюро Мацут
 |
| **БДП (номинални)** | $92.55 млрд (2025)
 |
| **Валута** | динар (RSD)
 |
| **Часова зона** | UTC+1 (жима), UTC+2 (лєто)
 |
| **Интернет домен** | .rs
 |
| **Телефонски код** | +381
 |

**Сербия**, урядово **Република Сербия** (серб. *Србија*, *Република Србија*) то держава юговосточней и централней Европи. Официйни урядови язик сербски. Главни город/варош Беоґрад. З векшей часци залапює Балканске полуострово, а з меньшу Панонску ровнїну. Гранїчи ше на сиверу зоз Мадярску, на сиверовостоку зоз Румунию, на востоку зоз Болгарску, на югу зоз Сиверну Македонию, на югозаходу зоз Албанию и Чарну Гору, а на заходу зоз Босну и Герцеґовину и Горватску.

Сербия ма коло осем милиони жительох. Главни и найвекши варош Беоґрад, хтори спада медзи найстарши и найвекши вароши у юговосточней Европи. Урядови службени язик сербски, а валута сербски динар.

После насельованя Сербох на Балкан у цеку 6. и 7. вика, Серби у вчасним штреднїм вику основали даскельо держави. Штредньвиковна Сербия 1217. постала кральовина, а вершину досцигла 1346. кед є преглашена за царство. После турского налєта, Сербска деспотовина обстала по 1459, кед спадла под власц Османского царства. Концом 17. и спочатку 18. вику, Хабзбуршска монархия поцисла турску власц зоз Бачкей, Сриму и Банату, а дочасово и зоз централней Сербиї. На початку 19. вика, Сербска револуция установела националну державу як першу уставну монархию у реґиону, хтора 1878. здобула державну нєзависносц, а 1882. постала кральовина. Ошлєбодзенє Старей Сербиї витворене 1912.

Сербия, после катастрофох, людских и материялних утратох у Першей шветовей войни и зєдинєньом зоз бувшу Хабзбуршску коруновану Войводину (и другима териториями), постала соснователь и состойна часц заєднїцкей держави зоз векшину Южних Славянох першобутно у Кральовству Сербох, Горватох и Словенцох (познєйше пременнованей до у Кральовини Югославиї), а потим до Социялистичней Федеративней Републики Югославиї, Союзней Републики Югославиї и Державней заєднїци Сербиї и Чарней Гори. Року 2006, после отриманого референдума у Чарней Гори, народи ше мирно розишли и Державна заєднїца престала исновац, а Сербия, на основу Уставней повелї, наставела державно-правни континуитет зоз Србию и Чарну Гору.

У составе Сербиї находза ше и два аутономни покраїни: Войводина и Косово и Метохия. Од часу кед НАТО бомбардовал Югославию, Косово и Метохия ше находзи под протекторатом Зєдинєних нацийох. Дочасово институциї самоуправи на Косову и Метохиї, дзе жителє преважно Албанци творя етнїчну векшину, 17. фебруара 2008. єднобочно и процивправно (процивно Уставу Сербиї зоз 2006. и Резолуциї Совита безпечносци УН 1244) преглашели нєзависносц, хтору Сербия, и велї други держави и Зєдинєни нациї нє признаваю.

Сербия член Зєдинєних нацийох, Совиту Европи, Организациї за европску безпечносц и сотрудзованє, Партнерства за мир, Организациї за чарноморске економске сотруднїцство, Централноевропского контракта о шлєбодней тарґовини, Азийскей банки инфраструктурових инвестицийох, а приступює Шветовей тарґовинскей орґанизациї. Од 2014. догваря ше о приступу до Европскей униї. Сербия ше од 2007. формално притримує политичней войней нєутралносци. Привреда Сербиї зоз висшим штреднїм приходом, зоз доминантним услужним сектором, провадзеним з индустрийним сектором и польопривреду. (Жем високо ранґирована на индексу гуманого розвою, индексу ґлобалней дружтвеней рухомосци, тиж и индекс ґлобалного мира.

## Ґеоґрафия

### Положенє

Топоґрафска мапа Сербиї
Сербия ше находзи на крижней драги медзи штредню и южну Европу, на Балканским полуострове и у Панонскей нажини. Вона лєжи од 41° по 47° сиверней ґеоґрафскей ширини и од 18° по 23° восточней ґеоґрафскей длужини. Держава облапя 88.499 km (зоз спорну територию Косова и Метохиї), цо ю поставя на 113. место у швеце; без Косова, вкупна поверхносц виноши 77.474 km², з чим би була 117. у швеце.

Єй вкупна длужина гранїцох виноши 2.027 km (з Албанию 115 km, з Босну и Герцеґовину - ентитетом Република Сербска - 302 km, з Болгарску 318 km, з Горватску 241 km, з Мадярску 151 km, з Македонию 221 km, з Чарну Гору 203 km и з Румунию 476 km). Цала гранїца Косова з Албанию (115 km), Македонию (159 km) и Чарну Гору (79 km) под контролу гранїчней полициї Косова.

Сербия третирує 352 km длугоку гранїцу медзи Косовом и остатком Сербиї як „административну линию”; вона под заєднїцку контролу гранїчней полициї Косова и сербских полицийних моцох, а ма 11 преходи.

Панонска нїжина закрива сиверну трецину жеми (Войводину и Мачву), док ше восточни верх Сербиї пресцера у Влашскей нїжини. Релєф централней часци жеми, з центром у шумадийскей реґиї, состої ше углавним з брегох у хторих чечу рики. Гори доминую на южней трецини Сербиї. Динарски гори ше пресцераю на заходзе и на югозаходзе и провадза цеки Дрини и Ибру. Карпати и Балкански гори ше пресцераю у напряме сивер-юг у восточней Сербиї.

Стари гори у юговосточней часци жеми припадаю горскому венцу Родопох. Надморска висина ше руша од верху Миджор, Старей Гори, з 2.169 m (найвисши верх у Сербиї, окрем Косова) по найнїзшу точку хтора ма лєм 17 m нєдалєко од рики Дунай при Прахове. Найвекше озеро  Дєрдапске (163 km²), а найдлугша рика цо преходзи през Сербию то Дунай (587,35 km).

### Релєф

Сиверну часц Републики забера ровнїна, а у южних предїлох ше находза бреги и гори.

Єст вецей як 30 горски верхи цо маю  понад 2.000 m надморскей висини, а найвисши верх Велька Рудока (на Гори Шари) з висину 2.660 m. Горски релєф Сербиї пояшнює зявенє велїх  каньонох, клисурох и пещерох (Ресавска пещера, Церемошня, Рисовача). Найнїзша точка ше находзи на тромеджи з Румунию и Болгарску, на улїве Тимоку до Дунаю, на 28-36 m надморскей висини. Делиблатска писковина представя ґеоморфолоґийни и еколоґийно-биоґеоґрафски феномен нє лєм Панонскей нїжини, алє и цалей Европи. У нєй клима полустепска, находзи ше у южним Банаце и єдно є спомедзи ридких прибежищох за велї специфични файти флори и фауни, хтори у европских и шветових розмирох представяю природни ридкосци.

Дзиви конї на Старей гори
* Найвисша точка: Велька Рудока, Гора Шара (2.660 m)

* Найнїзша точка: Улїв Тимоку до Дунаю (28 m)

* Найвекше озеро: Дєрдапске озеро (163 km²)

* Найдлугша рика: Дунай (587,35 km)

* Найвекши город: Беоґрад (1.659.440 жит.)

### Гори

Найвекшу часц териториї Сербиї забераю гори, хтори творя горску реґию. Вона ше пресцера од Панонских брещкох на сиверу по чарногорску, албанску и македонску гранїцу на югу. Од заходу ґу востоку пресцера ше од босанско-герцеґовскей по болгарску гранїцу.

Гори Сербиї ше дзеля на:

Суха гора; у Сербиї єст 165 гори
* Родопски гори

* Карпатско-балкански гори

* Динарски гори

* Островски гори

Найвисши верхи Сербиї тоти:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Верх** | **Висина** | **Гора** |
| Велька Рудока
 | 2.660 m
 | Гора Шара
 |
| Дєравица
 | 2.656 m
 | Проклетиї
 |
| Чарни верх
 | 2.585 m
 | Гора Шара
 |
| Гусам
 | 2.539 m
 | Проклетиї
 |
| Боґдаш
 | 2.533 m
 | Проклетиї
 |
| Жовти камень
 | 2.522 m
 | Проклетиї
 |
| Люботен
 | 2.498 m
 | Гора Шара
 |
| Ветерник
 | 2.461 m
 | Копривник
 |
| Чарни крас
 | 2.426 m
 | Проклетиї
 |
| Гайла
 | 2.403 m
 | Гайла
 |

Панонска нїжина представя барз важну обласц Сербиї. Вона забера Войводину, сиверну, ровнїнску часц Сербиї и узке пасмо южно од рики Дунаю и Сави.

Найвакша часц Панонскей нїжини лєжи спод 200 m надморскей висини, а „ровнїнску идилу” губя островски гори, алувиялни ровнї, лесово заровнї и писковини. Островски гори представяю остатки спущеней часци старей маси, т.є. нукашнїх Динаридох. Песцераю ше од заходу на восток. То стини розличней старосци: палеозойски сланци, мезозойски вапнянїк итд. Схили Фрушкей гори и Вершецких горох з орґанских неоґених седиментох и плеистоцених наскладох лесу.

Горнє Подунавє при Апатинє, єден з мочарох цо остали и УНЕСКО резерват биосфериПростори нєшкайшого Панонского басену дараз закривал праокеан Тетис, зоз чиїм поцагованьом и настал Панонски басен. З поцагованьом, Тетис за собу зохабел барз плодну жем, та ше прето Панонски басен вола ище и „житнїца Сербиї”. За простори тей реґиї характеристична чарна жем (або чарножем), як файта глїни. Медзитим, зявює ше и такволани деґрадовани чарножем, як и плодна алувиялна жем и гайово жеми.

Привреда тей обласци добре розвита и як вельки привредни центри зявюю ше Нови Сад, Суботица, Беоґрад, Зомбор, Зренянин, Кикинда, Сримска Митровица, Шабац, Смедерево и Пожаревац. Пре барз плодну жем, добре розвита польопривреда, а найбаржей ше спомедзи овоци пестує: шлївки, яблука, грушки, орехи, черешнї, вишнї, кайси, брескинї; спомедзи желєняви: капусту, пасулю, парадичи и паприґу; спомедзи житаркох: кукурицу, жито, раж, ярец; спомедзи индустрийних рошлїнох: слунечнїк, цукрову цвиклу, хмель, мак. Найзначнєйша польопривредна продукция то продукция виновей лози и продукция вина.

Рики и рични злїви у Сербиї
### Води

**Леґенда: Дунай
* Велька Морава
* Заходна Морава
* Южна Морава
* Сава
* Дрина
* Колубара
* Тимок
* Били Дрим
* Еґейске морйо

Векша часц Сербиї припада зливу Дунаю (81.646 km² т.є. 92,4%), хтори и сам чече през сиверну Сербию у длужини 588 km. Окрем Дунаю, плївни ище по цалим своїм цеку през Сербию рики: Сава (206 km), Тиса (168 km) и Беґей (75 km), а з часци плївни  Велька Морава (3 km од 185 km) и Тамиш (3 km од 118 km). Други вельки рики, з длужину цеку през Сербию хтора векша як 200 km, тоти: Заходна Морава (308 km), Южна Морава (295 km), Ибар (272 km), Дрина (220 km) и Тимок (202 km). Часц югу Сербиї припада злїву рикох Били Дрим у Метохиї и Радика у Гори (4.771 km² т.є. 5,4%) хтори чечу ґу Ядранскому морю. Злїви рикох Пчиня, Лепенац и Драґовиштица на юговостоку Сербиї припадаю еґейскому злїву (1.944 km² т.є. 2,2%). Коло рикох, у Сербиї понаправяни и велї штучни канали, хтори служа за одбрану од вилївох, наводньованє жеми, плївбу и други наменки. Їх вкупна длужина виноши 939.2 km, од чого за ладї по 1000 t плївни 385.9 km. Найвекша система каналох ше находзи у ровнїнскей часци жеми и позната є под назву Канал Дунай-Тиса-Дунай, спрам назвох рикох хтори повязує.

Каньон Увцу
Векшина озерох у Сербиї полиґенетского походзеня, а найвекше медзи нїма то Дєрдапске озеро, поверхносци 178 km² (з румунску часцу: 253 km²), хторе по наставаню штучно-акумулацийне озеро, направене з преградзованьом Дунаю. Други векши штучни озера у Сербиї, з поверхносцу хтора векша як 10 km², тоти: Власинске озеро (на рики Власини, 16 km²), Перучац (на рики Дрини, 12,4 km²) и озеро Ґазиводе (на рики Ибру, поверхносци 11,9 km²). Найвекши природни озера Паличске озеро поверхносци 5,6 km² и Биле озеро поверхносци 4,8 km², хтори ше находза у Войводини. На високих горох югу Сербиї зявюю ше ґлациялни озера, як цо Дєравицке на Проклетийох або озера на Гори Шари, док ше зошицким на сиверу зявюю, иншак ридки, еолски озера, Паличске (5.6 km²) и Лудожске. Окрем нїх, у Сербиї нєшка єст ище два ґрупи природних озерох и то тоти: красово (Жаґубицке жридло) и рични озера (Русанда, Царска бара), док тектонски озера, хтори було у прешлосци, з часом нєстали. У даєдних пещерох Сербиї ше зявюю под'жемни, т.є. пещерски озера, як наприклад озера у Раваницкей пещери.

Найвисши водопад у Сербиї то Копрен на Старей гори сиверовосточно од Пироту. Високи є 103,5 m и ма даскельо каскади зоз штреднїм падом 56,4 ступнї. Други по висини Єловарник (71 m) на Копаонику, хтори ма три пошлїдовни каскади, а треци Пильски на Старей гори (64 метери). Найвекши и найдлугши каньон Сербиї и Европи то Дєрдап на Дунаю, док найвекше ричне острово Сербиї Острово у Дунаю при Костолцу, поверхносци 60 km².

### Клима

Сербия ше находзи на копновей маси Балканского полуострова хтора окружена з цеплима морями (Ядранским, Еґейским и Чарним) док ше на сиверу опера на европски континент. Додатни важни фактор хтори одредзує климу Сербиї то релєф. Звекшого мож повесц же у Сербиї панує континентална клима на сиверу, умереноконтинентална на югу, и горска клима на високих горох. Жими у Сербиї кратки, жимни и шнїгово, док лєта цепли. Найжимнєйши мешац януар, док найцеплєйши юлий. Найнїзша температура зазначена у Сербиї -39,5 °C (13. януара 1985. у населєню Караюкича Бунари на Пештеру), а найвисша 44,9 °C (24. юлия 2007. у Смедеревскей Паланки). Штредня рочна температура у Сербиї: 10,9 °C (предїли спод 300 m надморскей висини), 10 °C (300-500 m), 6 °C (1000-1500 m), 3 °C (над 1500 m). Штреднє рочне количество паданьох виноши 896 mm. Найвецей дижджу єст у юнию и маю, док найсухши фебруар и октобер.

Найзначнєйши  витри Сербиї тоти:

* *кошава* (жимни и сухи витор характеристични за сивер Сербиї)

* *сиверац* (жимни и сухи сиверни витор)

* *моравац* (жимни и сухи; приходзи зоз сиверу и дує по долїни Морави)

* *южни витор* (цепли и сухи; дує з югу по долїни Морави)

* *югозаходни витор* (цепли и влажни; приходзи з Ядрану и доходзи по Заходну Сербию)

### Флора и фауна

Обични рис у Сербиї зоз законом защицена файта; пре малочислену популацию, порядни лови на риса нє дошлєбодзени
Панчичова оморика
Биоґеоґрафски, на териториї Сербиї єст два зонални веґетациї (односно, два биоми) – векша часц поверхносци припада биому широколїсцастих и мишаних лєсох умерених предїлох, док предїли над горню лєсову гранїцу припадаю биому тундрох (алпийски тундри). У рамикох лєсового биому присутни штири екореґиони: балкански мишани лєси (забераю найвекшу часц териториї южно од Сави и Дунаю), панонски мишани лєси (забераю Панонску нїжину з рубцовима предїлами), динарски мишани лєси (мала поверхносц у югозаходней часци Сербиї) и родопски горски мишани лєси (мала поверхносц юговосточней часци Сербиї). У рамикох биому тундрох розвита високогорска лїсцаста веґетация алпийских пажицох и каменярох. Коло зоналней веґетациї, заступени и други веґетацийни форми, у зависносци од локалних условийох. Панчичова оморика то ендемит подруча Подриня, заходней Сербиї и восточней Сербскей (околїско Вишеґраду). Мено достала по сербскому ботанїчарови Йосифови Панчичови хтори ю одкрил на гори Тари 1875. року, при валалє Заовине и Растишта. Панчичова оморика ценке, струнке, до 50 m високе вичножелєне древо.

Фауна Сербиї досц рижнородна, цо значи же вельке число животиньских файтох хтори реґистровани на териториї Европи присутне и у Сербиї. Податки гваря же ше у водох и коло нїх находза 110 файти рибох и 20 файти водожемцох, же на териториї Сербиї жию найменєй 45 файти шмикачох, коло 260 файти птицох гнїздачкох и 94 файти цицарох. Найчастейши файти дзивини у Сербиї то европски єлень, єлень лопатар, сарня, дзива коза, муфлон, дзива швиня, медведз, куна златка, била куна, язавец, вивирка, обични пух, заяц, ласица, вовк, обични рис, шакал, кафова лїшка, ракуноподобни пес и хорт. Други животиньски файти хтори жию у Сербиї то їжи, ящурки, гади, як и рижни инсекти як цо мотилї або лепетки.

Сербию населюю и шлїдуюци файти дзивих птицох: тащок, соловей, кос, риґов, шива чапля, дзива гуска, дзива качка, ястраб, ярабица, препилка, фазан, лиска чарна, голуб гриваш, голуб пещерски, куковка, герлїчка, сойка (крея), шива врана и страка.

У найчистейших водох мож найсц потоково и рични раки, а звичайно ше лапа кечиґу, потьку, потокову и озерску пеструшку або верховодку,  шуль, чуку и вельке число билей риби.

### Лєси

Спрам стану зоз 2023. року, вкупна поверхносц лєсох у Сербиї виноши 40 одсто териториї жеми.

Векши лєси у Сербиї тоти: Кошутняк, Молински лєс, Шалинацки луг, Липовицки лєс, Валмиште, Бойчински лєс и други.

### Национални парки

У Републики Сербиї єст два национални парки у процесу защити, Стара гора и гора Кучай-Беляница, як и пейц национални парки:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Мено** | **Основани** | **Поверхносц (гa)** | **Мапа** | **Слика** |
| Национални парк Дєрдап
 | 1974.
 | 63.786
 |  |  |
| Национални парк Копаоник
 | 1981.
 | 11.969
 |  |  |
| Национални парк Тара
 | 1981.
 | 24.992
 |  |  |
| Национални парк Гора Шара
 | 1986.
 | 22.805
 |  |  |
| Национални парк Фрушка гора
 | 1960.
 | 26.672
 |  |  |

### Резервати природи

Делиблатска писковина
У Сербиї на дзень 27.12.2024. було 475 зоз законом защицени резервати и природни добра хтори забераю вкупно 826877 гa (9,34% териториї жеми), найвецей специялни и строги, а значна часц одноши ше и на наукововиглєдовацки и общи. Резерват природи може буц строги або специялни. Строги резервати наменєни лєм за очуванє природного фонду и за наукововиглєдовацку роботу и провадзенє. Специялни резервати маю нєвименєну и добре очувану екосистему у хторей чловеков уплїв зведзени на минимум, а на основи наменки мож видвоїц гидролоґийни, орнитолоґийни, ґеолоґийни, ихтиолоґийни, палеонтолоґийни и др.

**Специялни резервати природи**

Специялни резервати природи у Сербиї тоти:

* Баґремара
* Брзанске Моравиште
* Горнє Подунавє
* Ґоч
* Делиблатска писковина
* Засавица
* Обедска бара ше находзи у юговосточним Сриме и пресцера ше на поверхносци 9820 гектарох, а защитна зона на 19.611 гектарохЄлашницка клисура
* Єрма
* Карадьордєво
* Клисура рики Трешнїци
* Ковильско-петроварадински рит
* Кралєвац
* Лудошке озеро
* Обедска бара
* Окань-бара
* Пасовиска велькей дропи
* Селевеньски пустари
* Слане Копово
* Царска бара
* Суха гора
* Тительски брег
* Увац.

Беоґрад, главни варош у Сербиї.
### Державне ушоренє

Република Сербия держава сербского народу и шицких гражданох хтори у нєй жию, заснована на панованю права и социялней правди, началох гражданскей демократиї, людских и меншинских правох и шлєбодох и припадносци европским принципом и вредносцом.

Република Сербия функционує у рамикох парламентарней демократиї, точнєйше як парламентарна република. Власц подзелєна на три конари и то: Законодавна власц, чий ношитель Народна скупштина Републики Сербиї; Вивершна власц, чий ношитель Влада Републики Сербиї и Судска власц, хтора представя нєзависни конар власци.

### Державни символи

Гимна Републики Сербиї источашнє и стара гимна дакедишнєй Кральовини Сербиї Боже правди, з дакус вименєним текстом.

Герб Републики Сербиї то стари герб Кральовини Сербиї з периоду Обреновичох зоз 1882. року и у нїм двоглави били орел зоз щитом на першох на хторим ше находзи криж и штири оцилки, а над главами орла коруна Неманїчох.

Република Сербия ма народну трофарбову заставу з водоровно положенима фарбами: червену, белаву и билу. Окрем народней, єст и державна застава хтора у основи иста як и народна, з тим же на трецини длужини, патраци з лїва на право на белавим полю стої и мали герб Сербиї.

* Державна застава
* Народна застава. Сербска трофарбова застава ше континуовано хаснує од 1835. року
* Вельки герб
* Мали герб

## Демоґрафия

Спрам предценьованя зоз 2023. року, на териториї Републики Сербиї без податкох за АП Косово и Метохия, у Сербиї жили 6.623.183 жителє, при чим 62,1% жительства жиє у варошских населєньох.

Спрам Попису зоз 2022. року, процент писменого жительства хторе старше як 10 роки виноши 99,37%. Спрам Попису зоз 2022. року компютерски писмени 45,73% жительства хторе ма вецей як 15 роки (хлопи 44,82%; жени 46,57%).

Стопа вкупного фертилитету 2023. виношела 1,62 дзецох по жени. Обчекивани животни вик при народзеню у Сербиї виноши 74,8 роки (хлопи 72,3; жени 77,5).

Спрам Попису зоз 2011. року, хтори анї на тот завод нє запровадзени на териториї Косова и Метохиї, а нє облапел анї Албанцох з югу Сербиї хтори го бойкотовали, число жительох Сербиї без Косова и Метохиї виношело 7.186.862. Тото число представя опадованє за 311.139 пописаних у одношеню предходни попис зоз 2002. року.

### Народи и национални меншини

Етнїчни состав у населєньох по Попису жительства 2022. рокуСерби у векшини: 83,32% жительства, шлїдза Мадяре 3,53%, Роми 2,05%, Бошняци 2,02%, Горвати 0,80%, Словаци 0,73%, Чарногорци 0,54%, Влахи 0,49%, Румунє 0,41%, потим Югославянє, Македонци, Муслиманє, Болгаре, Бунєвци, Руснаци, Українци, Словенци, Ґоранци, Нємци, Руси, Чехи, Турки и други.

|  | Сербия
 | Централна Сербия
 | Беоґрад
 | Войводина
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | вкупно | % | вкупно | % | вкупно | % | вкупно | % |
| **вкупно** | **7.186.862** | 100
 | **3.595.613** | 100
 | **1.659.440** | 100
 | **1.931.809** | 100
 |
| Серби
 | 5.988.150
 | 83,32
 | 3.193.067
 | 88,80
 | 1.505.448
 | 90,72
 | 1.289.635
 | 66,75
 |
| Мадяре
 | 253.899
 | 3,53
 | 953
 | 0,02
 | 1810
 | 0,10
 | 251.136
 | 13,00
 |
| Роми
 | 147.604
 | 2,05
 | 77.888
 | 2,16
 | 27.325
 | 0,01
 | 42.391
 | 2,19
 |
| Бошняци
 | 145.278
 | 2,02
 | 142.902
 | 3,97
 | 1.596
 | 0,09
 | 780
 | 0,04
 |
| Горвати
 | 57.900
 | 0,80
 | 3.115
 | 0,08
 | 7.752
 | 0,46
 | 47.033
 | 2,43
 |
| Словаци
 | 52.750
 | 0,73
 | 325
 | 0
 | 2.104
 | 0,12
 | 50.321
 | 2,60
 |
| Чарногорци
 | 38.527
 | 0,53
 | 6.484
 | 0,18
 | 9.902
 | 0,59
 | 22.141
 | 1,14
 |
| Влахи
 | 35.330
 | 0,49
 | 34.978
 | 0,47
 | 182
 | 0,01
 | 170
 | 0
 |
| Румунє
 | 29.332
 | 0,40
 | 2.640
 | 0,07
 | 1.282
 | 0,07
 | 25.410
 | 1,31
 |
| Югославянє
 | 23.303
 | 0,32
 | 3.066
 | 0,08
 | 8.061
 | 0,48
 | 12.176
 | 0,63
 |
| Македонци
 | 22.755
 | 0,31
 | 5.393
 | 0,14
 | 6.970
 | 0,42
 | 10.392
 | 0,53
 |
| Муслиманє
 | 22.301
 | 0,31
 | 14.945
 | 0,41
 | 3.996
 | 0,24
 | 3.360
 | 0,17
 |
| Болгаре
 | 18.543
 | 0,25
 | 15.866
 | 0,44
 | 1.188
 | 0,07
 | 1.489
 | 0,07
 |
| Бунєвци
 | 16.706
 | 0,23
 | 65
 | 0
 | 172
 | 0,01
 | 16.469
 | 0,85
 |
| Руснаци
 | 14.246
 | 0,19
 | 73
 | 0
 | 245
 | 0,01
 | 13.928
 | 0,72
 |
| Ґоранци
 | 7.767
 | 0,10
 | 1.260
 | 0,03
 | 5.328
 | 0,32
 | 1.179
 | 0,06
 |
| Албанци
 | 5.809
 | 0,08
 | 2.306
 | 0,06
 | 1.252
 | 0,07
 | 2.251
 | 0,11
 |
| Українци
 | 4.903
 | 0,06
 | 283
 | 0
 | 418
 | 0,02
 | 4.202
 | 0,21
 |
| Словенци
 | 4.033
 | 0,05
 | 679
 | 0,01
 | 1.539
 | 0,9
 | 1.815
 | 0,09
 |
| Нємци
 | 4.064
 | 0,05
 | 294
 | 0
 | 498
 | 0,03
 | 3.272
 | 0,16
 |
| Руси
 | 3.247
 | 0,04
 | 773
 | 0,02
 | 1.301
 | 0,07
 | 1.173
 | 0,06
 |
| Инши
 | 17.558
 | 0,24
 | 3.765
 | 0,10
 | 7.083
 | 0,42
 | 6.710
 | 0,34
 |
| Реґионална припадносц
 | 30.771
 | 0,42
 | 915
 | 0,25
 | 1.289
 | 0,07
 | 28.567
 | 1,47
 |
| Нєвияшнєни и нєопредзелєни
 | 160.346
 | 2,23
 | 40.357
 | 1,12
 | 38.971
 | 2,34
 | 81.018
 | 4,19
 |
| Нєпознате
 | 81.740
 | 1,20
 | 43.221
 | 1,20
 | 23.728
 | 1,42
 | 14.791
 | 0,76
 |

Право формовац свой национални совит як орґан своєй културней самоуправи, по 2017. рок вихасновала 21 национална меншина и то як тоти меншини чийо ше язики службено хаснує у даєдней з єдинкох локалней самоуправи у Републики Сербиї (11): Мадяре, Словаци, Румунє, Руснаци, Горвати, Чехи, Болгаре, Македонци, Чарногорци, Албанци, Бошняци, так и гевти меншини чийо язики ше нє хаснує службено (10): Роми, Українци, Влахи, Бунєвци, Нємци, Словенци, Греки, Євреє, Египянє, Ашкалиї.

Окрем наведзених, у Сербиї жию и меншини хтори за тераз нє маю свой национални совит, як цо Руси, Поляци, Цинцаре, Турки, Єрменє, Ґоранци, Янєвци, Шокци и др.

### Язик

Линґвистични состав у населєнох по Попису жительства 2011. року
Урядови язик сербски написани з кирилским писмом, а з латинским лєм на способ як одредзене зоз законом о подобним хаснованю язикох и писмох. Пред орґанами АП Войводини и АП Косова и Метохиї у складзе з Уставом, коло сербского, службено ше хаснує и язики националних меншинох: мадярски, словацки, горватски, румунски, руски и албански, а на подручох 40 општинох и варошох (без КиМ) дзе традиционално жию припаднїки националних меншинох, и їх язики.

|  | Попис 2002
 | Попис 2011
 |
| --- | --- | --- |
|  | **вкупно** | **%** | **вкупно** | **%** |
| **РЕПУБЛИКА СЕРБИЯ** | **7.498.001** | 100
 | **7.186.862** | 100
 |
| Сербски
 | 6.620.699
 | 88,30
 | 6.330.919
 | 88,09
 |
| Мадярски
 | 286.508
 | 3,82
 | 243.146
 | 3,38
 |
| Бошняцки
 | 134.749
 | 1,80
 | 138.871
 | 1,93
 |
| Нє вияшнєли ше и нєпознате
 | 63.877
 | 0,85
 | 128.191
 | 1,78
 |
| Ромски
 | 82.242
 | 1,10
 | 100.668
 | 1,40
 |
| Словацки
 | 57.498
 | 0,77
 | 49.796
 | 0,69
 |
| Влашски
 | 54.818
 | 0,73
 | 43.095
 | 0,60
 |
| Други язики
 | 83.775
 | 1,12
 | 39.463
 | 0,55
 |
| Румунски
 | 34.515
 | 0,46
 | 29.075
 | 0,40
 |
| Горватски
 | 27.588
 | 0,37
 | 19.223
 | 0,27
 |
| Болгарски
 | 16.459
 | 0,22
 | 13.337
 | 0,19
 |
| Македонски
 | 14.355
 | 0,19
 | 12.706
 | 0,18
 |
| Руски
 | 13.458
 | 0,18
 | 11.340
 | 0,16
 |
| Албански
 | 63.835
 | 0,85
 | 10.040
 | 0,14
 |
| Бунєвацки
 | -
 | -
 | 6.835
 | 0,10
 |
| Русийски
 | 2.199
 | 0,03
 | 3.179
 | 0,04
 |
| Чарногорски
 | -
 | -
 | 2.519
 | 0,04
 |
| Словенски
 | 3.024
 | 0,04
 | 2.269
 | 0,03
 |
| Нємецки
 | 2.279
 | 0,03
 | 2.190
 | 0,03
 |

### Релиґия

Релиґийни состав у населєнох по Попису 2011. року
Найвекше число вирних у Сербиї православней вири (84,59%). За нїма шлїдза католїки (4,97%), муслиманє (3,1%), хтори з векшей часци сунити, и протестанти (0,99%), док други релиґиї слабше заступени. Єст и 1,11% атеїстох.

Устав и закони Сербиї дошлєбодзую шлєбоду вири, цо ше у пракси и почитує.

Сербия нє ма державну релиґию, та ше так анї церковни швета нє третирує як державни, алє гражданом дошлєбодзене славиц церковни швета, як и одредзене число нєроботних дньох за найвекши швета за кажду виру (перши дзень Крачуна, Велька ноц, фамелийни слави, Рамазански и Курбаски байрам и Йом кипура).

## Образованє

По законох Сербиї, школованє каждому доступне под єднакима условиями.

Основне школованє обовязне и тирва осем роки. Дзеци до основней школи починаю ходзиц кед наполня 6 або 7 роки. После основней школи даєдни школяре предлужує ходзиц до штреднєй школи у ґимназийох и ту 4 роки здобуваю обще образованє, док други предлужую образованє у штреднїх фахових школох хтори тиж тирваю штири роки. Треца опция ремеселски школи у хторих специялистичне образованє (тарґовина, ремесла) тирва три роки.

Висше и високе образованє ше реализує на висших школох, факултетох и уметнїцких академийох. У Сербиї робя 7 державни и 7 приватни универзитети. Державни маю 84 факултети, а приватни 51 факултет. Єст и пейц самостойни приватни факултети звонка универзитетох. Державни универзитети Сербиї тоти: Универзитет у Беоґрадзе, Универзитет у Новим Садзе, Универзитет у Нишу, Универзитет у Краґуєвцу, Универзитет у Новим Пазаре, Универзитет у Приштини (терашнє шедзиско у Косовскей Митровици), Универзитет уметносцох у Беоґрадзе. Универзитетски програми прилагодзени ґу Болоньскей декларациї, хтора предвидзує здобуванє дипломох трох уровньох: диплома основних студийох, мастер и докторат.

## Референци

## Вонкашня вяза

* P. Сербия

## Литература

* Vlahović, Petar (2004). *Serbia: the country, people, life, customs.* *Ethnographic Museum. ISBN 978-86-7891-031-9. Приступљено 9. 11. 2017.*
* Vlahović, Petar (2006). *Serbia: The Country, People, Life, Customs* (2nd изд.) Београд ISBN 978-86-7891-031-9.
* Јован Деретић (2005). *Културна историја Срба*. Београд. ISBN 978-86-331-2386-0.