# Статус загроженосци

Графични дияґрам катеґорийох на червених лїсткох Медзинародней униї за защиту природи
**Статус загроженосци** одредзеней файти (рошлїнскей и животиньскей) ше хаснує як указатель можлївосци же тота файта скапе у блїзкей або дальшей будучносци.

На преценьованє статусу загроженосци уплївую велї фактори, а то: численосц живих єдинкох одредзеней файти у природи, тренд зменшованя або звекшованя числа популациї, виглєдованє о їх предаторох, успишносци розмножованя и типу бивальнїка.

## Ґлобални системи

Же би ше рижнородносц животиньского и рошлїнского швета зачувала, Медзинародна уния за защиту природи (анґ. IUCN – *Internacional Union for Conservation of Nature and Natural Resources*) одредзела критериюми за преценьованє загроженосци файти.

**По тих стандардох, нєшка єст даскельо ступнї загроженосци**:

* EX – файта хтора вимарла (анґ. *extinct*) (наприклад птица моа)
* EW – файта хтора щезла зоз природи (анґ. *extinct in the wild*)(напр. ґуамски бегач)
* CR – файта хтора барз загрожена (анґ. *critically endangered*)(напр. чарни носороґ)
* EN – загрожена файта (анґ. *endangered*)(напр. белави кит)
* VU – чувствительна файта (анґ. *vulnerable*)(напр. поларни медведз)
* NT – потенциялно загрожена файта (анґ. *near threatened species*)(напр. мотиль монарх)
* LC – файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена (анґ. *last concern*)(напр. тащок)

Два додатни катеґориї:

* DD – файта за хтору хибя податки же би була додата ґу даєдней катеґориї (анґ. *data deficient*)
* NE – файта за хтору ище нє почало преценьованє загроженосци (анґ. *not evaluated*)

**Катеґориї зоз 1994. року: EX – файта хтора вимарла (анґ. *extinct*)
* EW – файта хтора щезла зоз природи (анґ. *extinct in the wild*)
* CR – файта хтора барз загрожена (анґ. *critically endangered*)
* EN – загрожена файта (анґ. *endangered*)
* VU – чувствительна файта (анґ. *vulnerable*)
* LR – файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена (анґ. *low risk*), а тота катеґория ше далєй дзелї на:

* LR/cd — файта завиши од защити (анг. *conservation dependent*);
* LR/nt — скоро же загрожена файта (анг. *nearly threatened*);
* LR/lc — найменєй загрожена файта (анг. *least concern*)

Два додатни катеґориї:

* DD – файта за хтору хибя податки же би була додата ґу даєдней катеґориї (анґ. *data deficient*)
* NE – файта захтору ище нє почало преценьованє загроженосци (анґ. *not evaluated*)

**CITES конвенция**

Конвенция о медзинародней тарґовини загрожених файтох дзивих рошлїнох и животиньох (анґ. CITES, *Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora*) ма за циль утвердзиц чи медзинародна тарґовина зоз тима файтами чкодзи їх очуваню.

## Союзни системи (програми)

У Европскей униї Правилнїк тарґовини зоз дзивима файтами Европскей униї законски правилнїк хтори ма за циль витвориц стандарди CITES – а зоз додатнима мирами. Тота база податкох, хтору контролує Европска уния, доступна за явносц. Додатно, єст и Препорука Европскей униї за животни штредок (анг. *EU Habitats Directive*) и Препорука Европскей униї за птици (анг. *EU Birds Directive*).

Орґанизация *NatureServe conservation status* дїйствує на териториї Латинскей Америки, ЗАД, Канади и Карибох. Тоту орґанизацию розвили, у остатнїх трицец рокох двацетого вику, науковци зоз орґанизациї *NatureServe* и *The Nature Conservancy*, и мрежа Програми природного нашлїдства и податкох зоз центру за очуванє природи.

Зоз часом, тота орґанизация вше вецей сотрудзує и зєдинює ше зоз *Червену лїстину загрожених файтох*.

У Русийскей Федерациї тиж єст *Червена кнїжка* (RDBRF) (русий. Красная книга). Тота кнїжка державни документ за документованє ридких и загрожених файтох рошлїнох, животиньох и печаркох. Хаснованє кнїжки прилапене у Русиї и ЗНД (Заєднїци нєзависних державох, односно союзу 9 бувших републикох СССР).

## Референци