# Devnagrī

**Devânagârî** si yek abugida Lekhipen labyardo te lekhavel, korkoro vay le avere lekhimatensa, Chiba andar o Indikano Subbarodvip sar Sanskritikani, Hindi, Marathi, Kashmiri, Sindhi, Romani, Bihari, Bhili, Konkani, Bhojpuri, Nepali.

## Nav

I devânagârî sas kerdini ando 12-to shelbersh andar o lekhipen Siddham. Pe sanskritikani, *nagârî' si i juvlikani forma andar* nâgara *(forutno). Si juvlikani andar kodya so pasharel i juvlikani navni* lipi *(lekhipen) , tay* devâ *si "devel":* devânagârî lipi *- "forutno lekhipen le devlenge".*

## Sar lekhavel pe

Pe devânagâri lekhipen si 12 *svâra* (vokalurya) tay 34 *vyânjâna* (konsonanturya).

### Vyânjâna

O devânagârî lekhipen si yek *abugida* lekhipen andar kodya so sa le vyânjâna kana si korkore si len o *Svâr*. Sar misalyake, o grafem "प" si "pâ". Te avel "p" trebul te labyardyovel o viram "्" so sikavel ke "â" perel: "प्" si "p".

O *viram* nay labyardo te sikavel ke "â" perel kana duy vay buteder vyânjâna si yek palal avreste, bisvârenge mashkar lenge. Atunch, le pasharde vyânjâna phanden pen, kerindoy yek phandipen. Sar misalyake, "k" lekhavdyovel korkoro sar "क्" tay "l" si korkoro "ल्". yek palal avreste si "क्ल्". Kathe o "क्" xasardyas E chachi rig. Numa o paluno vyânjân achhel bichhindo, sar misalyake trin vyânjâna yek palal avreste: "ख्स्त" si "khst" tay korkore si "ख", "स", "त". Si buteder regule te keren pen le vyânjânenge phandipena. Acharutnes, kana varekon lekhavel pe kompyuter dosta te thol o viram/विराम "्" mashkar lende te keren pen le phandipena Avtomatikanes. Sar misalyake, kerindoy klik "ग" + "्" + "ल" avel "ग्ल".

Tele si le vyânjâna andar o devânagârî lekhipen.

**Le vyânjâna**| Grafem | Latinikanes | IPA |
| --- | --- | --- |
| क | kâ | kə |
| ख | khâ | khə |
| ग | gâ | ɡə |
| घ | ghâ |  ɡɦə |
| ङ | ngâ,ṅǎ | ŋə |
| च | châ | tʃə |
| छ | chhâ |  tʃhə |
| ज | jǎ | dʒə |
| झ | jhâ | dʒɦə |
| ञ | nyâ, ñâ | ɲə |
| ट | ttâ, ṭǎ | ʈə |
| ठ | tthâ, ṭhǎ | ʈhə |
| ड | ddâ, ḍâ | ɖ / ɽə |
| ढ | ddhâ, ḍhâ | ɖɦ / ɽɦə |
| ण | nnâ, ṇâ | ɳə |
| त | tâ |  t̪ə |
| थ | thâ |  t̪hə |
| द | dâ | d̪ə |
| ध | dhâ | d̪ɦə |
| न | nâ | n̪ə |
| प | pâ | pə |
| फ | phâ | phə |
| ब | bâ | bə |
| भ | bhâ | bɦə |
| म | mâ | mə |
| य | yâ | jə |
| र | râ |  ɾə |
| ल | lâ |  lə |
| ळ | llâ, ḷǎ |  ɭə |
| व | vâ | və |
| श | shâ, śǎ | ɕə |
| ष | ssâ, ṣâ | ʂə |
| स | sâ | sə |
| ह | hâ | hə |

Kadale si le vyânjâna so sas ko shirdipen. Kana neve shunipena labyardyoven pe chib, neve grafema keren pen andar le purane. O semno "़" (nukta/नुक़ता) thol pes po grafem so shunel pes may pasharno.

**Neve vyânjâna**| Grafem | Latinikanes | IPA |
| --- | --- | --- |
| क़ | q | /qə/ |
| फ़ | f | /fə/ |
| ख़ | x, khh | /xə/ |
| ग़ | ghh | /ɣə/ |
| ज़ | z | /zə/ |
| श़ | zh | /ʐ/ |
| ड़ | <ni ekh> | /ɽə/ |
| ढ़ | <ni ekh> | /ɽʱə/ |

### Svâra

Sa le svâren, avryal "â", si len duy forme: yek kana si korkoro, ko shirdipen le lavengo vay palal aver svâr tay aver forma palal yek vyânjân. Sar misalyake, "o" korkoro si "ओ" tay palal vyânjân si "ो", s.m. "पो" = "po". Numa le svâreske "â", chi trebul te labyarel ni yek grafema te lekhavel les palal yek vyânjân: "प" si "pâ".

Tele si sa le svâre: anglunes si i forma kana o svâr si korkoro tay o duyto si i forma palal yek vyânjân (kathe, sar misalyake, "प्"-"p"):

**Le svâra**| Semno | Semno le svâresko palal <p> | Latinikanes | IPA |
| --- | --- | --- | --- |
| अ | प (ni ekh) | a | ə |
| आ | पा | aa | ɑ |
| इ | पि | i | ɪ |
| ई | पी | ii | i |
| उ | पु | u | ʊ |
| ऊ | पू | uu | u |
| ऋ | पृ | svǎr r | rɪ ([r ̩]) andi Sanskrit) |
| ॠ | पॄ | svǎr rr | rɪ ([rː̩]) andi Sanskrit) |
| ऌ | पॢ | svǎr l |  ([l ̩]) andi Sanskrit) |
| ॡ | पॣ | svǎr ll |  (lː̩]) andi Sanskrit) |
| ऍ | पॅ | candra e |  |
| ऎ | पॆ | xarno e | e |
| ए | पे | e | e(ː) |
| ऐ | पै | ai | ɛ ([ai]) andi Sanskrit) |
| ऑ | पॉ | candra o |  |
| ऒ | पॊ | xarno o | o |
| ओ | पो | o | o(ː) |
| औ | पौ | au | ɔ ([au] andi Sanskrit) |

## Ǎkshǎr

Yek *ǎkshǎr* si yek yekhipen grafemengo so kerdivel andar zero vay yek vyǎnjǎna tay yek vay buteder svǎra. Ǎkshǎrenge misala:

* "आ" - numa yek svǎr (zero vyǎnjǎna);
* "ओइ" - buteder svǎra (zero vyǎnjǎna);
* "सो" - yek vyǎnjǎn tay yek svǎr;
* "काइ" - yek vyǎnjǎn tay buteder svǎra.

## Aver simboluya

**Aver simbolurya so keren ververimata**| Simbolo le <p>-esa | Unicode nav | Labyaripen | IPA |
| --- | --- | --- | --- |
| प् | virama | Navyardo vi *halant*; chhinel o svǎr *ǎ*. | [p] |
| पँ | candra-bindu | Nakhalisarel o svǎr | [pə̃] |
| पं | anusvara | Nakhalisarel o svǎr | [pə̃] |
| पः | visarga | Del respiraciya bishunipnaski palal o svǎr | [pəh] / [pəə̥] |
| प़ | nukta | Labyardo te sikavel neve shunimata (sar misalake, ph + nukta = f) |  |
| पऽ | avagraha | Labyardo te lunjisarel o svǎr | [pə:] |

## Gina

**Devanagari gina**| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |

## Vi dikh

* Romano lekhipen