# နည်းပညာ

**နည်းပညာ**ဆိုစွာမာ ကိရိယာ (tool) နန့် အတတ်ပညာ (craft) တိကို သိဟိနားလည်ခြင်း၊ သုံးစွဲခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နည်းပညာရေ သိပ္ပံနန့် အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်တိနန့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်လှာပြီး ယင့်ချင့်ပညာရပ်နှစ်ခုမှ ဆင့်ပွားပြီးကေ နည်းပညာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ နည်းပညာ(Technology )ဆိုရေအသုံးအနှုန်း၏ မူလအစမာ ဂရိစကား"Technologia" ဖြစ်တေ။

လူသားရို့၏ နည်းပညာအပြိုင်သုံးစွဲ မှုကို သဘာ၀ရင်းမြစ်တိကို ရိုးယှင်းရေ ကိရိယာတိအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းက စတင်ရေ။ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က မီးကိုထိန်းချုပ်နှိုင်ရေ စွမ်းရည်ကို ရဟိလာရေကြောင့် စားစရာရို့ကို ပိုပြီးကေ ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ် နိုင်ပိုင် နောက်ပိုင်းမာ ဘီး (Wheel) ကို တီထွင်မှုကြောင့် လူသားရို့၏ ခရီးလားလာရီးမာ ပိုပြီးကေ လွယ်ကူ ပါလတ်တေ။ သမိုင်းတလျှောက် တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ရေ ပုံညှိဆဲ၊ တယ်လီဖုန်း နန့် အိန်တာနက် ရို့ပိုင် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးမှုတိကြောင့် ဆက်သွယ်ရီးတွင် ကြုံတွိ့ရရေ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတားအဆီးတိ လျော့နည်းလာရာ လူသားရို့အနိန်နန့် တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာနန့် ဆက်သွီနှိုင်ကတ်ရာ ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ နည်းပညာအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းရီးရည်ရွယ်ချက်အတွက် အသုံးပြုကတ်စွာ မဟုတ်လီ။ တင်းပုတ်မှအစပြုပနာ နျူးကလီးယားလက်နက်အထိ အဖျက်စွမ်းရည် တစ်စထက်တစ်စ ကြီးမားလာရေ လက်နက်တိစွာ သမိုင်းတလျှောက်မာ ပိုပြီးကေ တိုးတက်ပါလတ်တေ။

နည်းပညာရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းနန့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို နည်းလမ်းများစွာနန့် ဩဇာသက်ရောက်မှု ဟိရေ။ အဖွဲ့အစည်းအများစုမာ နည်းပညာရေ ပိုပြီးကေဖွံ့ဖြိုးသော စီးပွားရီးဖြစ်ပေါ်လှာစီရန် အကူအညီပီးပြီး သက်တောင့်သက်သာ ဟိရေ အဆင့်အတန်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာစီရေ။ ယကေလေ့ နည်းပညာဆိုင်ရာလုပ်ငန်း အများစုစွာ လီထု၊ မြီထု၊ ရီထုညစ်ညမ်းမှု (pollution) ဖြိုက်စီရေ ဘေးထွက်ဝန်တိကို ထုတ်လုပ်ပြီးကေ သယံဇာတတိကို ပျက်စီးစီရေ။

အမှန်လို့ဆိုကေ ပရုန်းနရုန်းအချိန်အထိ နည်းပညာကို ဖွံ့ဖြိုးအောင် ပြုလုပ်နိုင်သူမှာ လူသားတိရာ ဖြစ်တေဟု ယုံကြေရရေ။ ယကေလေ့ တအောင့်လောက်က သိပ္ပံနည်းကျလိ့လာမှုတိအရ အခြားပရိုင်းမိတ်(Primate)တိနန့် ဝေလငါးအုပ်တချို့စွာ ရိုးယှင်းရေ ကိရိယာတိကို ပိုပြီးကေ ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ မိမိရို့၏ အသိပညာကို အခြားမျိုးဆက်တိသို့ ဖြန့်ဝီရန် လိ့လာသင်ယူခြင်းတိ ဟိကြောင်း အထောက်အထားတွိ့ရရေ။

## သိပ္ပံ၊ အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်နန့် နည်းပညာ

Antoine Lavoisier conducting an experiment with combustion generated by amplified sun light
သိပ္ပံ၊ အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်နန့် နည်းပညာအကြား သီခြားဂုဏ်ရည်ရို့စွာ အမြဲ ပပြတ်သသား မဟိချေ။ သိပ္ပံပညာစွာ စောင့်ကြည့်လီ့လာခြင်းနန့် လက်တွိ လိ့လာခြင်းရို့က ရဟိလာရေ သဘာဝနန့် ရုပ်ဝတ္တုပိုင်းဆိုင်ရာရို့၏ စနစ်တကျတည်ဟိသော အသိပညာဖြစ်တေ။နည်းပညာတိစွာ သိပ္ပံပညာ၏ သီခြားထုတ်ကုန်တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ နည်းပညာရို့စွာ အသုံးချနိုင်မှု၊ အသုံးဝင်မှုနန့် လုံခြုံစိတ်ချရမှုဟုသော ကျီနပ်ဖွီရာ လိုအပ်ချက်တိ ဟိရဖို့ ဖြစ်တေ။

အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်ရေ ရည်မှန်းချက်နန့် ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်း၊ စနစ်တိနန့် ကိရိယာတိပြုလုပ်ခြင်းနန့် သဘာဝတရား၏ ဖြိုက်စိုင်တိကို လူသားရို့အတွက် အသုံးဝင်ရေ အရာတိအဖြစ် အပြည့်အဝအသုံးချခြင်းဖြစ်ပြီးကေ သိပ္ပံပညာမှ နည်းတိနန့် ရလဒ်တိကို (အမြဲတမ်းတော့ မဟုတ်)အသုံးပြုရေ။ နည်းပညာတိ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုစွာ ကကောင်းများပြားရေ အသိပညာဖြစ်ရေ သိပ္ပံပညာ၊ အိန်ဂျန်နီယာ၊ သင်္ချာ၊ ဘာသာစကားနန့် သမိုင်း အစဟိရေ အသိပညာရို့မှ လက်တွိအသုံးချနှိုင်ရေ ရလဒ်တိ ရဟိလာခခြင်းသာဖြစ်နှိုင်ရေ။

အများအားဖြင့်က နည်းပညာကို သိပ္ပံပညာနန့် အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်ရို့၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် မှတ်ယူနှိုင်ဖို့ လူသားရို့၏ ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ရဟိရေ နည်းပညာရို့ ထိုနယ်ပယ်နှစ်ခုထက် စောပြီးကေ နီတက်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် သိပ္ပံပညာရေ အီလက်ထရွန်တိစီးဆင်းမှုနန့် လျှပ်စစ်ကွန်ဒက်စွာတိ(electrical conductor)ကို အယင်ရှိနန့်ပြီးသား ကိရိယာတိနန့် အသိပညာတိကို အသုံးပြုပနာ လိ့လာရခြင်းဖြစ်တေ။ အသစ်တွိ့ဟိလာရေ အသိပညာတိကို အသုံးပြုပနာ အိန်ဂျန်နီယာတိစွာ တပိုင်းလျှပ်ကူး(semiconductors)၊ ကွန်ပျူတာ ယင်းပိုင်ယှောင် စက်ဝန်တိနန့် ကိရိယာတန်ဆာပလာအသစ်တိ ဖန်တီးခြင်း၊ နည်းပညာတိကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ရေ။ ယင့်ချင့်တိကြောင့် သိပ္ပံပညာသျှင်တိနန့် အိန်ဂျန်နီယာတိကို နည်းပညာသျှင်တိဟု မှတ်ယူနှိုင်ရာ ထိုနယ်ပယ်သုံးခုစွာ တစ်ခုနန့်တစ်ခု သုတေသနီပြုလုပ်ခြင်းနန့် ကိုးကားခြင်းရို့၏ အကြောင်းအချက်တိ ဖြစ်နီရေလို့ ဆိုနှိုင်ရေ။

## သမိုင်း

### ကျောက်ခေတ်ဟောင်း (နှစ်ပေါင်း ၂.၅ ဘီလျံယံမှ ၁၀,၀၀၀ နှစ်အထိ)

A primitive chopper
အစောပိုင်းလူသားတိ၏ လက်နက်ကရိယာတိ အသုံးပြုခြင်းစွာ စူးစမ်းရှာဖွီမှုနန့် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲတိုးတက်မှု ဖြိုက်စိုင်တိ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခရေ။ အစောပိုင်းလူသားတိစွာ foraging hominids မျိုးစိတ်မှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ရာ ခြီနှစ်ချောင်းထောက် သတ္တဝါတိဖြစ်ပြီးကေ ဦးနှောက်ထုထည်စွာ ဒေနိန့်ခေတ်လူသားတိ၏ သုံးပုံပုံ တစ်ပုံလှောက်ဟိရေ။

#### ကျောက်လက်နက်တိ

Hand axes from the Acheulian period
A Clovis point, made via pressure flaking
ဟိုမိုနိုက်(Hominid)တိစွာ ရှီးဦး ကျောက်လက်နက်တိကို လွန်ခသောနှစ်မီလီယံများစွာကပင် အသုံးပြုခခြင်းဖြစ်တေ။ အစောဆုံးသော ကျောက်လက်နက်တိစွာ ကျောက်ကျိုး၊ ကျောက်ပဲ့တိထက် ပိုပြီးကေရေ။ ယေဒါလည်းသော့ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၇၅,၀၀၀ ခန့်က ချွန်ထက်ရေ အရာတိနန့် ပွတ်တိုက်ခြင်းနန့် ကျောက်တုံးအချွန်းတိအား ညှိခြင်း(pressure flaking]])ဖြင့် ကျောက်လက်နက်တိအား ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ခရေ။

#### မီး

ကကောင်းရိုးယှင်းရေ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ များပြားကြီးကျယ်လှသော အသုံးဝင်မှုဟိရေ မီးအား ယှာဖွီတွိ့ဟိခြင်းနန့် အသုံးပြုတက်ခြင်းစွာ လူသားမျိုးနွယ်ရို့၏ နည်းပညာဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း၏ အရေးပါရေ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်တေ။ မီးအား ဇာအချိန်က ယှာဖွီတွိ့ဟိခစွာကို တိုက်ရိုက်ကျ မသိဟိရသိမ့်ကေလေ့ Cradle of Humankind ရှိ မီးလောင်ကျွမ်းနီရေ တိရစ္ဆာန်အရိုးတိအရ မီးအား ယိုင်ပါးအောင်အသုံးပြုခြင်းစွာ နှစ်ပေါင်း ၁ သန်း(1 Ma) မတိုင်ခင်ကဟု ယူဆရယား ပညာသျှင်တိ၏ သဘောထားအရ *Homo erectus* တိ မီးအား ထိန်းချုပ်အသုံးပြုနိုင်ခြင်းစွာ နှစ်ပေါင်း 500 နန့် 400 ka အကြားမာ ဟုဆိုကတ်ရေ။ သစ်တိနန့် မသွီးတိအား လောင်ကျွမ်းစီခြင်းနန့် ရဟိလာရေ မီးတိစွာ အစောပိုင်းလူသားတိအား သူရို့၏ အစားအစာတိအား ချက်ပြုတ်စားသောက်စီနှိုင်ခြင်းစွာ အစာချေချက်အားကို ကောင်းမွန်လာစီရုံမက အာဟာရဓာတ်တိလေ့ တိုးလာစီပြီး စားသုံးနှိုင်ရေ အစာအစားအမျိုးအစားတိ များပြားလာစီခရေ။

#### အဝတ်အထည်နန့် မောင်းကာတိ

ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် တခြားသော တိုးတက်ပါလတ်တေ နည်းပညာတိမာ အဝတ်အထည်နန့် မောင်းကာတိဖြစ်ပြီးကေ ယင့် အသုံးပြုနိုင်ခရေ အချိန်ကို တိုက်ရိုက်ကျ ဖော်ပြနိူင်ခြင်းမဟိပေ။ ယကေလေ့ ဒေချင့်စွာရို့မာ လူသားရို့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ အဓိကအချက်တိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတိမာ လူသားတိနီထိုင်ရာ အိမ်ရို့စွာ ပိုပြီးကေ ခေတ်မီဆန်းပြားလာရာ ပိုပြီးကေအသေးစိတ်လာရေ။ အစောဆုံး နှစ်ပေါင်း 380 ka လောက်တွင် လူသားတိစွာ ယာယီအသုံးပြုနှိုင်ရေ သစ်တဲတိ ဆောက်လုပ်ခကတ်ရေ။ အဝတ်အထည်တိစွာ အမဲလိုက်ပြီးကေရရေ တိရစ္ဆာန်တိ၏ သားမွီးနန့် သားရီတိကို လိုက်လျောညီထွေမှုဟိအောင် ပြင်ဆင်ခြင်းက ရဟိလာခပြီး အအီးပိုသောဒေသတိသို့ လူသားတိပျံနှံခြင်းကို အထောက်အကူပီးနိုင်ခရေ။ နှစ်ပေါင်း 200 ka လောက်တွင် လူသားတိစွာ အာဖရိကအပြင်ပကို ပြောင်းရွီ့နီထိုင်ကတ်ပြီး ယူရီးရှားယင်းပိုင်ယှောင် တိုက်ကတ်ီးတိသို့ ပျံ့နှံ့လားရေ။

## ကျောက်ခေတ်သစ်မှစွာ ရှေးဂရိ၊ ရောမခေတ်သို့

An array of Neolithic artifacts, including bracelets, axe heads, chisels, and polishing tools
လူသားရို့၏ နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုစွာ နီယိုလစ်သစ်ခေတ်လို့ ခေါ်ရေ ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် ပိုပြီးကေအား ကောင်းပါလတ်တေ။ သွီးထားရေ ကျောက်ပေါက်ဆိန်တိ ပြုလုပ်နှိုင်ခခြင်းစွာ တောတိခုတ်ထွင်သျှင်းလင်းရာမာ ပိုပြီးကေတွင်ကျယ်စီကာ ပိုပြီးကေကြီးမားကျေပြန့်ရေ လယ်ယာစိုက်ပျိုးနှိုင်ရေ မြီတိရဟိခရေ။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးဖြင့် ပိုပြီးကေများပြားလာရေ လူဦးရွီကို လောက်ငှအောင်ကျွေးနှိုင်ရေအခါ အခြီချနီထိုင်သော လူနီမှုစနစ်(sedentism)သို့ ပြောင်းလဲလာခပြီး ထိုစွာနန့်တပြိုင်နက် အသျှေဦးရေ ပိုပြီးကေတိုးတက်လာရာ ရွိ့ပြောင်းလားလာသော လူနီမှုစနစ်(nomadic)မာပိုင် သယ်ယူရန် မလိုအပ်တော့ရာ။ ယင်းအပြင် အထွက်နှုန်းတိုးလာရေ သီးနှံတိအတွက် လုပ်အားကိုရဟိနှိုင်ရား အမဲလိုက်ခြင်းနန့် ကောတ်သိမ်းခြင်း လုပ်ကိုင်သူရို့စာကေ ပိုပြီးကေ အဆင်သင့်ရေ။

တိုးတက်လာရေ လူဦးရွီ၊ လုပ်သားရဟိနိုင်မှုနန့်အတူ နယ်ပယ်အလိုက် တတ်ကျွမ်းမှုတွင် တိုးတက်လာရေ။ ဇာအကြောင်းတိက နီယိုလစ်သစ်ကျေးရွာတိက Uruk ပိုင် ပထမဆုံးမြို့တော်တိ၊ ပထမဆုံးသော လူ့ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ရေ ဆူမားရီးယန်းခေတ်ပိုင် လူ့ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲစီဖို့ ဇာအကြောင်းတိကို အစပြုစီခစွာကို တိတိကျကျ မသိရသိမ့်ပါ။ ယေဒါလည်းသော့ ရာထူးအဆင့်လိုက်အုပ်ချုပ်ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းပုံသဏ္ဌာန်တိနန့် နယ်ပယ်အလိုက်တတ်ကျွမ်းရေ လုပ်သားတိ၊ အိမ်နီးချင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းအခြင်းသိ ကုန်သွယ်မှုနန့် စစ်ပွဲတိ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရာသီဥတု၏ စိန်ခေါ်မှုတိကို ကျော်လွှားနိုင်ဖို့ ဆည်မြောင်းစနစ်ပိုင် စုဆောင်းမှုလုပ်ငန်းတိ အစဟိရေ အကြောင်းအချက်ရို့ အားနုန်းစွာပင်ကေ အဓိကအကြောင်းအရာတိအဖြစ် ပါဝင်ခကတ်ရေ။

### သတ္တုလက်နက်တိ

တိုးတက်ရေ နည်းပညာတိစွာ မီးပြင်ဖိုတိ၊ ဖားဖိုတိပြုလုပ်နှိုင်ခပြီး သဘာဝအတိုင်းတွိ့ဟိရရေ သတ္တုတိ (သဘာဝအတိုင်း သန့်စင်ရေအနိန်အထားဖြင့် တွိရသော သတ္တုတိ)ကို ကျိုခြင်းနန့် သွင်းလောင်းခြင်းတိ ပြုလုပ်နိုင်ခရေ။ ရွှီ၊ ငွီ၊ ကြေးနီနန့် ခဲရို့စွာ အစောဆုံးတွိ့ဟိခရရေ သတ္တုတိဖြစ်တေ။ ကျောက်၊ အရိုး၊ သစ်ရို့နန့်လုပ်ရေ လက်နက်တိထက်ပိုရေ ကြေးလက်နက်တိ၏ ကျေးဇူးကို အစောပိုင်းလူသားတိ နားလည်ခကတ်ပြီးကေ သဘာဝအတိုင်းတွိရရေ ကြေးနီရို့ကို ကျောက်ခေတ်သစ်အစောပိုင်း (10 ka ခန့်)လောက်မာ စတင်ပနာ အသုံးပြုခနှိုင်ရေ။ သဘာဝအတိုင်းတွိရရေ ကြေးနီရို့ကို သဘာဝအတိုင်း တောင်ပုံကန်းသင်း မတွိ့နိုင်ပဲ ကြေးနီရိုင်းတိကိုတော့ များပြားစွာတွိ့နှိုင်ပြီးကေ တချို့ကို သစ်တိ၊ မသွီးတိ လောင်ကျွမ်းခြင်းနန့်ပင် ရဟိနှိုင်ရေ။ နောက်ဆုံးမာ သတ္တုတိအသုံးပြုနိုင်ခြင်းနန့် သတ္တုစပ်တိဖြစ်ကတ်တေ ကြေးညိုနန့် ကြေးဝါတိကို ရှာဖွီတွိ့ဟိခရေ။(၄၀၀၀ ဘီစီခန့်) သံသတ္တုစပ်တိဖြစ်ရေ မခွတ်သံ ယင်းပိုင်ယှောင် သတ္တုစပ်တိကို ၁၈၀၀ ဘီစီဝန်းကျင်မာ ပထမဆုံးအသုံးပြုနိုင်ခရေ။

### စွမ်းအင်နန့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး

ဘီးကို ဘီစီ ၄၀၀၀ ခန့်တွင် တီထွင်အသုံးပြုနိုင်ခရေ။
ယင့်အချိန်အတောအတွင်းမာ လူသားရို့စွာ တခြားသော စွမ်းအင်ရို့ကို ထိန်းချုပ်အသုံးပြုနိုင်ရန် လိ့လာနီခကတ်ရေ။ အစောဆုံးသော လီစွမ်းအားရင်းမြစ်ကို သုံးစွဲခမှုစွာ ရွက်လှီတိအတွက် အသုံးပြုခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ မှတ်တမ်းတိအရ အစောဆုံးသော ရွက်လွင့်ခရေ သင်္ဘောမှာ နိုင်းလှေ (Nile boat ) ဖြစ်ပြီးကေ လွန်ခရေ ဘီစီ ၈ မီလီယံလောက်မာ ဖြစ်တေ။ အီဂျစ်လူမျိုးရို့စွာ နှစ်စိုင် နိုင်းမြစ်ရီလွှမ်းမိုးမှု အကျိုးကို အသုံးပြုပနာ ရေသွင်းခြင်းတိကို ပြုလုပ်နှိုင်ခပြီး တဖြည်းတဖြည်းနန့် ဆည်မြောင်းတိအား စနစ်တကျသွယ်တန်းပြီး ရီအိုင်မြီတိ ပြုလုပ်ခကတ်လီဖို့။ ယင့်အတိုင်းပင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနန့် ဆူမားရီးယန်းရို့စွာလည်း တိုက်ဂရစ်နန့် ယူဖရီးတီးမြစ်တိကို ယင်းနည်းတူစွာပင် အသုံးချခကတ်ရေ။ ယေဒါလေ့ လီနန့် ရီရို့၏ စွမ်းအားကို ပိုပြီးကေ ကျေပြန့်စွာ အသုံးပြုနှိုင်ဖို့အတွက် တခြားသော တီထွင်မှုတိလည်း လိုသိမ့်ရေ။

ရှီးဟောင်းသုတေသနပညာသျှင်တိ အလိုအရ ဘီးကို ဘီစီ ၄၀၀၀ ခန့်ဝန်းကျင်မာ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၊ ကော့ကေးဆပ်မြောက်ပိုင်းနန့် ဗဟိုဥရောပ အစဟိရေ ဒေသရို့မာ အမှီအခိုကင်းစွာဖြစ် ဆက်တိုက်ဆိုပိုင် အသီးသီး ပေါ်ပေါက် အသုံးပြုလာနှိုင်ခကတ်ရေ။ ခန့်မှန်းခြီအနိန်နန့် ဘီးကို ဘီစီ ၅၀၀၀ မှ ၃၀၀၀ အကြားကာလမာ တီထွင်အသုံးပြုလာနှိုင်ဖွယ် ဟိရေ။ ရှီးအကျဆုံးသော ရှီးဟောင်းဝန်တစ်ခုဖြစ်ရေ ဘီးတပ်ဂါရီတစ်စင်းကို ရီးဆွဲထားရေ ပုံ၏သက်တမ်းကို ပြန်ကြည့်ကေ လွန်ခသော ဘီစီ ၃၅၀၀ ခန့်က ဖြစ်နီဗျာယ်း ဘီးအသုံးပြုနိုင်မှုစွာ ဒေပုံမတိုင်ခင် ရှေးကတည်းပင် ဖြစ်တေ။ တခြားသော ထင်ယှားရေ သက်သီသာဓကမာ ထိုကာလက အိုးထိန်းစက်တိကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းဖြစ်တေ။ ရှီးအကျဆုံးဟု ဆိုနှိုင်ရေ သစ်သားဘီးတခုကို ဆလိုဗေးနီးယားရှိ Ljubljana marshes နွံတောင်းတိထဲက တွိ့ဟိခကတ်ရေ။

ဘီးကို တီထွင်နိုင်မှုစွာ ကုန်သွယ်ရီးနန့် စစ်ပွဲတိအတွက် တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခရေ။ ဘီးတိ တီထွင်ပြီးစွာနန့် လီးလံရေ ဝန်တိကို သယ်ဆောင်တွက်ငှာ ဘီးတပ်ဂါရီတိကို တီထွင်နိုင်မှုစွာလေ့ တိမကြာခပါ၊၊ ကကောင်းမြန်ရေ အိုးထိန်းစက်တိကို အသုံးပြုလာနိုင်ခြင်းနန့် အိုးတိအား အမြောက်အမြားထုတ်လုပ်နှိုင်လာခရေ။ ဘီးတိကို စွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုဝန်(ရေယက်၊ လီရဟတ်၊ သီးနှံ့ချွေလှေ့စက်)အဖြစ် အသုံးပြုလာနိုင်မှုစွာ လူသားမဟုတ်သော စွမ်းအင်တိအား အသုံးပြုလာနှိုင်ဖို့အတွက် ပြောင်းလဲမှု တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်တေ။

### အလယ်ခေတ်မှ ဒေနိန့်ခေတ်နည်းပညာတိပါးသို့

## ကိုးကား