Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ကွန်ဂို သမ္မတနိုင်ငံ

| ကွန်ဂို သမ္မတနိုင်ငံ *République du Congo*  (ပြင်သစ်) *Repubilika ya Kôngo*  (Kituba) *Republíki ya Kongó*  (Lingala) |
| --- |
|

image\_flag |
| **ဆောင်ပုဒ်:**"Unité, Travail, Progrès" (ပြင်သစ်) (အင်္ဂလိပ်: "Unity, Work, Progress") |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:La Congolaise*  (ပြင်သစ်) *Besi Kôngo*  (Kongo) (အင်္ဂလိပ်: "The Congolese") |
| မြို့တော် နန့် အကြီးဆုံးမြို့ | ဘရာဇာဗီးလ်မြို့ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားတိ | ပြင်သစ် |
| အသိအမှတ်ပြု နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားတိ | * Kituba
* Lingala
 |
| လူမျိုးစု | * ၄၀.၅% ကွန်ဂို
* ၁၆.၉% Teke
* ၁၃.၁% အမ်ဘိုချီ
* ၅.၆% ဆန်ဂါ
* 23.9% အခြား အာဖရိက/ဥရောပ
 |
| ကိုးကွယ်မှု | * ၈၈.၅% ခရစ်ယာန်ဘာသာ
* —၅၂.၉% ရိုမန်ကက်သလစ်
* —၂၇.၃% ပရိုတက်စတင့်
* —၈.၃% အခြား ခရစ်ယာန်
* ၄.၇% ရိုးရာယုံကြည်မှု
* ၃.ဝ% ဘာသာမဲ့
* ၂.၃% အခြား
* ၁.၅% မကြေညာနိုင်
 |
| Demonym | Congolese |
| အစိုးရ | ပြည်ထောင်စု ကြီးစိုးပါတီ တစိတ်တပိုင်းသမ္မတ သမ္မတနိုင်ငံစနစ် |
| • သမ္မတ | ဒဲနစ် ဆာဆို အန်ဂဲဆို |
| • ဝန်ကြီးချုပ် | အန်နာတို ကောလီနက် မကာဆို |
| ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | ပါလီမန် |
| • အထက်လွှတ်တော် | ဆီးနိတ်လွှတ်တော် |
| • အောက်လွှတ်တော် | အမျိုးသားလွှတ်တော် |
| လွတ်လပ်ရီးရဟိခြင်း |
| • သမ္မတနိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း | ၁၉၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် |
| • ပြင်သစ်ထံမှ | ၁၉၆၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက် |
| ဧရိယာ |
| • စုစုပေါင်း | ၃၄၂,၀၀၀ km2 (၁၃၂,၀၀၀ sq mi) (အဆင့်: ၆၄) |
| • ရေထု (%) | ၃.၃ |
| လူဦးရေ |
| • 2021 ခန့်မှန်း | 5,835,806 (အဆင့် - ၁၁၇) |
| • သိပ်သည်းမှု | ၁၂.၈/km2 (၃၃.၂/sq mi) (အဆင့် - ၂၀၄) |
| GDP (PPP) | ၂၀၁၉ ခန့်မှန်း |
| • စုစုပေါင်း | $၃၂.၅၁၆ ဘီလီယံ |
| • Per capita | $၇,၁၁၉ |
| GDP (nominal) | ၂၀၁၉ ခန့်မှန်း |
| • စုစုပေါင်း | $၁၁.၁၆၂ ဘီလီယံ |
| • Per capita | $၂,၄၄၄ |
| Gini (၂၀၁၁) | ၄၀.၂ အလယ် |
| HDI (၂၀၁၉) |  ဝ.၅၇၄ **အမှား။ မရီရာရေ HDI တန်ဖိုး** · ၁၄၉ |
| ငွေကြေး | ဗဟိုအာဖရိကဖရန့် (XAF) |
| အချိန်ဇုန် | WAT (UTC+1) |
| ယာဉ်ကြောစနစ် | ညာ |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၂၄၂ |
| Internet TLD | .cg |

ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံကို ကွန်ဂို(ဘရာဇာဗီးလ်) (**Congo-Brazzaville**) ဟုလည်းကောင်း၊ လစ်တဲလ်ကွန်ဂို ဟုလည်းကောင်း၊ ကွန်ဂိုနိုင်ငံ ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကတ်ပြီး အာဖရိကအလယ်ပိုင်းဟိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ဂါဘွန်နိုင်ငံ၊ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အင်ဂိုလာနိုင်ငံဧ ကဗင်ဒါပြည်နယ်၊ ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ဟိနေရေ။

ကွန်ဂိုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ ဘန်တူလူမျိုးစုတိက အများစုဖြစ်ရေ။ ယခင်က ပြင်သစ်ကိုလိုနီဖြစ်ခရေ။ ၁၉၆၀တွင် လွတ်လပ်ရီးလာပြီးနောက် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာရေ။ ယင်းနောက် ၁၉၇၀မှ ၁၉၉၁အထိ မာ့ခ်စ်-လီနင်ဝါဒီ တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ကွန်ဂိုပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာရေ။ ၁၉၉၂မှစပြီး ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲတိကျင်းပခရေ။ ၁၉၉၇တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားပြီး ဒီမိုကရေစီအစိုးရအဖွဲ့မှာ အာဏာသိမ်းခြင်းခံရသေးရေ။

## သမိုင်းကြောင်း

## ကိုးကား
# ဗာရွတ်ဆပင်နိုဇာ

ဆပင်နိုဇာ
## ဆပင်နိုဇာ ဗီ (ခရစ် ၁၆၃၂-၁၆၇၇)

ဗာရွတ်ဆပင်နိုဇာ (Baruch Spinoza)ရေ ၁၆၃၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄
ရက်နိတွင် ဟော်လန်နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့၌ မွေးဖွားခရေ
ယဟူဒီမျိုးနွယ်ယထာဘူတ ပညာသျှင်တစ်ဦး ဖြစ်ရေ။ သူဧ့
မိဘတိမှာ ခရစ်ယန် သာသနာရီးဆိုင်ရာ တရားရုံးတော်ဧ့
ပညတ်ချက်ရို့ကြောင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံမှ အမ်စတာဒမ်မြို့သို့
ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လာခကတ်ရေ အယူရီး ယဟူဒီလူမျိုး
တိတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ သူ့အား ငယ်စဉ်က ယဟူဒီ
ကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင်ထားကာ မိရိုးဖလာ ဟီဗြူစာပီ
ပညာကိုသာ သင်ကြားစီခကေလည်း၊ သူရေဘာသာစကား
တိ၊ သင်္ချာနန့် ရူပဗေဒပညာရပ်ရို့ကို အပြင်တွင်လိ့လာသင်
ကြားတတ်မြောက်ခဧ့။ သူရေ လွတ်လပ်စွာ တွေးတောကြံ
ဆလိုသူဖြစ်ရာ၊ ၁၈ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်လျှင် ယဟူဒီရို့ဧ့
အယူအဆတိကို လက်မခံနိုင်တော့ကြောင်းတွိ့ရလီရေ။
သူဧ့ရင်တွင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာရေ ယုံမှားသံသယတိကို
လူအများအား ဖွင့်ဟ ပြောဟောခြင်း မပြုဖို့အတွက် သာသနာ
ရီးဆိုင်ရာရို့က လာဘ်ထိုးတောင်းပန်ခဘူးရေ။ ယကေလည်း
ငြင်းပယ်ခရေကြောင့် သူတစ်ပါးရို့က သေကြောင်းကြံစည်
ရေကို ခံခရရေ။ ကံကောင်းထောက်မပနာ မသေချေ။ သို့ရာ
တွင် ၁၆၅၆ ခုနှစ်၌ ယဟူဒီရို့က သူ့အား ကြဉ်လိုက်ကြလီ
ရေ။

ထို့နောက် ဆပင်နိုဇာမှာ မိတ်ဆွေတစ်ဦးထံတွင် မှီခိုနီ
ထိုင်ပနာ၊ မှန်ဘီလူးတိသွေးရေ အလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်း
ကျောင်းလျက် အေးဆေးစွာနီခဧ့။ ယင်းပညာကို သူရေ
အတော်ပင် ကျွမ်းကျင် တတ်မြောက်ခလီရေ။ ထိုစဉ်က
ဟော်လန်ပြည်ရေ လွတ်လပ်စွာ တွေးတောကြံဆလိုသူတိဧ့
ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဧ့။ သို့ဖြစ်ရာ၊ ဆပင်နိုဇာရေ ထိုလွတ်လပ်စွာ
တွေးတောတတ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်တိနန့် တွိ့ဆုံခွင့်ရခလီရေ။
သူရေ ဒေးကတ်ဧ့ ယထာဘူတပညာရပ်ကို အထူးယေအတွက်နန့်
နှစ်သက်သဘောကျခရေ။

၁၆၆ဝပြည့်နှစ်မှ ၁၆၇၅ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ရေ အချိန်ကာလအတွင်း
သူရေ 'အက်သစ်' ခေါ်နီတိကျမ်းတစ်စောင်ကို ရီးသားပြုစု
ခဧ့။ ထိုကျမ်းတွင် သူဧ့ ယထာဘူတပညာရပ်ဆိုင်ရာ အဆို
တိကို ဖော်ပြထားလီရေ။ သူရေ ပင်ပန်းစွာလုပ်ကိုင်စား
ရေက်ခရယေအတွက်နန့် အသက်အရွယ် ငယ်ငယ်နန့်ပင် ၁၆၇၇ ခုနှစ်
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နိ၌ အနိစ္စရောက်လီရေ။

## ကိုးကား

‎