Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အာခီးယာ

**အာခီးယာ** (/ɑːrˈkiːə/ ( ) ရေ ဇီဝဗေဒ နယ်ပယ်တွင် ကလပ်စည်းဝတ်ဆံ (cell nuclei) ကင်းမဲ့ကတ်ရေ ဆဲလ်တခုတည်းဟိ သက်ဟိတိဖြစ်ကတ်ရေ။ အာခီးယာတိကို မူလက ဘက်တီးရီးယားဟု အမျိုးအစား ခွဲခြားခကြကေလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်တီးရီးယားအုပ်စုမှ ဖယ်ထုတ်ခရေ။ အာခီးယာရေ သုံးနယ်ပယ်ခွဲ မျိုးရိုးခွဲခြင်းစနစ် ဖြစ်ရေ ဘက်တီးရီးယား၊ ယူကာယုတ်ရို့မှ ကွဲပြားခြားနားရေ။ အာခီးယာတိကို ထပ်မံပနာ တိစွာရေ မျိုးပေါင်းစုတိအဖြစ် ပိုင်းခြားသိမ်းရေ။ ယင်းရို့အား အမျိုးအစားခွဲခြားရန် အလွန်ခက်ခဲပြီး အများစုကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း မဟိကတ်သိမ်းပါ။ အာခီးယာနန့် ဘက်တီးရီးယားရို့ရေ ပုံစံ၊ အရွယ်အစား ဆင်တူကတ်ရေ။

## ကိုးကား
# ပရိုတိုဇွန်း

ပရိုတိုဇွန်းကောင်စွာ ဆဲလ်တစ်ခုတည်းဟိရေ သတ္တဝါ
ဖြစ်ပနာ၊ ပရိုတိုဇိုဝါခေါ် မျိုးပေါင်းစုတွင် ပါဝင်ရေ။ ပရိုတို
ဇွန်းကောင်ရို့ရေ ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံ၌ အသျှင်းဆုံး
ဖြစ်သည့်အလျောက်၊ တိရစ္ဆာန်လောကမှာ အနိမ့်ဆုံး
သတ္တဝါတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပရိုဇိုဝါဆိုရေ စကားမှာ
ဂရိလူမျိုးရို့ဧ စကား ဖြစ်ပနာ ကနဦးတိရစ္ဆာန်ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်
ရဟိရေ။ အခြားတိရစ္ဆာန်ရို့ကိုတော့ခါ မက်တာဇိုဝါဟု ခေါ်ပနာ၊
ထိုတိရစ္ဆာန် အပေါင်းရေ ဆဲအများနန့် ဖွဲ့စည်းလျက် ဟိကတ်ရေ။

ပရိုတိုဇွန်းကောင်မျိုးပေါင်း ၁၅,ဝဝဝ ခန့်ဟိရေဟု ဆိုရေ။
များရေအားဖြင့် ပရိုတိုဇွန်းကောင်ရို့ရေ ကကောင်းငယ်ပြီးကေ
တဗျင်းလှပနာ၊ ယင်းရို့ကို မိုက္ကရိုစကုပ်နန့် ကြည့်မှနီပြီးကေ မြင်ရ
ရေ။ ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိကို မြစ်၊ ချောင်း၊ ပင်လယ်ထဲဟိ
ရေညှိပင်၊ ကျောက်ခက်ပင်တိတွင် တွိ့ရတတ်ရေ။ ထိုရေ
တစ်စက်ကိုယူပနာ မိုက္ကရိုစကုပ်ဖြင့် ကြည့်ရှုကေ၊ ပရိုတိုဇွန်း
ကောင်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဟိရေကို တွိ့ရဖို့။ ပရိုတို
ဇွန်းကောင်ရို့ရေ အလွန်ပွားလွယ်ရေကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်
အခြီအနီရေသာ သင့်တင့် လျောက်ပတ်ပါက နာရီပိုင်း
တဖဲ့ချေအတွင်း မရေအတွက်နိုင်လောက်အောင် ပေါက်ပွား
လာနိုင်ကတ်ရေ။

ရေထဲတွင် ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိ ဟိကြောင်းကို ၁၇
ရာစုနှစ်အစလောက်တိုင်အောင် ဇာ သိပ္ပံပညာသျှင်မျှ
မတွိ့ဟိကြသေးချေ။ ၁၆၄၇ ခုနှစ်၌ ဒပ်ချလူမျိုး အန်တွန်နီ
ဗန်လေးဗင်ဟု ဆိုသူရေ မိုက္ကရို စကုပ်ဖြင့် စမ်းသပ်ကြည့်ရှု
ရာ၊ ကန်ရေ၊ ချောင်းရေ စရေရို့တွင် ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိ
ပါဟိရေကို စတင် တွိ့မြင်လီရေ။

ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်ရို့ဧ ရွေ့ရှားလားလာပုံမှာ တစ်မျိုးနန့် တစ်မျိုး မတူပေ။

* (က) ယူဂလီနားခေါ် ပရိုတို ဇွန်းကောင်မျိုး ရေ ကိုယ်တွင်ဟိရေ အမွေးယောင်ကို လှုပ်ရှားပနာ လားလာ ရေ။
* (ခ) အမီးဗားခေါ် ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်မျိုးတွင် ကိုယ်ဧဘေးပတ်လည်၌ မွေးညှင်းတိဟိခြင်းကြောင့် ယင်းရို့ကို အားပြုပနာ လားလာနိုင်ရေ။
* (ဃ) ပလက်စမိုဒီယမ်ခေါ် ပရိုတိုဇွန်းကောင်မျိုးတွင် ဇာအရာကိုမျှ အားပြုပနာ လားစရာမဟိအတွက်နန့် တစ်နီရာတည်းတွင် စွဲမြဲပနာနေရလီရေ။

ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်တိရေ ရေထဲ၌သာ ဟိကတ်ရေမဟုတ်။ လူကိုယ်ခန္ဓာနန့်မြေကြီးထဲ၌လည်း ဟိကတ်ရေ။ ခြင်ကိုက်ပနာ ငှက်ဖျားရောဂါရဟိခြင်းမှာ သွီးသားထဲတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်တိ ဝင်ရောက် လားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရေ။ လူကိုယ်ခန္ဓာထဲသို့ ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိ
ဝင်ရောက်လာကေ ငှက်ဖျားရောဂါနန့် အဝါဖျား ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ရေ။ ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိရေ သွီးသားကို အနှောင့်အရှက် ပီးနိုင်ဆုံးရေ ပိုးမွှားကလေးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

## အခြားကြည့်ရန်

* ပရိုတိုပလက်ဇမ်

## ကိုးကား
# အစုသီအိုရီ

အစုနှစ်ခုတွင် ဘုံပါဝင်ရေ အပိုင်းကို ဗန်းပုံ (Venn diagram) သုံး၍ ဖော်ပြထားပုံ **အစု သီအိုရီ** (set theory) ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ယုတ္တိဗေဒဧ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး၊ အရာဝတ္ထုတိကို စုဝေးထားရေ *အစု* (set) ဟု ခေါ်ဆိုရေ အစုအဝေးတိကို လေ့လာရေ ဘာသာရပ်ဖြစ်ရေ။ ဇာ အရာဝတ္ထုမျိုးကိုမဆို အစုသီအိုရီမှ အစုတိဖွဲ့၍ လေ့လာနိုင်ကေလည်း အစုသီအိုရီကို သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတိကို လေ့လာရာတွင် အဓိက အသုံးပြုရေ။ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတိုင်းနီးပါးကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစုသီအိုရီအကို အသုံးပြု၍ ရီးသားနိုင်ရေ။

ဘာသာရပ်တိတွင် သီအိုရီတစ်ခုကို အစပျိုးသူ ပညာသျှင် အတိအပြား ဟိလေ့ဟိကေလည်း ခေတ်ပေါ်အစုသီအိုရီကို ဂျာမန်သင်္ချာပညာသျှင် ဂျော့ ကန်တာ (George Cantor) တစ်ဦးတည်းက အဓိက အစပျိုးခရေဟု ဆိုလေ့ဟိရေ။ Ferreirós|p=xvနှစ်ဆယ်ရာစုဦးပိုင်း၌ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ paradox ခေါ် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ယောင် သဟဇာတ မကိုက်ညီမှုတိ မတွိ့ဟိခင်အထိ ရိုးရိုးအစု သီအိုရီ (naive set theory) ဖြင့်သာ လုံလောက်ခကေလည်း၊ ၎င်း သဟဇာတ မကိုက်ညီမှု ပြဿနာတိကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် အက်ဆီယမ်ကျကျ အစုသီအိုရီ (axiomatic set theory) လိုအပ်လာရေ။ ၎င်း အက်ဆီယမ်စနစ်တိအနက် ဇာမလို-ဖရန်ကယ် အက်ဆီယမ်တိ (Zermelo–Fraenkel axioms) နန့် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း အက်ဆီယမ် (axiom of choice) ကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားရေ **ZFC** ဟု အတိုကောက်ခေါ်ရေ စနစ်မှာ အသုံးအများဆုံး ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
# မျိုးစိတ် နာမည်ပီးစနစ်

*Cygnus cygnus*, the en:whooper swan, is the type species of the genus *Cygnus*.
တိရစ္ဆာန်ဗေဒနန့်ဆိုင်ရေ မျိုးစိတ် နာမည်ပီးစနစ် (zoological nomenclature) တွင် **အမျိုးအစား မျိုးစိတ်** ဆိုစွာမှာ မျိုးစု သို့မဟုတ် မျိုးစုအသေးရို့ဧနာမည်ရေ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းနည်းအရ ရက်ပြတ် ဆက်နွယ်နီရေ မျိုးစိတ်အဖို့ကို ဆိုလိုရေ။

ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ နာမည်ပီးစနစ် (botanical nomenclature) မှာတော့ခါ နာမည်ပီးစနစ်ဥပဒေအောက်တွင် သမားရိုးကျ နာမည်ပီးစနစ် မဟိပေ။ တခါတရီ တိရစ္ဆာန်ဗေဒဆိုင်ရာ နာမည်ပီးစနစ်မှ ငှားယူသုံးစွဲရေ။

ဘက်တီးရီးယားဗေဒ (Bacteriology) တွင် အမျိုးအစား မျိုးစိတ်တခုရေ မျိုးစုတခုချင်းစီအတွက် စာရင်းသွင်းထားရေ။

## ဆက်စပ်ကြည့်ရန်

အမျိုးအစား မျိုးစု

## ကိုးကား
# ဇီဝနည်းပညာ

အင်ဆူလင် ပုံဆောင်ခဲ
**ဇီဝနည်းပညာ**ရေ ဇီဝသက်ဟိနန့် ဇီဝဖြစ်စဉ်တိကို စက်မှုနည်းပညာ၊ ဆီးပညာနန့် ဇီဝထွက်ကုန် လိုအပ်ရေ နယ်ပယ်တိတွင် အသုံးချသည့် နည်းပညာဖြစ်ရေ။ နှစ်ထောင်ပေါင်းတိစွာ လူသားရို့ရေ စိုက်ပျိုးရီး၊ အစားအစာထုတ်လုပ်ခြင်းနန့် ဆီးပညာရပ်ရို့တွင် အသုံပြုခကတ်ရေ။

## ကိုးကား
# အဏုဇီဝဗေဒ

An agar plate streaked with microorganisms
**အဏုဇီဝဗေဒ** (အင်္ဂလိပ်: Microbiology; ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာစကား μῑκρος, *mīkros*, "ကကောင်းငယ်ရေ"; βίος, *bios*, "သက်ဟိ"; နန့် -λογία, *-logia* မှ) ရေ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနန့်ရာ တွိ့နိုင်ရေ သက်ဟိရုပ်စုတိကို လိ့လာသည့် ပညာရပ်ဖြစ်ရေ။ အဏုဇီဝဗေဒတွင် ရောဂါပိုးမွှားဗေဒ (virology) ၊ မှိုဗေဒ (mycology) ၊ ကပ်ပါးကောင်ဗေဒ (parasitology) နန့် ဘက်တီးရီးယားဗေဒ (bacteriology) အစဟိရေ ဘာသာရပ်ခွဲတိစွာ ပါဝင်ရေ။သက်ဟိရို့ဧသေးငယ်ုံးရေအစိတ်အပိုင်းအားလေ့လာခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။
# ရောဂါဗေဒ

ဒေရေ အချစ် နမူနာရင်သားကင်ဆာတစ်ခုစိမျ့ ductal carcinoma ပါဟိရေ။ ဒေလူနာအတွက်အကောင်းဆုံးဓာတုကုထုံးကိုဆုံးဖြတ်သည့်အမှတ်အသားတိကိုယှာဖွီရန်ရောဂါဗေဒပညာသျှင်တစ် ဦး ရေ immunohistochemistry နန့် ချောင်း in-situ စပ် ကိုအသုံးပြုလိ့မေ။
ဘက်တီးရီးယား:ဘက်တီးရီးယားကိုလိုနီတိဟိ Agar ပြား။
**ရောဂါဗေဒ** (အင်္ဂလိပ်: Pathology) ရေ ရောဂါတိကို ကြောင်းကျိုးဆက်နွှယ်စွာ လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဆီးပညာနန့် ရောဂါယှာဖွီခြင်းရို့တွင် အဓိကပါဝင်ပတ်သက်နီရေ ပညာရပ်ဖြစ်ရေ။ ရောဂါဗေဒ ဆိုရေ စကားလုံးရေ ယေဘူယျအားဖြင့် ရောဂါတိကို လေ့လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဇီဝသိပ္ပံ သုတေသနလုပ်ငန်းတိနန့် ကျန်းမာရီးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်လျက်ဟိရေ။

ရောဂဗေဒရေ သဘာဝသိပ္ပံပညာမှ ခွဲထွက်ရေပညာ
ရပ် ဖြစ်ရေ။ ဒေပညာရပ်ရေ လူတိရစ္ဆာန်ရို့၌ ဖြစ်တတ်
ရေ ရောဂါဟူသရွေ့ကို ယှာဖွီလေ့လာပြီးကေ ရောဂါဖြစ်ပေါ်
ခြင်းဧ အကြောင်းရင်းနန့် မည်ပိုင်ရောဂါဖြစ်ပေါ်ခြင်းဧ
အကြောင်းရင်းနန့် မည်ပိုင်ာဂါ ဖြစ်ပေါ်လာခရေကို
သိပ္ပံနည်းနန့် လေ့လာရေ ပညာရပ်လည်း ဖြစ်ရေ။

မနုဿရောဂဗေဒရေ လူသားရို့၌ ဖြစ်တတ်ရေ
ရောဂါဟူသရွေ့ကို ကာယဘေဒ၊ ဇီဝကိစ္စဗေဒနန့် ဇီဝဓာတုဗေဒ
ရို့အပေါ်တွင် မူတည်ပနာ ယှာဖွီလေ့လာခြင်းကို ဆိုလိုလီရေ။
လူသားတိရေ ယဉ်ကျေးမှုတိုးတက်လာသည့်အချိန်မှစပနာ
ရောဂါတိဧ အကြောင်းရင်းကို တဖြည်းဖြည်း စိတ်ပါဝင်စား
လာကတ်ရေ။ သို့ရာတွင် ဂရိရို့ ကောင်းစားရေခေတ်၌
ဂရိသမားတော်ကြီး ဟစ်ပေါကရာတီ အသက်ထင်ရှားဟိနေစဉ်
အချိန်မှစပနာ နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ခန့် ရောဂဗေဒ မဖြစ်
ပေါ် မထွန်းကားခပေ။ ဒေပိုင်ဖြစ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ ဂရိ
ဆီးပညာတွင် ကာယဘေဒနန့် ဇီဝကိစ္စဗေဒကို မထွန်းကား
ခခြင်းကြောင့် ဖြစ်လီရေ။ ဂရိခေတ် ကုန်ဆုံးပြီးနောက်
ဆီးပညာသျှင်တိရေ ကာယဘေဒနန့် ဇီဝ ကိစ္စဗေဒရို့ကို
ပိုပြီးကေ လေ့လာကြခြင်းကြောင့် တဖြည်းဖြည်း ရောဂဗေဒပညာ
ရုပ်လုံးပေါ်လာခလီရေ။

ခရစ် ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ဣတာလျံလူမျိုး သမားတော်ကြီး
မော်ဂါညီရေ ရောဂဗေဒကို အမှီပြုပနာ ဆီးကျမ်းတစ်စောင်
ရီးသားထုတ်ဝီခရေ။ ထိုအချိန်မှစပနာ သမားတော်တိရေ
ရောဂါတိကို ယှာဖွီလေ့လာရာတွင် ရောဂါဖြစ်ပနာ ပြုပြင်
ပြောင်းလဲခြင်း ခံရရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဧ အစိတ်အပိုင်းတိကို
ရောဂါဧ ပြင်ပလက္ခဏာတိနန့် ယှဉ်တွဲကြည့်ကတ်ရေ။
ဒေပိုင်ရေ အလေ့အကျင့်တိကို ပြုလုပ်ရာတွင် သမား
တော်တိရေ အသက်သျှင်နေသည့် လူတိတွင်သာမဟုတ်ဘဲ
ရောဂါအမျိုးမျိုးနန့် သေဆုံးသူတိဧ အလောင်းတိကိုလည်း
ခွဲစိတ်ကြည့်ရှု မှတ်သားလျက် ရောဂါနာမည်တိကို တိတိ
ကျကျ ဖော်ပြကြလီရေ။

ယခုခေတ် ရောဂဗေဒပညာသျှင်တိရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်
အစိတ်အပိုင်းတိဧ ပြောင်းလဲမှုတိကို မျက်မြင်နန့်သာ
တင်းတိမ်မနေသေးဘဲ ယင်းသည့်အစိတ်အပိုင်းတိ အတွင်းဟိ
ဓာတ်ဝတ္ထုတိ မည်ပိုင်ပြောင်းလဲမှု ဟိရေကို အသေအချာ
သိလိုအတွက်နန့် အောက်ပါခေတ်ပေါ်နည်းတိကို အသုံးပြုပနာ
သုတေသန ပြုကတ်လီသိမ်းရေ။ ပုံစံတိကား အဆင့်ဆင့်
ဆန့်ကျင်ပုံ အဏုကြည့်မှန်ဖြင့် လေ့လာနည်း၊ ရောင်ပြောင်း
တောက်ပုံ အဏုကြည့်မှန်ဖြင့် လေ့လာနည်း၊ အီလက်ထရွန်
အဏုကြည့်မှန်ဖြင့် လေ့လာနည်း၊ ခွဲစိတ်ပနာ အဏုကြည့်မှန်ဖြင့်
လေ့လာနည်း၊ တစ်သျှူးဓာတုဗေဒနည်း၊ အလွန်ပြင်းထန်ရေ
အဟိန်ဖြင့် ဗဟိုခွာနည်း အစဟိရေရို့ ဖြစ်ရေ။ ထို့ပြင်
ရေဒီယို အိုင်ဆိုတုပ်တိကို သုံးပနာ ရောဂါယှာဖွီ လေ့လာနိုင်ကြ
အတွက်နန့် ရောဂဗေဒပညာရေ နှစ်တဖဲ့ချေအတွင်း အလွန်
ကြီးပွား တိုးတက်လာရေ။

ရောဂဗေဒပညာရေ ဆီးပညာဧ အခြီခံပညာ ဖြစ်
အတွက်နန့် ဓနသဟာယနိုင်ငံတိနန့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံဟိ
ဆီးသိပ္ပံကျောင်းတိတွင် တတိယနှစ်နန့် စတုတ္ထနှစ် ဆီး
ကျောင်းသားတိအား မျက်မြင်ကိုယ်တွိ့ နှစ်နှစ်တိတိ သင်
ကြားပီးလျက် ဟိလီရေ။

## ကိုးကား
# ပြင်သစ်ဘာသာစကား

**ပြင်သစ်ဘာသာစကား**ရေ ရောမဘာသာစကား တစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ရိုမန်ဒီဒေသ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ဝေါလိုနီးယား နန့် ဘရပ်ဆဲလ်ဒေသ၊ မိုနာကိုနိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ ကွိဘက်ဒေသ နန့် အကာဒီးယားဒေသရို့တွင် အဓိက ဘာသာစကားဖြင့် သုံးစွဲကတ်ပြီး အဓိက ဘာသာစကားဖြင့် သုံးစွဲရေ အခြားဒေသတိလည်း ဟိသေးရေ။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကတ်ရေ သူတိ တကမ္ဘာလုံး နီရာအနှံ့တွင် ဟိပြီး ပြင်သစ်စကားပြော အာဖရိကဒေသတွင် အများဆုံး ဖြစ်ရေ။ အာဖရိကတွင် ပြင်သစ်ဘာသာ တတ်ကျွမ်းသူတိမှာ ဂါဘွန်နိုင်ငံတွင် ၈၀ %၊ မောရစ်ရှနိုင်ငံတွင် ၇၈ %၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံတွင် ၇၅%၊ ဆီနီဂေါနိုင်ငံ နန့် ကို့ဒီဗွားနိုင်ငံ တွင် ၇၀ % အသီးသီး ဟိကတ်ရေ။ မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ်သုံးစွဲသူ သန်း ၇၀မှ သန်း ၁၁၀ အတွင်း ဟိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် သုံးစွဲသူ သန်း ၁၉၀ ခန့် ဟိမည်ဟု ခန့်မှန်းရရေ။ ပြင်သစ် ဘာသာစကားရေ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ပြီးကေ ဒုတိယမြောက် သင်ယူသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်ရေ။
# ဆပင်စာ ဟားဗတ်

ဆပင်စာ ဟားဗတ်
ဟားဗတ် ဆပင်စာရေ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ယထယဘူတ
ပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်ပနာ၊ ၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နိ၌
အင်္ဂလန်ပြည် ဒါဗီမြို့တွင် မွေးဖွားရေ။ သူဧ့ ဖခင်မှာ
ကျောင်းဆရာ တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ ဖခင်ဖြစ်သူရေ ထုံးထမ်းစဉ်
လာရို့ကို လိုက်နာလက်ခံသူ မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ဖခင်
ဖြစ်သူဧ့ သွန်သင်မှုကိုခံယူခရေ ဆပင်စာမှာ အတွေးအခေါ်
အမြေ|ာ်အမြင်ကြီး သူတစ်ယောက်ဖြစ်လာလီရေ။ သူရေ
ဓမ္မတာအလျှောက် အဆင့်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးကြီးပွားလာခြင်းနန့်
ပြောင်းလဲမှုတိကိုသာ တွေးခေါ်ကြံဆနီတတ်သူဖြစ်ရေ။
သူ့ခေတ်တွင် ထွန်းကားလျက်ဟိရေ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အတွိ့
သစ်တိကို မှီငြမ်းပြီးကေ ဘာသာရပ်တိအားလုံးတွင်
အသုံးပြုနိုင်မည့် ယထာဘူတ ပညာတစ်ရပ်ကို ဖော်ထုတ်ဖို့
အထူးကြိုးစားခခြင်းကြောင့်လည်း ကျော်ကြားခလီရေ။
ဆပင်စာရေ ၁၈၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အထိ
လန်ဒန်နန့် ဗာမင်ဂမ်မီးရထားကုမ္ပဏီတွင် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ်
အမှုထမ်းခပြီးကေနောက်၊ ထိုအလုပ်ကိုစွန်လွှတ်ပနာ၊ 'စီပွားရီး'
သတင်းစာတွင် လက်ထောက် စာတည်းအဖြစ်နန့် ၁၈၄၈
ခုနှစ်မှ ၁၈၅၃ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ယင်း စာပီပညာရပ်
အမျိုးမျိုးရို့ကို လိ့လာလိုက်စားခရေ။ သူရေ သိပ္ပံပညာ၊
ယထာဘူတပညာရို့နန့် သက်ဆိုင်ရေ အကြောင်းရပ်တိစွာ
ကို ရီးသားထုတ်ဝီခလီရေ။ ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူဧ့
'သမ္ဘာရ ယထာဘူတပညာရပ်'ဆိုင်ရာ စာစဉ်တိကို စတင်
ထုတ်ဝီလိုက်ဧ့။ အထင်ရှားဆုံးရေ စာစဉ်တိမှာ 'ရှေးဦး
အခြီခံ သဘောတရားတိ'၊ 'ဇီဝဗေဒအခြီခံသဘောတရား
တိ'၊ 'စိတ်ပညာအခြီခံသဘောတရားတိ'၊ 'လူမှုရီးရာ
အခြီခံသဘော တရားတိ'နန့် 'လူ့ကျင့်ဝတ်အခြီခံ သဘော
တရားတိ' စရေရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဆပင်စာရေ ၁၉ဝ၃
ခုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလ (ဂ) ရက်နိတွင် ဗရိုက်တန်မြို့၌ ကွယ်လွန်
လီရေ။

## ကိုးကား